საქართველოში დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის წარმომადგენლის განცხადებით, ქვეყანაში მთლიანი ავადობის დაახლოებით 30% და სიკვდილიანობის 23% პირდაპირ უკავშირდება გარემოს მავნე ზემოქმედებას, ხოლო ჰაერის დაბინძურება ურბანულ დასახლებებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად განიხილება გულ-სისხლძარღვთა, რესპირატორული და სიმსივნური დაავადებების განვითარებაში.
განცხადება გაკეთდა იმ ფონზე, როდესაც გარემოს ჯანმრთელობაზე გავლენის საკითხი სულ უფრო აქტუალური ხდება როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დონეზე [1].
მოვლენების აღწერა
დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის გენერალური დირექტორის მოადგილის, ეკა ადამიას განცხადებით, საქართველოში გარემოს მავნე ზემოქმედებასთან დაკავშირებულია როგორც ავადობის, ისე სიკვდილიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მისი თქმით, ჰაერის დაბინძურება განსაკუთრებით პრობლემურია ქალაქებში, სადაც მოსახლეობის მაღალი კონცენტრაცია და ინტენსიური სატრანსპორტო მოძრაობა გარემოს ხარისხზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს.
ეკა ადამიამ აღნიშნა, რომ ჰაერის დაბინძურება დაკავშირებულია ისეთი დაავადებების განვითარებასთან, როგორიცაა გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიები, რესპირატორული დაავადებები, სიმსივნური პროცესები და ალერგიული მდგომარეობები. ამ დაავადებების ერთობლივი გავლენა საერთო სიკვდილიანობის დიდ ნაწილს უკავშირდება.
მისივე განმარტებით, განსაკუთრებით საგანგაშოა საავტომობილო ტრანსპორტის გამონაბოლქვი, რომელიც წარმოადგენს ურბანულ გარემოში ჰაერის დაბინძურების ერთ-ერთ მთავარ წყაროს.
კონტექსტი და ფონი
ჰაერის დაბინძურება მსოფლიო მასშტაბით აღიარებულია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ჰაერის დაბინძურება ყოველწლიურად მილიონობით ადამიანის ჯანმრთელობაზე ახდენს გავლენას და ზრდის ქრონიკული დაავადებების განვითარების რისკს [2].
ურბანულ გარემოში ჰაერის დაბინძურების ძირითადი წყაროები მოიცავს სატრანსპორტო საშუალებების გამონაბოლქვს, საწარმოო საქმიანობას, ენერგიის წარმოებას და მშენებლობასთან დაკავშირებულ პროცესებს. განსაკუთრებით საშიშია მიკროსკოპული ნაწილაკები, რომლებიც სუნთქვისას ადამიანის ორგანიზმში ხვდება და შესაძლოა გამოიწვიოს როგორც მოკლევადიანი, ისე გრძელვადიანი ჯანმრთელობის პრობლემები.
ბოლო ათწლეულებში საერთაშორისო კვლევებმა აჩვენა, რომ ჰაერის დაბინძურება გავლენას ახდენს არა მხოლოდ რესპირატორულ სისტემაზე, არამედ გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე და ზოგიერთ შემთხვევაში დაკავშირებულია სიმსივნური დაავადებების განვითარების გაზრდილ რისკთან [2].
დეტალები და ფაქტები
ეკა ადამიას განცხადებით, ჰაერის დაბინძურების ერთ-ერთი მთავარი წყარო საქართველოში არის საავტომობილო ტრანსპორტის გამონაბოლქვი. მისი თქმით, ავტომობილებიდან გამოყოფილი კვამლი შეიცავს მავნე ნაწილაკებს, რომლებიც ადამიანის ორგანიზმში სუნთქვის გზით ხვდება.
ეს ნაწილაკები შეიძლება გახდეს ანთებითი პროცესების მიზეზი და დროთა განმავლობაში გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული დაზიანებები. განსაკუთრებით მაღალია რისკი იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც მიეკუთვნებიან მოწყვლად ჯგუფებს, მათ შორის ბავშვებს, ხანდაზმულებს და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებს.
მიკროსკოპული ნაწილაკები, რომლებიც ჰაერში ცირკულირებს, შეიძლება ღრმად შეაღწიოს ფილტვებში და გავლენა მოახდინოს სისხლის მიმოქცევის სისტემაზეც. ეს ზრდის ისეთი დაავადებების განვითარების რისკს, როგორიცაა ასთმა, ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება და გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიები.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ჰაერის დაბინძურება წარმოადგენს გარემოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ჯანმრთელობის რისკფაქტორს. ორგანიზაციის შეფასებით, დაბინძურებული ჰაერი დაკავშირებულია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, ინსულტის, ფილტვის კიბოს და ქრონიკული რესპირატორული დაავადებების განვითარების გაზრდილ რისკთან [2].
ევროპის გარემოს სააგენტოს მონაცემებით, ურბანულ დასახლებებში მცხოვრები მოსახლეობა განსაკუთრებით მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფება, რადგან ქალაქებში ჰაერის დაბინძურების დონე ხშირად აღემატება რეკომენდებულ სტანდარტებს [3].
ბევრ ქვეყანაში მიმდინარეობს პოლიტიკის განხორციელება, რომელიც მიზნად ისახავს სატრანსპორტო გამონაბოლქვის შემცირებას, ეკოლოგიურად სუფთა ტექნოლოგიების განვითარებას და ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესებას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ურბანული განვითარება და სატრანსპორტო მოძრაობის ზრდა წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფაქტორს ჰაერის ხარისხის ცვლილებაში. განსაკუთრებით დიდი დატვირთვა აღინიშნება დიდ ქალაქებში, სადაც სატრანსპორტო ნაკადები ინტენსიურია.
ჰაერის დაბინძურების გავლენა საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე აქტუალური საკითხია და რეგულარულად განიხილება როგორც სახელმწიფო, ისე სამეცნიერო და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მიერ. ამ თემაზე დამატებითი ინფორმაცია და ანალიტიკური მასალები ხელმისაწვდომია პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც ქვეყნდება გარემოსა და ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სიახლეები.
ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესება დაკავშირებულია როგორც ინფრასტრუქტურულ, ისე გარემოსდაცვით პოლიტიკასთან, რაც მოიცავს ტრანსპორტის მოდერნიზაციას, გარემოსდაცვით რეგულაციებს და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
გარემოს მავნე ზემოქმედება, განსაკუთრებით ჰაერის დაბინძურება, წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფაქტორს, რომელიც გავლენას ახდენს მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე საქართველოში. ოფიციალური მონაცემები მიუთითებს, რომ ავადობისა და სიკვდილიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია გარემოს ფაქტორებთან, ხოლო ურბანულ დასახლებებში სატრანსპორტო გამონაბოლქვი ერთ-ერთ ძირითად წყაროდ რჩება.
საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესება შესაძლებელია გარემოსდაცვითი პოლიტიკის, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლების გზით. აღნიშნული საკითხი კვლავ რჩება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად, რომელიც საჭიროებს როგორც მონიტორინგს, ისე შესაბამის პოლიტიკურ და ინფრასტრუქტურულ რეაგირებას.
წყაროები
- დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. ოფიციალური განცხადება. https://www.ncdc.ge
- World Health Organization. Air pollution and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health
- European Environment Agency. Air quality in Europe report. https://www.eea.europa.eu/publications/air-quality-in-europe
