შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ატოპიური დერმატიტი, რომელიც ხშირად ეგზემის სახელით არის ცნობილი, წარმოადგენს ქრონიკულ ანთებით კანის დაავადებას, რომელიც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს პაციენტების ცხოვრების ხარისხზე. დაავადებას თან ახლავს ქავილი, კანის სიმშრალე, გაღიზიანება და განმეორებადი გამწვავებები, რაც განსაკუთრებით ხშირია ბავშვებსა და ალერგიული ფონის მქონე პირებში [1].
ბოლო წლებში ფართოდ გავრცელდა ე.წ. „ბუნებრივი მკურნალობის“ რეკომენდაციები, მათ შორის ვაშლის ძმრის გამოყენება ეგზემის სამკურნალოდ. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია მკაფიოდ განვასხვაოთ ტრადიციული პრაქტიკა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინა. მიუხედავად იმისა, რომ ვაშლის ძმარს აქვს გარკვეული ანტიმიკრობული თვისებები ლაბორატორიულ პირობებში, მისი უსაფრთხოება და ეფექტიანობა ატოპიური დერმატიტის მკურნალობაში არ არის დამტკიცებული კლინიკური კვლევებით და შესაძლოა უკუჩვენებებიც ჰქონდეს [2], [3].
სწორედ ამიტომ, https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge პლატფორმების კონტექსტში მნიშვნელოვანია ამ თემის აკადემიური განხილვა, რათა მკითხველმა მიიღოს რეალისტური და უსაფრთხო ინფორმაცია.
პრობლემის აღწერა
ეგზემა არის საერთო ტერმინი, რომელიც მოიცავს კანის ანთებითი დაავადებების ჯგუფს, ხოლო მისი ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ატოპიური დერმატიტი. დაავადება ხშირად იწყება ბავშვობაში და შეიძლება გაგრძელდეს ზრდასრულ ასაკშიც.
ეგზემის ძირითადი ნიშნებია:
- კანის სიმშრალე და აქერცვლა
- ძლიერი ქავილი
წითელი ანთებითი გამონაყარი - კანის ბზარები და მეორადი ინფექციის რისკი [1]
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა აქტუალურია, რადგან თვითმკურნალობა, განსაკუთრებით სოციალური ქსელებიდან მიღებული რჩევებით, ხშირად იწვევს მდგომარეობის გამწვავებას და დაგვიანებულ სამედიცინო დახმარებას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ვაშლის ძმარი წარმოადგენს ფერმენტირებულ პროდუქტს, რომლის მთავარი აქტიური კომპონენტია ძმარმჟავა. მას ლაბორატორიულ კვლევებში აღენიშნება ანტიბაქტერიული მოქმედება გარკვეული მიკროორგანიზმების მიმართ [2].
თუმცა ატოპიური დერმატიტი არ არის მხოლოდ ბაქტერიული პრობლემა. ეს არის იმუნური დისრეგულაციის, კანის ბარიერის დაზიანებისა და გენეტიკური ფაქტორების შედეგი [1].
კლინიკური თვალსაზრისით, მთავარი გამოწვევა არის კანის ბარიერის აღდგენა და ანთების კონტროლი. ამ მიზნით საერთაშორისო გაიდლაინები რეკომენდაციას იძლევა:
- ემოლენტების რეგულარულ გამოყენებაზე
- ტოპიკურ კორტიკოსტეროიდებზე გამწვავებისას
- კალცინევრინის ინჰიბიტორებზე
- ინფექციის მართვაზე საჭიროების შემთხვევაში [4]
ვაშლის ძმრის გამოყენება კი შეიძლება იყოს პრობლემური, რადგან მჟავე გარემო დაზიანებულ კანზე ხშირად იწვევს წვას, გაღიზიანებას და ბარიერის კიდევ უფრო დაზიანებას [3].
ამასთან, ამერიკის დერმატოლოგთა აკადემია აღნიშნავს, რომ არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება ვაშლის ძმრის ეფექტიანობის დასადასტურებლად ეგზემის მკურნალობაში [5].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ატოპიური დერმატიტი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კანის დაავადებაა. კვლევების მიხედვით, ბავშვთა დაახლოებით 15–20% და ზრდასრულთა 1–3% განიცდის ამ მდგომარეობას [1].
მიუხედავად მისი გავრცელებისა, დამატებითი და ალტერნატიული საშუალებების გამოყენება ხშირად ხდება კლინიკური მტკიცებულებების გარეშე. მცირე კვლევებმა აჩვენა, რომ მჟავე ხსნარებმა შესაძლოა შეცვალოს კანის მიკრობიომი, თუმცა ვაშლის ძმრის პირდაპირი გამოყენება არ არის რეკომენდებული სტანდარტულ მკურნალობაში [3].
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO და NIH ხაზს უსვამენ, რომ ქრონიკული კანის დაავადებების მართვა უნდა ეფუძნებოდეს უსაფრთხო, რეგულირებულ და მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მიდგომებს [6].
The Lancet და BMJ ხშირად აღნიშნავენ, რომ „ბუნებრივი საშუალებების“ პოპულარობა ხშირად უსწრებს კლინიკურ მტკიცებულებებს და შესაძლოა გამოიწვიოს თვითმკურნალობის რისკები [7].
ამიტომ საერთაშორისო დერმატოლოგიური საზოგადოებები არ ურჩევენ ვაშლის ძმრის გამოყენებას ეგზემის ძირითად თერაპიად.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ატოპიური დერმატიტის მქონე პაციენტები ხშირად მიმართავენ თვითმკურნალობას, განსაკუთრებით „ბუნებრივი პროდუქტების“ გამოყენებით. ამ ფონზე მნიშვნელოვანია, რომ სამედიცინო ინფორმაცია იყოს ხარისხიანად მიწოდებული და შესაბამისი სტანდარტებით რეგულირებული.
ჯანდაცვის ხარისხის და უსაფრთხოების საკითხები უკავშირდება ისეთ პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.certificate.ge, ხოლო აკადემიური განხილვები შესაძლებელია განვითარდეს https://www.gmj.ge-ის სივრცეში.
მითები და რეალობა
მითი: ვაშლის ძმარი უფრო ეფექტურია, ვიდრე მედიკამენტური კრემები
რეალობა: საერთაშორისო გაიდლაინები არ ადასტურებენ ვაშლის ძმრის ეფექტიანობას ეგზემის მკურნალობაში [5].
მითი: ბუნებრივი ნიშნავს უსაფრთხოს
რეალობა: მჟავე პროდუქტმა შეიძლება გამოიწვიოს დამწვრობა და კანის გაღიზიანება, განსაკუთრებით ბავშვებში [3].
მითი: ეგზემა მხოლოდ ბაქტერიების გამო ვითარდება
რეალობა: ეს არის იმუნური და ბარიერული დაავადება, რომლის მართვაც კომპლექსურია [1].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა ვაშლის ძმრის გამოყენება ეგზემის დროს?
პირდაპირი გამოყენება დაზიანებულ კანზე არ არის რეკომენდებული, რადგან შეიძლება გამოიწვიოს გაღიზიანება [3].
აქვს თუ არა ვაშლის ძმარს სამკურნალო ეფექტი?
კლინიკური მტკიცებულებები საკმარისი არ არის მის ეფექტიანობაზე [5].
რა არის უსაფრთხო მკურნალობის ძირითადი გზა?
ემოლენტები და ექიმის მიერ დანიშნული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები წარმოადგენს პირველ ხაზს [4].
როდის უნდა მივმართოთ დერმატოლოგს?
თუ ქავილი და გამონაყარი განმეორებადია ან მძიმდება, აუცილებელია სპეციალისტის კონსულტაცია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ატოპიური დერმატიტი არის ქრონიკული დაავადება, რომელიც საჭიროებს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ და უსაფრთხო მართვას. ვაშლის ძმარი, მიუხედავად ლაბორატორიული ანტიმიკრობული თვისებებისა, არ წარმოადგენს დადასტურებულ სამკურნალო მეთოდს და შესაძლოა გამოიწვიოს კანის გაღიზიანება ან მდგომარეობის გამწვავება.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია თვითმკურნალობისგან თავის არიდება, სწორი ინფორმაციის მიღება და დერმატოლოგთან კონსულტაცია. მკურნალობის არჩევანი უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ გაიდლაინებს და ხარისხის სტანდარტებს.
წყაროები
- Nutten S. Atopic dermatitis: global epidemiology and risk factors. Ann Nutr Metab. 2015. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Johnston CS, Gaas CA. Vinegar: medicinal uses and antimicrobial properties. MedGenMed. 2006. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Luu LA, Flowers RH. Apple cider vinegar burns and skin irritation: case reports. J Dermatol. 2019. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Eichenfield LF, Tom WL, Chamlin SL, et al. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis. J Am Acad Dermatol. 2014. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- American Academy of Dermatology. Eczema treatment and complementary therapies. Available from: https://www.aad.org
- National Institutes of Health. Complementary and integrative health approaches. Available from: https://www.nih.gov
- The Lancet. Evidence-based dermatology and risks of alternative remedies. Lancet. 2020. Available from: https://www.thelancet.com
