Weizmann Institute of Science-ის მასშტაბურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ადამიანების სისხლში შაქრის რეაქცია ერთსა და იმავე საკვებზე შესაძლოა მკვეთრად განსხვავდებოდეს.
კვლევის ფარგლებში 800 ზრდასრულმა ერთნაირი რაოდენობის თეთრი პური მიიღო, თუმცა მათი გლუკოზის პასუხი ერთმანეთისგან ხუთჯერ მეტით განსხვავდებოდა. ეს აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს ტრადიციულ წარმოდგენას, თითქოს კონკრეტულ საკვებს ყველა ადამიანზე პროგნოზირებადი და ერთნაირი მეტაბოლური ეფექტი აქვს.
სისხლის შაქრის რეაქცია თეთრ პურზე მკვეთრად განსხვავდება
2-საათიანი გლუკოზის რეაქციის განაწილება 800 ზრდასრულში, mg/dL·h
წყარო: Zeevi et al., Cell, 2015 | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალის სიახლეები
კვლევის დიზაინი ავლენს მეტაბოლური ინდივიდუალურობას
Cell-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ ზეევისა და კოლეგების მიერ 800 მონაწილე დაუკავშირა უწყვეტი გლუკოზის მონიტორებს ერთი სრული კვირის განმავლობაში. თითოეულმა ადამიანმა მიირთვა ოთხი იდენტური სტანდარტიზებული კერა, რომელიც შეიცავდა 50 გრამ კარბოჰიდრატს თეთრი პურისგან, იდენტური ნაწილებისა და დროის განრიგით.
შედეგებმა გააოცა ერთნაირობის მოლოდინები. მიუხედავად იმისა, რომ კოჰორტში 2-საათიანი გლუკოზის რეაქციის საშუალო იყო 44 mg/dL·h გლუკოზის მრუდის ქვეშ ინკრემენტული ფართობის სახით, ინდივიდუალური რეაქციები დრამატულად განსხვავდებოდა. ქვედა 10% რესპონდერებმა საშუალოდ 15 mg/dL·h-მდე აჩვენეს, ხოლო ტოპ 10%-მა გადააჭარბა 79 mg/dL·h-ს.
ეს არ იყო მეტაბოლური გამონაკლისების კვლევა. კოჰორტი ფართოდ წარმოადგენდა დასავლური ზრდასრული პოპულაციებს: 54% იყო ჭარბი წონით, 22% მსუქანი, და 24%-ს ჰქონდა HbA1c დონე პრედიაბეტურ დიაპაზონში, როგორც Cell-ის პუბლიკაცია აღნიშნავს.
კლინიკური ფაქტორები ხსნიან მხოლოდ ვარიაციის ნაწილს
პროგნოზირებადად, რეაქციები ნაწილობრივ ასახავდა ინსულინის მგრძნობელობის, ბეტა უჯრედის ფუნქციისა და მეტაბოლური მდგომარეობის განსხვავებებს. უფრო მაღალი BMI-ს, გაზრდილი HbA1c-ისა და მაღალი დილის გლუკოზის დონის მქონე ადამიანები მიდრეკილნი იყვნენ უფრო დიდი გლუკოზის ზრდისკენ პურის მიღების შემდეგ.
თუმცა, მნიშვნელოვანი ვარიაბელურობა შენარჩუნდა ნორმოგლიკემიურ ქვეჯგუფშიც. ორ ზრდასრულს იდენტური ნაცარი გლუკოზით, ასაკითა და სხეულის შედგენილობით, მაინც შეეძლო წარმოეშვა კვების შემდგომი გლუკოზის მრუდები, რომლებიც სრულიად განსხვავებულ კვლევებს ეკუთვნოდა. ეს აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს სტანდარტიზებული კვების რეკომენდაციების საიმედოობას, როგორც კვლევარებმა აღნიშნეს Cell-ის კვლევაში.
დარჩენილი ვარიაცია იკვალებოდა კლინიკურ შეფასებებში ჩვეულებრივ იგნორირებულ ფაქტორებზე: მიკრობიომის შედგენილობა, ძილის ხანგრძლივობა წინა ღამეს, ფიზიკური აქტივობა კერის გარშემო დროს, და წინა კერის შინაარსი. თითოეული ფაქტორი დარჩა დამოუკიდებლად პროგნოზულ მაჩვენებლად მაშინაც კი, როდესაც გათვალისწინებული იყო სტანდარტული კლინიკური ვარიაბლები.
მიკრობიომი და ცხოვრების წესი განსაზღვრავს ინდივიდუალურ რეაქციებს
კვლევითმა გუნდმა გამოავლინა სპეციფიკური ბაქტერიული შტამები, რომლებიც ასოცირებულია გლუკოზის რეაქციის ნიმუშებთან. მონაწილეები მაღალი კონცენტრაციით გარკვეული Bacteroides სახეობების აჩვენეს უფრო ზომიერი გლუკოზის რეაქციები, ხოლო განსხვავებული მიკრობიომის პროფილის მქონეებმა განიცადეს უფრო დიდი ზრდა იდენტურ საკვებზე.
ძილი გამოჩნდა როგორც კიდევ ერთი კრიტიკული მოდიფიკატორი. ზრდასრულებმა, რომლებმაც ძილი ექვს საათზე ნაკლები იძინეს ტესტირებამდე ღამეს, აჩვენეს მნიშვნელოვნად მაღალი გლუკოზის რეაქციები მათივე რეაქციებთან შედარებით ადექვატური ძილის შემდეგ. ეს აღმოჩენა ემთხვევა დიაბეტის კვლევას, რომელიც აჩვენებს ძილის დეპრივაციის გავლენას გლუკოზის მეტაბოლიზმზე.
ფიზიკური აქტივობის დროც მნიშვნელოვნად მნიშვნელოვანი იყო. მსუბუქი სიარული ჭამის შემდეგ 30 წუთში მუდმივად ამცირებდა გლუკოზის პიკებს, ხოლო მჯდომარე ქცევა ზრდიდა მათ. ეს ცხოვრების წესის ფაქტორები აღმოჩნდა უფრო პროგნოზული ინდივიდუალური რეაქციისთვის, ვიდრე კვების მიმართულებებში გამოყენებული ტრადიციული მაჩვენებლები.
ცვლილებები პერსონალიზებული კვებისთვის
აღმოჩენები ვარაუდობენ, რომ გლიკემიური ინდექსის მნიშვნელობებს, რომლებიც ივარაუდებენ ერთნაირ რეაქციებს პოპულაციებში, შეიძლება ჰქონდეს შეზღუდული მნიშვნელობა ინდივიდუალური კვების დაგეგმვისთვის. სტანდარტული კვების ეტიკეტები ვერ ასახავენ ამ კონტროლირებად გარემოში დაფიქსირებულ ხუთჯერადი ვარიაციას.
დოქტორი ერან სეგალმა, ვაიცმანის ინსტიტუტის კვლევის უფროსმა ავტორმა, აღნიშნა, რომ პერსონალიზებული კვების მიდგომები, რომლებიც გათვალისწინებენ ინდივიდუალურ მიკრობიომის პროფილებს, ძილის რეჟიმებსა და აქტივობის დონეებს, შეიძლება უზრუნველყოს უფრო ზუსტი კვების მიმართულებები, ვიდრე პოპულაციაზე დაფუძნებული რეკომენდაციები.
კვლევამ გააღვივა ინტერესი ზუსტი კვების მიდგომებისადმი, რომლებიც ითვალისწინებენ ინდივიდუალურ მეტაბოლურ პროფილებს. რამდენიმე შემდგომმა კვლევამ დაამტკიცა ეს აღმოჩენები სხვადასხვა პოპულაციებსა და საკვების ტიპებში, რაც ხაზს უსვამს პერსონალიზებული ჯანმრთელობის სტრატეგიების მნიშვნელობას.
იდენტური საკვების მიღების შემდეგ 2-საათიანი გლუკოზური პასუხის საშუალო მაჩვენებელი 44 mg/dL·h იყო, თუმცა ინდივიდუალური რეაქციები მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა და 15-დან 79+ mg/dL·h-მდე მერყეობდა.
— დოქტორი დავით ზეევი, ვაიცმანის ინსტიტუტი (Cell, 2015)
ძირითადი დასკვნები
- სისხლის შაქრის რეაქციები იდენტურ საკვებზე ხუთჯერ განსხვავდება ინდივიდებს შორის, მაშინაც კი, როდესაც მათ აქვთ მსგავსი მეტაბოლური პროფილები
- მიკრობიომის შედგენილობა, ძილის ხარისხი და კერის დრო გავლენას ახდენს გლუკოზის რეაქციებზე ტრადიციული კლინიკური მაჩვენებლებისგან დამოუკიდებლად
- სტანდარტული გლიკემიური ინდექსის მნიშვნელობები შეიძლება ზუსტად ვერ იწინასწარმეტყველებს ინდივიდუალურ რეაქციებს საკვებზე
- პერსონალიზებული კვების მიდგომები შეიძლება უზრუნველყოს უფრო ეფექტური კვების მიმართულებები, ვიდრე პოპულაციაზე დაფუძნებული რეკომენდაციები
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ აქვთ ადამიანებს ერთსა და იმავე საკვებზე განსხვავებული სისხლში შაქრის რეაქცია?
სისხლში გლუკოზის პასუხზე გავლენას მრავალი ინდივიდუალური ფაქტორი ახდენს, მათ შორის:
- ნაწლავის მიკრობიომის შემადგენლობა;
- ინსულინის მგრძნობელობა;
- პანკრეასის ბეტა-უჯრედების ფუნქცია;
- ძილის ხარისხი;
- ფიზიკური აქტივობა;
- სტრესი და კვების რეჟიმი.
კვლევები აჩვენებს, რომ ამ ფაქტორების გამო ერთსა და იმავე საკვებზე ადამიანების გლუკოზური რეაქცია შესაძლოა ხუთჯერ ან მეტით განსხვავდებოდეს, მაშინაც კი, როდესაც მათ მსგავსი ასაკი, წონა ან ჯანმრთელობის ძირითადი მაჩვენებლები აქვთ.
რამდენად სანდოა გლიკემიური ინდექსი ინდივიდუალური კვების დაგეგმვისთვის?
Weizmann Institute of Science-ის კვლევა მიუთითებს, რომ გლიკემიური ინდექსის სტანდარტული მაჩვენებლები, რომლებიც საშუალო პოპულაციურ რეაქციებს ეფუძნება, კონკრეტული ადამიანისთვის ყოველთვის ზუსტი არ არის. ინდივიდუალური ბიოლოგიური თავისებურებები — განსაკუთრებით მიკრობიომის პროფილი და ცხოვრების წესის ჩვევები — ხშირად უფრო დიდ გავლენას ახდენს, ვიდრე საკვების ზოგადი გლიკემიური კატეგორია.
შეუძლია თუ არა უწყვეტ გლუკოზის მონიტორინგს პერსონალიზებული კვების გაუმჯობესება?
დიახ. უწყვეტი გლუკოზის მონიტორინგი საშუალებას იძლევა შეფასდეს, როგორ რეაგირებს კონკრეტული ადამიანის ორგანიზმი სხვადასხვა საკვებზე, კვების დროსა და ფიზიკურ აქტივობაზე. ეს მიდგომა ადამიანებს ეხმარება:
- აღმოაჩინონ რომელი საკვები იწვევს გლუკოზის მკვეთრ მატებას;
- უკეთ დაგეგმონ კვების რეჟიმი;
- შეამცირონ მეტაბოლური რისკები;
- ინდივიდუალურად მოარგონ დიეტა საკუთარ ორგანიზმს.
ეს აღმოჩენები მნიშვნელოვნად ცვლის კვების მეცნიერების ტრადიციულ წარმოდგენებს. მეცნიერები სულ უფრო მეტად მიიჩნევენ, რომ მომავლის კვებითი რეკომენდაციები უნდა ეფუძნებოდეს ინდივიდუალურ მეტაბოლურ პროფილებს და არა მხოლოდ საშუალო პოპულაციურ მონაცემებს. უწყვეტი გლუკოზის მონიტორინგის ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად, პერსონალიზებული კვება შესაძლოა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად ჩამოყალიბდეს.
წყარო: Identical Meals, Different Bodies: Why Blood Sugar Response Varies Fivefold Between People
