შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ნაწლავების ფუნქციური მდგომარეობა ადამიანის საერთო ჯანმრთელობის ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი სარკეა. კუჭის მოქმედების სიხშირე — რამდენჯერ ხდება განავლის გამოყოფა — დიდხანს ითვლებოდა მხოლოდ კომფორტისა და ცხოვრების ხარისხის ინდიკატორად, თუმცა თანამედროვე სისტემური ბიოლოგია აჩვენებს, რომ ეს მაჩვენებელი პირდაპირ უკავშირდება მეტაბოლურ ჯანმრთელობას, მიკრობიომის ბალანსს, ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქციას და ქრონიკული დაავადებების რისკს. სწორედ ამიტომ ახალი კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალში „Cell Reports Medicine“ და განხორციელდა https://www.gmj.ge-ს მკვლევართა მონაწილეობით, საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის იმდენივე მნიშვნელობის მატარებელია, რამდენიც სისხლის ანალიზის ინტერპრეტაცია.
პრობლემის აღწერა
საქართველოში ყაბზობა და დიარეა ხშირად აღიქმება როგორც დროებითი და უმნიშვნელო პრობლემა, რომელსაც თვითმკურნალობით ან დიეტური ექსპერიმენტებით აგვარებენ. სინამდვილეში კუჭის მოქმედების დარღვევები ხშირად მიუთითებს ნაწლავის მიკრობიოტის დისბალანსზე, მეტაბოლურ დისფუნქციაზე და თირკმლისა თუ ღვიძლის რისკებზე. ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოსახლეობისთვის, სადაც ქრონიკული არაინფექციური დაავადებები ფართოდ არის გავრცელებული და სადაც პრევენციული მედიცინა ჯერ კიდევ საჭიროებს გაძლიერებას, რასაც ემსახურება ისეთი პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
სისტემური ბიოლოგიის მიდგომა გულისხმობს ადამიანის ორგანიზმის შეფასებას როგორც ურთიერთდაკავშირებული სისტემების ერთობლიობას. „Cell Reports Medicine“-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ გააერთიანა 1425 ჯანმრთელი მოხალისის გენეტიკური მონაცემები, ნაწლავის მიკრობიომის პროფილი, კვება, ფიზიკური აქტივობა და კუჭის მოქმედების სიხშირე [1].
კვლევამ აჩვენა, რომ ყაბზობა და დიარეა არ არის მხოლოდ მექანიკური პრობლემები. დიარეის მქონე პირებს ჭარბად ჰქონდათ ნაწლავის ზედა ნაწილისთვის დამახასიათებელი ბაქტერიები, რაც მიუთითებს დაჩქარებულ ტრანზიტზე და ნაღვლის მჟავების არასწორ რეაბსორბციაზე. ამასთან, მათ სისხლში აღინიშნებოდა ღვიძლის დაზიანების ბიომარკერები [1].
ყაბზობის მქონე პირებში დაფიქსირდა ცილის დამშლელი ბაქტერიების მატება. როდესაც განავალი დიდხანს რჩება ნაწლავში, ბაქტერიები იწყებენ ცილების ფერმენტაციას, რაც წარმოქმნის ტოქსიკურ ნაერთებს, მათ შორის ინდოქსილ სულფატს — ცნობილ თირკმლის დაზიანების ფაქტორს [2].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევის მიხედვით, კვირაში ერთიდან ორ მოქმედებამდე კუჭის სიხშირე ასოცირებული იყო ინდოქსილ სულფატის მნიშვნელოვნად მაღალი დონით, ხოლო დღეში ოთხზე მეტი მოქმედება — ღვიძლის ფერმენტების მატებით [1]. ადამიანური ენით რომ ვთქვათ, როგორც ძალიან იშვიათი, ისე ძალიან ხშირი განავალი მიუთითებს შინაგან ორგანოებზე ზეწოლას და მიკრობიოტის არაჯანსაღ აქტივობას. ოპტიმალურ ჯგუფში, სადაც კუჭის მოქმედება დღეში ერთიდან სამჯერ ხდებოდა, დაფიქსირდა მეტაბოლური და მიკრობიომის ყველაზე ჯანსაღი პროფილი.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია და ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრები აღნიშნავენ, რომ ნაწლავის რეგულარული ფუნქცია არის საერთო ჯანმრთელობის ძირითადი მაჩვენებელი [3]. „The Lancet“ და „BMJ“ მრავალჯერ უსვამენ ხაზს მიკრობიომის როლს მეტაბოლურ და ნეიროდეგენერაციულ დაავადებებში [4,5]. ამ კვლევის შედეგები სრულად შეესაბამება ამ გლობალურ ხედვას და აძლიერებს იდეას, რომ მარტივი კლინიკური მაჩვენებელი — კუჭის მოქმედების სიხშირე — შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ადრეული ბიომარკერი.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს ჯანდაცვის სისტემაში ჯერ კიდევ შეზღუდულია მიკრობიომისა და მეტაბოლური ბიომარკერების ფართო სკრინინგი. ამიტომ კუჭის მოქმედების სიხშირე შეიძლება გახდეს პრაქტიკული და ხელმისაწვდომი ინდიკატორი პირველადი რგოლის მედიცინაში. აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, და ხარისხის სტანდარტების პლატფორმები, როგორიცაა https://www.certificate.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ამ ახალი ცოდნის კლინიკურ პრაქტიკაში გადატანაში.
მითები და რეალობა
ხშირად მიიჩნევა, რომ თუ ტკივილი არ არის, კუჭის მოქმედების სიხშირეს მნიშვნელობა არ აქვს. რეალობაში კი კვლევა აჩვენებს, რომ ბიოქიმიური და მიკრობიოლოგიური ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს სიმპტომების გარეშეც და დროთა განმავლობაში ორგანოთა დაზიანებამდე მიგვიყვანოს [1,2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ნორმალური დღეში ერთხელ განავალი?
დიახ, კვლევის მიხედვით ეს ოპტიმალურ დიაპაზონში შედის.
უნდა ვიფიქროთ თუ არა პრობლემაზე, თუ კუჭში კვირაში ორჯერ გავდივართ?
დიახ, ეს ასოცირებულია ტოქსიკური მეტაბოლიტების მატებასთან.
შეიძლება თუ არა დიეტით ამ მდგომარეობის გაუმჯობესება?
ბოჭკოების, წყლის და ფიზიკური აქტივობის გაზრდა ხშირად ეფექტურია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კუჭის მოქმედების სიხშირე წარმოადგენს მარტივ, მაგრამ ძალზე ინფორმაციულ ბიომარკერს, რომელიც შეიძლება იყოს ისეთივე მნიშვნელოვანი, როგორც სისხლის ანალიზი. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს ნიშნავს შესაძლებლობას — ადრეულ ეტაპზე ამოვიცნოთ რისკები, გავაუმჯობესოთ კვებითი ჩვევები და შევამციროთ თირკმლისა და ღვიძლის ქრონიკული დაავადებების ტვირთი.
წყაროები
- Johnson-Martinez J, et al. Associations between bowel movement frequency, gut microbiome and systemic health. Cell Reports Medicine. https://www.cell.com/cell-reports-medicine
- Wikoff WR, et al. Metabolomics analysis reveals indoxyl sulfate as a nephrotoxin. Proceedings of the National Academy of Sciences. https://www.pnas.org
- World Health Organization. Healthy diet and gut health. https://www.who.int
- The Lancet. Gut microbiome and metabolic health. https://www.thelancet.com
- BMJ. Bowel habits and chronic disease risk. https://www.bmj.com
