შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სიმსუქნე და ჭარბი წონა დღეს ერთ-ერთი უმთავრესი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გამოწვევაა, რადგან იგი ზრდის დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ნაადრევი სიკვდილიანობის რისკს. ბოლო წლებში ფართოდ გავრცელდა წონის კლების მედიკამენტები, განსაკუთრებით გლუკაგონისმაგვარი პეპტიდის ერთის ჯგუფის პრეპარატები, რომლებმაც ბევრ პაციენტში მნიშვნელოვანი წონის შემცირება უზრუნველყო. თუმცა მედიცინისთვის გადამწყვეტია არა მხოლოდ მოკლევადიანი ეფექტი, არამედ ისიც, თუ რა ხდება მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ. უახლესი სამეცნიერო მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ მედიკამენტის შეწყვეტიდან ორ წელზე ნაკლებ დროში უმრავლეს შემთხვევაში წონა და კარდიომეტაბოლური რისკები კვლავ ბრუნდება, რაც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს როგორც ინდივიდუალურ ჯანმრთელობაზე, ისე მთლიანად ჯანდაცვის სისტემაზე [1–5].
პრობლემის აღწერა
წონის კლების მედიკამენტები მიზნად ისახავს მადისა და ენერგიის მიღების შემცირებას, რის შედეგადაც პაციენტები მკურნალობის პერიოდში იკლებენ წონას. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც პრეპარატი შეწყდება და ორგანიზმი უბრუნდება ძველ ბიოლოგიურ და ქცევით მოდელებს. ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან საქართველოში სიმსუქნის გავრცელება ზრდის დიაბეტის, არტერიული ჰიპერტენზიისა და გულის დაავადებების ტვირთს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია იმის გაცნობიერება, რომ მედიკამენტი, რომელიც მხოლოდ დროებით ამცირებს წონას, ვერ ჩაანაცვლებს ცხოვრების წესის გრძელვადიან ცვლილებებს, ხოლო უკონტროლო გამოყენება ზრდის ფინანსურ და სამედიცინო დანახარჯებს [2].
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
გლუკაგონისმაგვარი პეპტიდის ერთის ჯგუფის პრეპარატები მოქმედებს ტვინისა და კუჭ-ნაწლავის ჰორმონულ გზებზე, ამცირებს მადას და ანელებს კუჭის დაცლას, რის გამოც ენერგიის მიღება მცირდება [3][4]. ამ მექანიზმის წყალობით მიღწეული წონის კლება ხშირად შთამბეჭდავია. თუმცა ორგანიზმი ბიოლოგიურად ცდილობს წონის შენარჩუნებას, რასაც თან ახლავს ჰორმონული და მეტაბოლური ადაპტაციები. პრეპარატის შეწყვეტის შემდეგ ეს დამცავი მექანიზმები აქტიურდება, იზრდება მადა და ენერგიის დაზოგვა, რის შედეგადაც წონა სწრაფად ბრუნდება [1][5].
კლინიკური კვლევების კრიტიკული მიმოხილვა აჩვენებს, რომ მიუხედავად სხვადასხვა პრეპარატის განსხვავებული ეფექტიანობისა მკურნალობის პერიოდში, შეწყვეტის შემდეგ წონის დაბრუნების სიჩქარე მსგავსია. ამასთან ერთად ქრება არტერიული წნევის, ქოლესტერინისა და გლიკემიური კონტროლის გაუმჯობესებაც, რაც ზრდის გულ-სისხლძარღვთა გრძელვადიან რისკს [1][2].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
სისტემურმა მიმოხილვამ, რომელიც მოიცავდა ათასობით პაციენტს, აჩვენა, რომ მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ წონის მატება საშუალოდ იწყება თვეში დაახლოებით ოთხი მეათედი კილოგრამით, ხოლო გლუკაგონისმაგვარი პეპტიდის ერთის ჯგუფის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი თითქმის ორჯერ მეტია [1][5]. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ პაციენტთა უმრავლესობა ერთნახევარ წელიწადში უბრუნდება საწყის წონას. პარალელურად, არტერიული წნევა, ქოლესტერინი და სხვა კარდიომეტაბოლური მაჩვენებლები საშუალოდ ერთ წელიწადში ისევ აღწევს მკურნალობამდე არსებულ დონეს [1][2]. ეს მონაცემები ნათლად აჩვენებს, რომ მიღებული სარგებელი დროებითია, თუ პარალელურად არ იცვლება ცხოვრების წესი.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო სამედიცინო ინსტიტუტები, მათ შორის WHO, NIH და წამყვანი სამედიცინო ჟურნალები, როგორიცაა The Lancet და NEJM, თანხმდებიან, რომ წონის კლების მედიკამენტები უნდა განიხილებოდეს როგორც კომპლექსური მართვის ნაწილი და არა როგორც დამოუკიდებელი გამოსავალი [1][3][4]. მათ რეკომენდაციებში ხაზგასმულია ქცევითი თერაპიის, კვებისა და ფიზიკური აქტივობის ინტეგრირება ფარმაკოლოგიურ მკურნალობასთან. მსგავსი მიდგომა აისახება პლატფორმებზეც, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, სადაც საზოგადოებას მიეწოდება მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაცია.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის სიმსუქნისა და მასთან დაკავშირებული დაავადებების ტვირთი მზარდია, ხოლო მედიკამენტებზე დამოკიდებულება შესაძლოა ფინანსურადაც და სამედიცინო თვალსაზრისითაც არამდგრადი გახდეს. საჭიროა აკადემიური და კლინიკური შეფასება, რასაც ხელს უწყობს ისეთი სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია კვლევების განხილვა და პროფესიული კონსენსუსის ჩამოყალიბება. ამასთანავე მნიშვნელოვანია ხარისხის და უსაფრთხოების კონტროლი, რაშიც როლი აქვს https://www.certificate.ge-ს, რათა პაციენტებმა მიიღონ სანდო და სტანდარტიზებული პრეპარატები.
მითები და რეალობა
წონის კლების მედიკამენტი კურნავს სიმსუქნეს — რეალობაა, რომ იგი ამცირებს სიმპტომს, მაგრამ არ ცვლის ქცევით და გარემო ფაქტორებს, რის გამოც შეწყვეტის შემდეგ წონა ბრუნდება [1].
თუ დიდად დავიკელი, შედეგი მუდმივი იქნება — კვლევები აჩვენებს, რომ საწყისი დიდი კლება არ უზრუნველყოფს უკეთეს გრძელვადიან შენარჩუნებას [5].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა მედიკამენტები უშედეგო?
არა, ისინი ეფექტიანია გამოყენების პერიოდში და საჭიროა მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში [3][4].
რატომ ბრუნდება წონა?
რადგან შეწყვეტის შემდეგ ორგანიზმი აქტიურად ცდილობს ძველი ენერგეტიკული ბალანსის აღდგენას [1][5].
რა არის საუკეთესო სტრატეგია?
მედიკამენტის გამოყენება უნდა იყოს შერწყმული კვების, ფიზიკური აქტივობისა და ქცევითი მხარდაჭერის პროგრამებთან.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
წონის კლების მედიკამენტები წარმოადგენს მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს სიმსუქნის მართვაში, თუმცა მათი ეფექტი დროებითია, თუ არ იცვლება ცხოვრების წესი. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა პაციენტების ინფორმირება, ხარისხიანი რეგულაცია და ისეთი ინტეგრირებული პროგრამების განვითარება, რომლებიც უზრუნველყოფს არა მხოლოდ მოკლევადიან, არამედ გრძელვადიან ჯანმრთელობას.
წყაროები
- Koutoukidis DA, et al. Weight regain after discontinuation of pharmacological treatments for obesity: systematic review and meta-analysis of randomized trials. Lancet Diabetes Endocrinol. 2026. https://www.thelancet.com
- Rubino D, et al. Effect of continued weekly subcutaneous semaglutide vs placebo on weight maintenance after initial weight loss. JAMA. 2021;325(14):1414–1425. https://jamanetwork.com
- Wilding JPH, et al. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. N Engl J Med. 2021;384:989–1002. https://www.nejm.org
- Jastreboff AM, et al. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. N Engl J Med. 2022;387:205–216. https://www.nejm.org
- Jastreboff AM, et al. Weight regain following tirzepatide discontinuation. Diabetes Obes Metab. 2024. https://onlinelibrary.wiley.com
