შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტების ფასები წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ კრიტიკულ კომპონენტს, რადგან მათი ხელმისაწვდომობა პირდაპირ განსაზღვრავს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობას, მკურნალობის უწყვეტობასა და დაავადებების მართვის ეფექტიანობას. საქართველოში ბოლო წლებში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ფარმაცევტული ბაზრის რეგულაციას, მათ შორის რეფერენტული ფასების სისტემის დანერგვას, რაც მიზნად ისახავს მედიკამენტებზე ფინანსური ბარიერების შემცირებას.
ამ პროცესში მნიშვნელოვანი ხდება არა მხოლოდ ფასების განსაზღვრა, არამედ მათი ფორმირების მექანიზმების დეტალური ანალიზი, რაც საშუალებას იძლევა შეფასდეს სისტემის ეფექტიანობა და გამოვლინდეს დამატებითი შესაძლებლობები ბაზრის გაუმჯობესებისთვის.
პრობლემის აღწერა
საქართველოს პარლამენტში მოქმედი დროებითი კომისია, რომელიც სწავლობს სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურას, აქტიურად განიხილავს ფარმაცევტულ სექტორში მიმდინარე პროცესებს.
კომისიის სხდომაზე წარმოდგენილი ინფორმაციის მიხედვით, რეფერენტული ფასების პროგრამა, რომელიც 2023 წლიდან მოქმედებს, უკვე მოიცავს მედიკამენტების დაახლოებით 70%-ს. განხილვის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი იყო, რამდენად ეფექტიანია ეს სისტემა და შესაძლებელია თუ არა მისი გაფართოება.
ფარმაცევტული კომპანიების წარმომადგენლებმა, რომლებიც ბაზრის დაახლოებით 80%-ს წარმოადგენენ, აღნიშნეს, რომ რეფერენტული ფასების მოდელის გაფართოება დამატებით პრობლემებს არ შექმნის და შესაძლოა, კიდევ უფრო გააუმჯობესოს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს პაციენტთა ჯანმრთელობაზე. კვლევები მიუთითებს, რომ მაღალი ფასები ხშირად იწვევს მკურნალობის შეწყვეტას ან არარეგულარულ მიღებას, რაც ზრდის დაავადებების გართულებების რისკს [1].
რეფერენტული ფასების სისტემა წარმოადგენს რეგულაციის ერთ-ერთ ფორმას, რომელიც ადგენს მედიკამენტების მაქსიმალურ დასაშვებ ფასს. ამ მიდგომის მიზანია:
– ფინანსური ბარიერების შემცირება
– ბაზრის გამჭვირვალობის გაზრდა
– პაციენტებისათვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა
კლინიკური თვალსაზრისით, როდესაც მედიკამენტები ხელმისაწვდომია, იზრდება მკურნალობისადმი ერთგულება, რაც ამცირებს ჰოსპიტალიზაციისა და გართულებების სიხშირეს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საერთაშორისო მონაცემები აჩვენებს, რომ მედიკამენტების ფასების რეგულაცია დადებითად აისახება ჯანდაცვის შედეგებზე:
– ხელმისაწვდომობის ზრდა ამცირებს დაავადებების პროგრესირების რისკს [2]
– რეგულირებული ფასები ხელს უწყობს ჯანდაცვის ხარჯების კონტროლს [3]
საქართველოში არსებული მონაცემების მიხედვით, რეფერენტული ფასების სისტემის დანერგვამ უკვე გამოიწვია ფასების სტაბილიზაცია და გარკვეულ შემთხვევებში მათი შემცირება.
ამასთან, კომისიის განხილვებზე გამოიკვეთა, რომ მედიკამენტების რაოდენობის გაზრდა, რომლებიც ამ სისტემაში მოხვდება, შეიძლება კიდევ უფრო გააძლიეროს მისი ეფექტი.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო პრაქტიკაში მედიკამენტების ფასების რეგულაცია ფართოდ გამოიყენება.
World Health Organization რეკომენდაციას უწევს ქვეყნებს, გამოიყენონ სხვადასხვა მექანიზმი, მათ შორის რეფერენტული ფასები, რათა უზრუნველყონ მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა.
ევროპის ქვეყნებში მსგავსი სისტემები ხშირად მოიცავს როგორც ორიგინალ, ასევე გენერიკულ პრეპარატებს.
კვლევები, გამოქვეყნებული The Lancet-სა და BMJ-ში, მიუთითებს, რომ რეგულაციისა და კონკურენციის კომბინაცია ყველაზე ეფექტიან შედეგს იძლევა [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ფარმაცევტული ბაზარი დიდწილად იმპორტზეა დამოკიდებული, რაც ფასებზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს.
კომისიის სხდომაზე აღინიშნა, რომ მედიკამენტების იმპორტი ძირითადად ხორციელდება ევროკავშირის ქვეყნებიდან და თურქეთიდან. ასევე გამოიკვეთა, რომ ადგილობრივი წარმოების განვითარება შეიძლება მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდეს ფასების შემცირებისთვის, თუმცა ეს მოითხოვს მნიშვნელოვან ფინანსურ რესურსებს.
ბავშვთა კვების პროდუქტების შემთხვევაში, პროდუქცია სრულად იმპორტირებულია. კომპანიების წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ ერთობლივი შესყიდვების მექანიზმმა შესაძლოა შეამციროს ფასები, რადგან დიდი მოცულობის შეკვეთა ხშირად იწვევს ფასის შემცირებას.
ამ პროცესებში მნიშვნელოვანია ხარისხის კონტროლი და სტანდარტების დაცვა, რაც დაკავშირებულია ინსტიტუციურ პლატფორმებთან, როგორიცაა:
– https://www.certificate.ge — ხარისხისა და სერტიფიკაციის უზრუნველყოფა
– https://www.gmj.ge — აკადემიური კვლევების სივრცე
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს ასევე https://www.publichealth.ge და პროფესიულ პლატფორმას https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი: ფასების რეგულაცია ყოველთვის ამცირებს ბაზრის ეფექტიანობას
რეალობა: სწორად დაგეგმილი რეგულაცია ზრდის ხელმისაწვდომობას და არ აზიანებს ხარისხს
მითი: ადგილობრივი წარმოება ავტომატურად იაფია
რეალობა: წარმოების მაღალი ხარჯები ხშირად ზრდის საწყის ფასს, თუმცა გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება იყოს ეფექტიანი
მითი: იმპორტირებული პროდუქცია ყოველთვის ძვირია
რეალობა: კონკურენციის პირობებში იმპორტირებული მედიკამენტებიც შეიძლება იყოს ხელმისაწვდომი
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის რეფერენტული ფასი?
ეს არის მაქსიმალური დასაშვები ფასი, რომელიც განსაზღვრულია რეგულაციით.
შესაძლებელია თუ არა მისი გავრცელება ყველა მედიკამენტზე?
კომისიის განხილვების მიხედვით, ეს ტექნიკურად შესაძლებელია და განიხილება.
როგორ შეიძლება ფასების დამატებითი შემცირება?
მიწოდების ჯაჭვის შემცირებით და ერთობლივი შესყიდვებით.
აქვს თუ არა გავლენა ადგილობრივ წარმოებას?
დიახ, თუმცა მისი განვითარება საჭიროებს მნიშვნელოვან რესურსებს.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტების ფასწარმოქმნის სისტემის ანალიზი აჩვენებს, რომ რეფერენტული ფასების მოდელი წარმოადგენს ეფექტიან ინსტრუმენტს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის გასაუმჯობესებლად.
მისი გაფართოება, კონკურენციის შენარჩუნებასთან ერთად, შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის განვითარებისთვის.
მნიშვნელოვანია, რომ ამ პროცესში გათვალისწინებული იყოს როგორც პაციენტების ინტერესები, ისე ბაზრის მდგრადობა, რაც უზრუნველყოფს ხარისხიანი და ხელმისაწვდომი მკურნალობის მიწოდებას მოსახლეობისთვის.
წყაროები
- World Health Organization. Access to medicines. Available at: https://www.who.int/health-topics/access-to-medicines
- OECD. Pharmaceutical pricing policies. Available at: https://www.oecd.org
- World Health Organization. Medicine pricing strategies. Available at: https://www.who.int
- The Lancet. Drug pricing and access. Available at: https://www.thelancet.com
