თუ კანზე გამოხატული ეს სიმპტომები გაქვთ, ორგანიზმი მომატებულ ქოლესტერინის დონეზე მიგვანიშნებს
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მაღალი ქოლესტერინი თანამედროვე მედიცინაში აღიარებულია, როგორც გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ერთ-ერთი უმთავრესი რისკ-ფაქტორი, რომელიც ხშირად ვითარდება უსიმპტომოდ და მხოლოდ მაშინ ვლინდება, როდესაც უკვე განვითარებულია ათეროსკლეროზი, ინფარქტი ან ინსულტი. სწორედ ამ „ჩუმი მიმდინარეობის“ გამო საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა ქოლესტერინის ადრეული ამოცნობა და რისკების პრევენცია. ამ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ ლაბორატორიულ ანალიზებს, არამედ კანის იმ ცვლილებებსაც, რომლებიც შესაძლოა ორგანიზმში ლიპიდური ცვლის დარღვევას მიუთითებდეს.
პრობლემის აღწერა
საქართველოში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები სიკვდილიანობის წამყვანი მიზეზია. ქოლესტერინის მომატებული დონე კი ხშირად გვხვდება როგორც ჭარბწონიან, ისე გამხდარ ადამიანებში, რის გამოც ბევრი მოქალაქე თავს ჯანმრთელად მიიჩნევს და პროფილაქტიკურ შემოწმებას არ იტარებს. სწორედ ამიტომ კანზე გამოხატული ნიშნების ცოდნა შეიძლება გახდეს ადრეული სიგნალი, რომლითაც ადამიანი დროულად მიმართავს ექიმს. ამ ინფორმაციის გავრცელება შეესაბამება ისეთი პლატფორმების მიზნებს, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ამაღლებას ემსახურებიან.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ქოლესტერინი არის ცხიმის მსგავსი ნივთიერება, რომელიც აუცილებელია უჯრედული მემბრანების და ჰორმონების სინთეზისთვის, თუმცა მისი ჭარბი რაოდენობა სისხლში იწვევს არტერიების კედლებზე ლიპიდური ნადების დაგროვებას. ეს პროცესი ცნობილია როგორც ათეროსკლეროზი და თანდათან ავიწროებს სისხლძარღვებს, ამცირებს ჟანგბადის მიწოდებას და ზრდის თრომბოზის რისკს [1].
დერმატოლოგიური თვალსაზრისით, მაღალი ქოლესტერინი შეიძლება გამოვლინდეს კანზე ცხიმოვანი ნადების დაგროვებით, განსაკუთრებით ქუთუთოებზე, მყესებზე და კიდურებზე. ეს ცვლილებები დაკავშირებულია ლიპოპროტეინების ჭარბი რაოდენობის დეპონირებასთან ქსოვილებში და წარმოადგენს სისტემური მეტაბოლური დარღვევის გამოვლინებას [2]. კლინიკურად ეს ნიშნები ხშირად უსწრებს გულისა და ტვინის გართულებებს, რაც მათ მნიშვნელოვან სადიაგნოსტიკო ღირებულებას ანიჭებს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მსოფლიოში ყოველწლიურად დაახლოებით 2.6 მილიონი ადამიანი იღუპება მაღალი ქოლესტერინით ასოცირებული დაავადებების გამო [3]. ევროპული კვლევების მიხედვით, ზრდასრულთა დაახლოებით 40 პროცენტს აქვს ლიპიდური პროფილის დარღვევა, თუმცა მათგან მხოლოდ ნაწილი იცის საკუთარი მდგომარეობის შესახებ. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ყოველი მეორე ადამიანი შესაძლოა რისკის ქვეშ იყოს, მიუხედავად გარეგნული ჯანმრთელობისა.
საერთაშორისო გამოცდილება
ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრები და ეროვნული ჯანმრთელობის ინსტიტუტი ხაზს უსვამენ, რომ ქოლესტერინის რეგულარული მონიტორინგი და ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია არის ყველაზე ეფექტური გზა გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციისთვის [4,5]. „The Lancet“ და „BMJ“ ასევე აღნიშნავენ, რომ კანის ნიშნები, როგორიცაა ქსანთომები და ქსანთელაზმები, უნდა შეფასდეს როგორც სისტემური რისკის მაჩვენებლები და არა მხოლოდ კოსმეტიკური პრობლემა [6,7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ლიპიდური პროფილის სკრინინგი ჯერ კიდევ არ არის სრულად ინტეგრირებული პირველადი ჯანდაცვის სისტემაში. ამიტომ კანის ცვლილებების ამოცნობა შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი დამატებითი ინსტრუმენტი ადრეული რისკის გამოვლენისთვის. აკადემიური რესურსები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, და ხარისხის სტანდარტების პლატფორმები, როგორიცაა https://www.certificate.ge, ხელს უწყობენ ექიმების და მოსახლეობის განათლებას ამ მიმართულებით.
მითები და რეალობა
გავრცელებულია მოსაზრება, რომ მხოლოდ ჭარბწონიან ადამიანებს აქვთ მაღალი ქოლესტერინი. რეალობაში კი გენეტიკური ფაქტორები და კვებითი ჩვევები ისეთივე მნიშვნელოვანია და გამხდარ ადამიანებშიც შეიძლება განვითარდეს მაღალი რისკი [1,4].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა კანზე არსებული ლაქები მიუთითებდეს ქოლესტერინზე?
დიახ, გარკვეული ცხიმოვანი ნადებები შესაძლოა ლიპიდური დარღვევის ნიშანი იყოს.
აუცილებელია თუ არა სისხლის ანალიზი?
დიახ, საბოლოო დიაგნოზი მხოლოდ ლაბორატორიული კვლევით დასტურდება.
შეიძლება თუ არა ქოლესტერინის შემცირება მხოლოდ კვებით?
მსუბუქი შემთხვევების დროს ცხოვრების წესის ცვლილება ხშირად საკმარისია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მაღალი ქოლესტერინი არის ჩუმი, მაგრამ ძლიერ დამაზიანებელი ფაქტორი, რომლის ადრეული ამოცნობა შესაძლებელია როგორც ლაბორატორიული, ისე კლინიკური ნიშნებით. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის პრიორიტეტია ცნობიერების ამაღლება, რეგულარული სკრინინგი და ცხოვრების წესის მხარდაჭერა, რათა შემცირდეს ინფარქტისა და ინსულტის ტვირთი.
წყაროები
- Grundy SM, et al. 2018 AHA/ACC Guideline on the Management of Blood Cholesterol. Circulation. https://www.ahajournals.org
- Bergman R, et al. Cutaneous manifestations of lipid disorders. J Am Acad Dermatol. https://www.jaad.org
- World Health Organization. Raised cholesterol. https://www.who.int
- Centers for Disease Control and Prevention. Cholesterol. https://www.cdc.gov
- National Institutes of Health. High blood cholesterol. https://www.nih.gov
- The Lancet. Lipids and cardiovascular disease. https://www.thelancet.com
- BMJ. Hyperlipidaemia and skin signs. https://www.bmj.com
მაღალი ქოლესტერინი მსოფლიოში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ერთ-ერთი მთავარი რისკ-ფაქტორია. ის ხშირად უსიმპტომოდ ვითარდება, მაგრამ დროთა განმავლობაში არტერიების კედლებზე გროვდება, რაც ზრდის ინფარქტისა და ინსულტის რისკს.
საბედნიეროდ, ქოლესტერინის დონის კონტროლი, უმეტეს შემთხვევაში, შესაძლებელია ცხოვრების წესის მარტივი, მაგრამ თანმიმდევრული ცვლილებებით.
ხშირ შემთხვევაში, მაღალი ქოლესტერინი არის “ჩუმ” მდგომარეობაში და მიმდინარეობს უსიმპტომოდ. ბევრი, განსაკუთრებით მცირე წონის მქონე ადამიანი, ვერ აცნობიერებენ, რომ მათ აქვთ მაღალი ქოლესტერინი, იქამდე სანამ არ განვითარდება ისეთი სერიოზული გართულებები, როგორიცაა გულის შეტევა ან ინსულტი.
დერმატო-ვენეროლოგი, მედიცინის დოქტორი, ზაზა თელია გადაცემაში”დილა მშვიდობისა საქართველო” საუბრობს კანზე გამოხატული სიმპტომების შესახებ, რომლებიც მომატებულ ქოლესტერინის დონზე მიგვანიშნებს.
