შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
გრიპი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ ინფექციურ დაავადებას მსოფლიოში და ყოველწლიურად ქმნის მნიშვნელოვან ტვირთს როგორც ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემებისა და ეკონომიკისთვის. შეფასებების მიხედვით, მსოფლიოში ყოველწლიურად ფიქსირდება დაახლოებით ერთი მილიარდი გრიპის შემთხვევა, რომელთაგან 3–5 მილიონი მიმდინარეობს მძიმე ფორმით და ასიათასობით მთავრდება სიკვდილით [1,2]. ეს მონაცემები ცხადყოფს, რომ გრიპი არ არის მხოლოდ „სეზონური გაციება“, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სერიოზული გამოწვევა.
მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, გრიპის პრევენცია წარმოადგენს პრიორიტეტს, რადგან დაავადება განსაკუთრებით მძიმეა მაღალი რისკის ჯგუფებში — ხანდაზმულებში, ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებში, ორსულებში და ბავშვებში. ამ კონტექსტში ვაქცინაცია აღიარებულია როგორც ყველაზე ეფექტური და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული სტრატეგია გრიპის, მისი გართულებებისა და სიკვდილიანობის შემცირებისთვის [3].
პრობლემის აღწერა
გრიპი არის მწვავე ვირუსული რესპირატორული ინფექცია, რომელიც ხასიათდება მაღალი გადამდებლობით და სეზონური გავრცელებით. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრ შემთხვევაში დაავადება მსუბუქად მიმდინარეობს, იგი ხშირად იწვევს სერიოზულ გართულებებს, მათ შორის პნევმონიას, გულისა და ნერვული სისტემის დაზიანებებს, ქრონიკული დაავადებების გამწვავებას და ზოგიერთ შემთხვევაში — ლეტალურ შედეგს [4].
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან საქართველოში გრიპის სეზონური ეპიდემიები ყოველწლიურად იწვევს სამედიცინო დაწესებულებებზე მომატებულ დატვირთვას. სოციალური მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ გრიპი ამცირებს შრომისუნარიანობას, ზრდის დროებითი შრომისუუნარობის შემთხვევებს და აძლიერებს ჯანდაცვის ხარჯებს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივიდან, პრევენცია ბევრად უფრო ეფექტური და ეკონომიკურად გამართლებულია, ვიდრე გართულებული შემთხვევების მკურნალობა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
გრიპის ვირუსი მუდმივად განიცდის გენეტიკურ ცვლილებებს, რაც განაპირობებს ყოველწლიური ეპიდემიების განმეორებას და იმუნიტეტის არასრულყოფილ დაცვას წინა ინფექციის ან ვაქცინაციის შემდეგ [5]. სწორედ ამიტომ არის საჭირო გრიპის ვაქცინის შემადგენლობის რეგულარული განახლება და ყოველწლიური იმუნიზაცია.
კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ გრიპის ვაქცინაცია მნიშვნელოვნად ამცირებს ინფიცირების რისკს, ხოლო დაავადების განვითარების შემთხვევაში — ამსუბუქებს მიმდინარეობას და ამცირებს გართულებების ალბათობას [6]. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ვაქცინაციის სარგებელი ხანდაზმულებში, სადაც გრიპთან დაკავშირებული ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის რისკი მაღალია.
მიუხედავად ამისა, ვაქცინაციას აქვს გარკვეული შეზღუდვები: ეფექტიანობა დამოკიდებულია ვაქცინისა და ცირკულირებადი შტამების შესაბამისობაზე, ასევე ინდივიდუალურ იმუნურ პასუხზე. თუმცა არსებული მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ სარგებელი მნიშვნელოვნად აღემატება შესაძლო რისკებს, რომლებიც უმეტესად მსუბუქ და დროებით გვერდით მოვლენებს მოიცავს [7].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
გლობალური მონაცემების მიხედვით, გრიპის ეპიდემიები ყოველწლიურად იწვევს დაახლოებით 290 000–650 000 სიკვდილს რესპირატორული გართულებების გამო [1,2]. ბავშვებში გრიპი არის ჰოსპიტალიზაციის ერთ-ერთი ხშირი მიზეზი, განსაკუთრებით 5 წლამდე ასაკში.
სტატისტიკური მონაცემების მარტივი ინტერპრეტაცია გვიჩვენებს, რომ ვაქცინაცია არ ნიშნავს დაავადების სრულად აღმოფხვრას, მაგრამ მნიშვნელოვნად ამცირებს მძიმე შედეგების ალბათობას. კვლევების მიხედვით, ვაქცინაცია ამცირებს გრიპთან დაკავშირებული ჰოსპიტალიზაციის რისკს დაახლოებით 40–60 პროცენტით, ხოლო სიკვდილიანობას — განსაკუთრებით მაღალი რისკის ჯგუფებში [6,8].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები ერთხმად უჭერენ მხარს გრიპის ყოველწლიურ ვაქცინაციას. World Health Organization რეკომენდაციას აძლევს ვაქცინაციას ყველა ასაკობრივ ჯგუფში, განსაკუთრებით კი მაღალი რისკის მქონე პირებში [3].
ამავე პოზიციას იზიარებენ Centers for Disease Control and Prevention და National Institutes of Health, რომლებიც ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ვაქცინაცია ამცირებს არა მხოლოდ ინდივიდუალურ, არამედ საზოგადოებრივ რისკებსაც [6,9].
აკადემიური ჟურნალები, მათ შორის The Lancet და BMJ, რეგულარულად აქვეყნებენ კვლევებს, რომლებიც ადასტურებს გრიპის ვაქცინაციის ეფექტიანობასა და უსაფრთხოებას სხვადასხვა პოპულაციაში [7,8].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში გრიპის ვაქცინაცია ხორციელდება სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში და 6 თვის ასაკიდან არის ხელმისაწვდომი. ბენეფიციარებისთვის ვაქცინაცია სრულად უფასოა და ტარდება ავტორიზებულ სამედიცინო დაწესებულებებში. ეს წარმოადგენს მნიშვნელოვან შესაძლებლობას საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის, თუმცა გამოწვევად რჩება მოსახლეობის ინფორმირებულობა და ნდობა ვაქცინაციის მიმართ.
ჯანდაცვის სისტემის შესაძლებლობები მოიცავს ვაქცინების მიწოდებასა და ეპიდზედამხედველობას, თუმცა საჭიროა კომუნიკაციის გაძლიერება და ხარისხის მუდმივი კონტროლი. ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია აკადემიური სივრცეების როლი, როგორიცაა https://www.gmj.ge, ასევე ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებში https://www.certificate.ge.
სანდო ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს ისეთ პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც ხელს უწყობენ საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას.
მითები და რეალობა
ერთ-ერთი გავრცელებული მითია, რომ გრიპის ვაქცინა თავად იწვევს გრიპს. მეცნიერული მტკიცებულებები ცხადყოფს, რომ გამოყენებული ვაქცინები არ შეიცავს ცოცხალ ვირუსს, რომელიც დაავადებას გამოიწვევს [6].
კიდევ ერთი მითია, თითქოს ჯანმრთელ ადამიანებს ვაქცინაცია არ სჭირდებათ. რეალობაში კი ვაქცინაცია ამცირებს ვირუსის გავრცელებას საზოგადოებაში და იცავს ყველაზე მოწყვლად ჯგუფებს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა აუცილებელი ვაქცინაცია ყოველწლიურად? — დიახ, რადგან გრიპის ვირუსი იცვლება და იმუნიტეტი დროთა განმავლობაში სუსტდება.
შესაძლებელია თუ არა ვაქცინაცია ბავშვებში? — ვაქცინაცია ნებადართულია 6 თვის ასაკიდან და რეკომენდებულია [3].
უსაფრთხოა თუ არა გრიპის ვაქცინა? — არსებული მონაცემები ადასტურებს მის უსაფრთხოებას; გვერდითი მოვლენები უმეტესად მსუბუქი და დროებითია [7].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
გრიპი წარმოადგენს გლობალურ და ეროვნულ საზოგადოებრივ ჯანდაცვის გამოწვევას, რომლის ეფექტიანი მართვა შეუძლებელია პრევენციის გარეშე. ვაქცინაცია არის პასუხისმგებლიანი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული არჩევანი, რომელიც იცავს ინდივიდს, ამცირებს ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვას და ხელს უწყობს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას.
ცნობიერების ამაღლება, სანდო ინფორმაციის გავრცელება და ხელმისაწვდომი ვაქცინაციის უზრუნველყოფა წარმოადგენს რეალისტურ და პრაქტიკულ ნაბიჯებს, რომლებიც აუცილებელია გრიპის ტვირთის შესამცირებლად საქართველოში.
წყაროები
- World Health Organization. Influenza (Seasonal). Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- Iuliano AD, et al. Estimates of global seasonal influenza-associated respiratory mortality. Lancet. 2018. Available from: https://www.thelancet.com
- World Health Organization. Vaccines against influenza WHO position paper. Available from: https://www.who.int
- Nicholson KG, et al. Influenza. Lancet. 2003. Available from: https://www.thelancet.com
- Taubenberger JK, Morens DM. The pathology of influenza virus infections. Annu Rev Pathol. 2008.
- Centers for Disease Control and Prevention. Benefits of Influenza Vaccination. Available from: https://www.cdc.gov
- Osterholm MT, et al. Efficacy and effectiveness of influenza vaccines. Lancet Infect Dis. 2012.
- Jefferson T, et al. Vaccines for preventing influenza in healthy adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018.
- National Institutes of Health. Influenza research. Available from: https://www.nih.gov
