შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
თანამედროვე სილამაზის ინდუსტრია სწრაფად ვითარდება და მილიონობით ადამიანი რეგულარულად იყენებს თმის დაგრძელებას, როგორც ესთეტიკური თვითგამოხატვისა და გარეგნობის შეცვლის საშუალებას. თუმცა, ბოლო წლებში გამოქვეყნებულმა სამეცნიერო კვლევებმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ ზოგიერთი თმის დაგრძელების პროდუქტი შესაძლოა შეიცავდეს ქიმიურ ნივთიერებებს, რომლებიც დაკავშირებულია კანცეროგენულ და ენდოკრინული სისტემის დამრღვევ ეფექტებთან. აღნიშნული საკითხი აღარ წარმოადგენს მხოლოდ კოსმეტიკურ თემას — იგი გახდა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი პრობლემა, რადგან ადამიანების მნიშვნელოვანი ნაწილი ექვემდებარება ამ პროდუქტებთან ხანგრძლივ და განმეორებად კონტაქტს. პრევენციული მიდგომა, რომელიც ეფუძნება მტკიცებულებებს, აუცილებელია მომხმარებელთა ჯანმრთელობის დაცვისა და რეგულაციის გაუმჯობესებისთვის.
პრობლემის აღწერა
თმის დაგრძელება წარმოადგენს ფართოდ გამოყენებულ კოსმეტიკურ პრაქტიკას, რომელიც მოიცავს ხელოვნური ან ბუნებრივი თმის დამატებას სკალპთან ახლოს. პროცედურა ხშირად მოითხოვს წებოების, სითბოს, პოლიმერული მასალებისა და სხვა დამამაგრებელი ნივთიერებების გამოყენებას. შედეგად, სკალპი, კანი და ზოგიერთ შემთხვევაში სასუნთქი გზებიც ექვემდებარება ქიმიურ ნივთიერებებს.
პრობლემის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ ზოგიერთი კომერციული პროდუქტი შეიცავს პოტენციურად ტოქსიკურ ნაერთებს, რომლებიც შეიძლება დაგროვდეს ორგანიზმში ან გამოიწვიოს ბიოლოგიური ცვლილებები. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც თმის დაგრძელებას რეგულარულად იყენებენ თვეების ან წლების განმავლობაში.
საქართველოსთვის ეს საკითხი აქტუალურია, რადგან თმის დაგრძელების მომსახურება ფართოდ არის გავრცელებული, ხოლო პროდუქციის ქიმიური შემადგენლობის რეგულაცია და კონტროლი ხშირად შეზღუდულია. მომხმარებლების ინფორმირებულობა და რეგულაციური მექანიზმების განვითარება წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის აუცილებელ კომპონენტს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
Silent Spring Institute-ის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ შეისწავლა 43 სხვადასხვა კომერციული თმის დაგრძელების ნიმუში და გამოავლინა 169 განსხვავებული ქიმიური ნივთიერება. ნიმუშების დაახლოებით 95 პროცენტში აღმოჩნდა მინიმუმ ერთი ტოქსიკური კომპონენტი, ხოლო 12 ნივთიერება კლასიფიცირებულია, როგორც კიბოს ან რეპროდუქციული სისტემის დაზიანების გამომწვევი [1], [2].
განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს სტირენი, რომელიც კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს მიერ კლასიფიცირებულია, როგორც სავარაუდო კანცეროგენი ადამიანებისთვის (ჯგუფი 2A) [3]. ფორმალდეჰიდი, რომელიც ზოგიერთ პროდუქტში გამოიყოფა როგორც მეორადი ნაერთი, კლასიფიცირებულია, როგორც დადასტურებული კანცეროგენი (ჯგუფი 1) [4].
ენდოკრინული სისტემის დამრღვევი ქიმიური ნივთიერებები, როგორიცაა ფტალატები და ორგანოტინები, მოქმედებენ ჰორმონულ რეგულაციაზე. ენდოკრინული სისტემის დარღვევა შეიძლება დაკავშირებული იყოს რეპროდუქციულ პრობლემებთან, მეტაბოლურ დარღვევებთან და სიმსივნური პროცესების განვითარების რისკთან [5].
ამასთან, ეროვნული ჯანმრთელობის ინსტიტუტის ფართომასშტაბიანმა კვლევამ, რომელიც მოიცავდა 33 000-ზე მეტ ქალს, აჩვენა, რომ ქიმიური თმის პროდუქტების რეგულარული გამოყენება ასოცირდება საშვილოსნოს კიბოს განვითარების მომატებულ რისკთან [6]. მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ყველა პროდუქტთან არ არის დადასტურებული, არსებული მონაცემები მიუთითებს შესაძლო ბიოლოგიურ მექანიზმებზე.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევებმა აჩვენა, რომ თმის დაგრძელების პროდუქტებში აღმოჩენილი ქიმიური ნივთიერებების გავრცელება მაღალია. Silent Spring Institute-ის მონაცემებით, გამოკვლეული ნიმუშების თითქმის ყველა შემთხვევაში აღმოჩნდა მინიმუმ ერთი პოტენციურად საშიში კომპონენტი [2].
ენდოკრინული დამრღვევი ნივთიერებების ქრონიკული ექსპოზიცია დაკავშირებულია სხვადასხვა დაავადებასთან, მათ შორის:
- რეპროდუქციული დარღვევები
- ჰორმონული დისბალანსი
- ონკოლოგიური დაავადებების განვითარების რისკის ზრდა [5]
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქრონიკული და განმეორებითი ექსპოზიციის ეფექტი, რომელიც შეიძლება განვითარდეს წლების განმავლობაში.
საერთაშორისო გამოცდილება
ევროკავშირში კოსმეტიკური პროდუქტების უსაფრთხოება რეგულირდება Regulation (EC) No 1223/2009-ის საფუძველზე, რომელიც მოითხოვს უსაფრთხოების შეფასებას, ინგრედიენტების დეკლარაციას და გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების შეზღუდვას [7].
ამერიკის შეერთებულ შტატებში Modernization of Cosmetics Regulation Act (MoCRA) მიზნად ისახავს კოსმეტიკური პროდუქტების რეგულაციის გაძლიერებას და უსაფრთხოების მონიტორინგის გაუმჯობესებას [8].
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტები ხაზს უსვამენ ქიმიური ექსპოზიციის კონტროლის მნიშვნელობას, განსაკუთრებით იმ პროდუქტებში, რომლებიც პირდაპირ კონტაქტში არიან ადამიანის სხეულთან.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში თმის დაგრძელების პროდუქტების იმპორტი და გამოყენება ფართოდ არის გავრცელებული, თუმცა მათი ქიმიური შემადგენლობის დეტალური მონიტორინგი შეზღუდულია. პროდუქციის უსაფრთხოების კონტროლი ხშირად ეფუძნება იმპორტის დეკლარაციას და არა დამოუკიდებელ ლაბორატორიულ ანალიზს.
სამედიცინო და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროში ინფორმაციის გავრცელებასა და ცნობიერების ამაღლებაში მნიშვნელოვანი როლი ეკუთვნის პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც უზრუნველყოფენ მოსახლეობის ინფორმირებას ჯანმრთელობის რისკებისა და პრევენციის შესახებ.
აკადემიური კვლევების განვითარება და ხარისხის კონტროლი შესაძლებელია ისეთი ინსტიტუციური რესურსების მხარდაჭერით, როგორიცაა https://www.gmj.ge და ხარისხის სტანდარტების გაუმჯობესების ინიციატივები, რომლებიც ხელმისაწვდომია https://www.certificate.ge-ზე.
მითები და რეალობა
მითი: თმის დაგრძელება ყოველთვის უსაფრთხოა.
რეალობა: ზოგიერთი პროდუქტი შეიძლება შეიცავდეს ტოქსიკურ ნივთიერებებს, რაც დამოკიდებულია მწარმოებელზე და გამოყენებულ მასალებზე.
მითი: კოსმეტიკური პროდუქტები ყოველთვის მკაცრად რეგულირდება.
რეალობა: რეგულაციის დონე განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით, და ზოგიერთი პროდუქტი შეიძლება არ ექვემდებარებოდეს სრულ უსაფრთხოების შეფასებას.
მითი: მოკლევადიანი გამოყენება არ წარმოადგენს რისკს.
რეალობა: ქრონიკული და განმეორებითი ექსპოზიცია წარმოადგენს უფრო მნიშვნელოვან რისკს, თუმცა უსაფრთხოების შეფასება საჭიროა ყველა შემთხვევაში.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა თმის დაგრძელება პირდაპირ დაკავშირებული კიბოსთან?
ამ ეტაპზე პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი სრულად დადასტურებული არ არის, თუმცა აღმოჩენილია პოტენციურად კანცეროგენული ნივთიერებები.
რა არის მთავარი რისკის ფაქტორი?
ქიმიურ ნივთიერებებთან ხანგრძლივი და განმეორებითი კონტაქტი წარმოადგენს ძირითად რისკს.
როგორ შეიძლება რისკის შემცირება?
პროდუქციის უსაფრთხოების სერტიფიკაციის შემოწმება და რეგულაციების დაცვა მნიშვნელოვანია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
თმის დაგრძელების პროდუქტებში პოტენციურად საშიში ქიმიური ნივთიერებების არსებობა წარმოადგენს მნიშვნელოვან საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხს. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა პროდუქტი არ შეიცავს ტოქსიკურ კომპონენტებს, არსებული მტკიცებულებები მიუთითებს უსაფრთხოების შეფასების აუცილებლობაზე.
პრევენციული მიდგომა, რეგულაციის გაძლიერება და მომხმარებელთა ინფორმირება წარმოადგენს ძირითად სტრატეგიებს ჯანმრთელობის დაცვისთვის. სამეცნიერო კვლევების გაგრძელება და ხარისხის კონტროლის გაუმჯობესება აუცილებელია მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.
წყაროები
- California Office of Environmental Health Hazard Assessment. Proposition 65 List of Chemicals. ხელმისაწვდომია: https://oehha.ca.gov/proposition-65
- Silent Spring Institute. Hair Extensions May Contain Cancer-Causing Chemicals. ხელმისაწვდომია: https://www.silentspring.org
- International Agency for Research on Cancer. Styrene. ხელმისაწვდომია: https://www.iarc.who.int
- International Agency for Research on Cancer. Formaldehyde. ხელმისაწვდომია: https://www.iarc.who.int
- Gore AC, et al. Endocrine-disrupting chemicals. Endocr Rev. ხელმისაწვდომია: https://academic.oup.com/edrv
- National Institutes of Health. Hair product use and cancer risk. ხელმისაწვდომია: https://www.nih.gov
- European Commission. Regulation (EC) No 1223/2009 on cosmetic products. ხელმისაწვდომია: https://eur-lex.europa.eu
- U.S. Food and Drug Administration. Modernization of Cosmetics Regulation Act. ხელმისაწვდომია: https://www.fda.gov
