შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
დაღლილობა, კუნთების სპაზმი, უძილობა და ნერვული დაძაბულობა თანამედროვე ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე ხშირ ჩივილებად იქცა. ხშირად ადამიანები ამ სიმპტომებს სტრესს ან გადაღლას მიაწერენ, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში მიზეზი შეიძლება იყოს მინერალური დეფიციტი, განსაკუთრებით მაგნიუმის უკმარისობა.
მაგნიუმი ორგანიზმში მონაწილეობს ასობით ბიოქიმიურ პროცესში, მათ შორის ენერგიის გამომუშავებაში, ნერვული სისტემის რეგულაციაში და კუნთების ნორმალურ ფუნქციონირებაში [1]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან მაგნიუმის დეფიციტი დაკავშირებულია როგორც ცხოვრების ხარისხის დაქვეითებასთან, ისე ქრონიკული დაავადებების რისკთან.
სანდო და დამოუკიდებელი ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ ხელმისაწვდომია პლატფორმაზე https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რესურსებზე https://www.publichealth.ge
პრობლემის აღწერა
მაგნიუმის დეფიციტი არის გავრცელებული მდგომარეობა, რომელიც შეიძლება განვითარდეს არასათანადო კვების, ქრონიკული სტრესის, ზოგიერთი მედიკამენტის გამოყენების ან კუჭ-ნაწლავის პრობლემების ფონზე.
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან თანამედროვე კვების რეჟიმში ხშირად ჭარბობს გადამუშავებული საკვები, ხოლო მინერალებით მდიდარი პროდუქტების მოხმარება შემცირებულია.
მაგნიუმის დეფიციტის სიმპტომები ხშირად არ არის სპეციფიკური და შეიძლება სხვა მდგომარეობებსაც ჰგავდეს, რაც ართულებს დროულ ამოცნობას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მაგნიუმი არის აუცილებელი მინერალი, რომელიც მონაწილეობს:
- ნერვული იმპულსების გადაცემაში
- კუნთების შეკუმშვასა და მოდუნებაში
- გულის რიტმის რეგულაციაში
- ძვლოვანი ქსოვილის მეტაბოლიზმში
- ენერგიის (ATP) წარმოქმნაში [1,2]
ბიოლოგიური მექანიზმები
მაგნიუმის დაბალი დონე იწვევს ნერვული სისტემის ჰიპერაგზნებადობას, რაც შეიძლება გამოვლინდეს კუნთების სპაზმით, თვალის „თამაშით“ ან შფოთვით [2].
მაგნიუმი ასევე მონაწილეობს სისხლძარღვთა ტონუსის კონტროლში. მისი დეფიციტი ასოცირებულია შაკიკისა და თავის ტკივილების სიხშირის ზრდასთან [3].
სარგებელი და რისკები
მაგნიუმის საკმარისი მიღება დაკავშირებულია:
- უკეთეს ძილთან
- კუნთების ფუნქციის გაუმჯობესებასთან
- ნერვული სისტემის სტაბილურობასთან
- გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის მხარდაჭერასთან [1]
თუმცა თვითნებური დანამატების მიღება ყოველთვის რეკომენდებული არ არის, განსაკუთრებით თირკმლის დაავადებების მქონე პირებში, რადგან ჭარბმა მაგნიუმმა შეიძლება გამოიწვიოს გართულებები [2].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევები მიუთითებს, რომ განვითარებულ ქვეყნებში მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვერ იღებს მაგნიუმის რეკომენდებულ დღიურ რაოდენობას [1].
NIH-ის მონაცემებით, ზრდასრულებისთვის რეკომენდებული დღიური მიღება შეადგენს დაახლოებით:
- ქალებში 310–320 მგ
- მამაკაცებში 400–420 მგ [4]
მაგნიუმის დეფიციტი განსაკუთრებით ხშირია:
- ხანდაზმულებში
- დიაბეტის მქონე პირებში
- კუჭ-ნაწლავის ქრონიკული დაავადებების დროს
- ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების ფონზე [2]
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO და NIH ხაზს უსვამენ, რომ მინერალების დეფიციტი წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან გამოწვევას, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც კვებითი ჩვევები იცვლება და გადამუშავებული საკვები ჭარბობს [4].
კლინიკური პრაქტიკის სახელმძღვანელოებში მაგნიუმი განიხილება როგორც მნიშვნელოვანი კომპონენტი შაკიკის პრევენციაში და კუნთოვანი სპაზმების მართვაში გარკვეულ შემთხვევებში [3].
საერთაშორისო სამედიცინო ჟურნალები, მათ შორის BMJ, აღნიშნავენ, რომ მინერალური ბალანსის შეფასება აუცილებელია არასპეციფიკური სიმპტომების მქონე პაციენტებში [5].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მაგნიუმის დეფიციტის საკითხი ხშირად უკავშირდება:
- არათანაბარ კვებით რეჟიმს
- სტრესის მაღალ დონეს
- თვითმკურნალობის პრაქტიკას
საჭიროა, რომ მოსახლეობამ მიიღოს სანდო ინფორმაცია მინერალური დანამატების სწორ გამოყენებაზე და ექიმთან კონსულტაციის აუცილებლობაზე.
აკადემიური სივრცე მსგავსი თემების განხილვისთვის არის www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებში მნიშვნელოვანია https://www.certificate.ge
მითები და რეალობა
მითი 1: „თუ დაღლილი ვარ, აუცილებლად მაგნიუმი მაკლია“
რეალობა: დაღლილობას მრავალი მიზეზი აქვს და მხოლოდ ლაბორატორიული შეფასებით შეიძლება დეფიციტის დადასტურება [2].
მითი 2: „ყველას სჭირდება მაგნიუმის დანამატი“
რეალობა: უმეტეს შემთხვევაში მაგნიუმის მიღება შესაძლებელია კვებით, დანამატები საჭიროა მხოლოდ გარკვეულ სიტუაციებში [4].
მითი 3: „მაგნიუმი სრულიად უვნებელია“
რეალობა: ჭარბი მიღება, განსაკუთრებით თირკმლის პრობლემებისას, შეიძლება საზიანო იყოს [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რა არის მაგნიუმის დეფიციტის ყველაზე ხშირი ნიშნები?
პასუხი: კუნთების სპაზმი, დაღლილობა, უძილობა და ნერვული დაძაბულობა [2].
კითხვა: შეიძლება თუ არა მაგნიუმის დეფიციტმა გამოიწვიოს შაკიკი?
პასუხი: კვლევები მიუთითებს კავშირზე მაგნიუმის დაბალ დონესა და შაკიკის სიხშირეს შორის [3].
კითხვა: როგორ შევავსოთ მაგნიუმი ბუნებრივად?
პასუხი: მარცვლეულით, კაკლით, მწვანილით, თევზით, ახალი და გამხმარი ხილით [4].
კითხვა: საჭიროა თუ არა დანამატების მიღება?
პასუხი: მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით, განსაკუთრებით ქრონიკული დაავადებების შემთხვევაში [2].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მაგნიუმი არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მინერალი ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის. მისი დეფიციტი შეიძლება გამოვლინდეს არასპეციფიკური სიმპტომებით — დაღლილობით, სპაზმით, უძილობითა და სტრესით.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა მოსახლეობის ინფორმირება სწორ კვებაზე, მინერალური ბალანსის მნიშვნელობაზე და თვითმკურნალობის რისკებზე.
რეალისტური რეკომენდაციაა:
- მრავალფეროვანი კვება
- სიმპტომების ხანგრძლივობის შემთხვევაში ექიმთან კონსულტაცია
- დანამატების მიღება მხოლოდ საჭიროებისას
მეტი სანდო ინფორმაცია იხილეთ https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge
წყაროები
- de Baaij JHF, Hoenderop JGJ, Bindels RJM. Magnesium in man: implications for health and disease. Physiol Rev. 2015;95(1):1–46. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25540137/
- Gröber U, Schmidt J, Kisters K. Magnesium in Prevention and Therapy. Nutrients. 2015;7(9):8199–8226. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26404370/
- Chiu HY, Yeh TH, Huang YC, Chen PY. Effects of intravenous and oral magnesium on migraine: a meta-analysis. Pain Physician. 2016;19(1):E97–E112. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26815285/
- National Institutes of Health (NIH). Magnesium Fact Sheet for Health Professionals. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/
- BMJ. Dietary minerals and health outcomes: evidence review. BMJ. https://www.bmj.com/
