შიდა ჰოსპიტალური ინფექციები შვეიცარიაში: ადრეული გაფრთხილება გლობალური ჯანდაცვის სისტემებისთვის
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
შიდა ჰოსპიტალური ინფექციები წარმოადგენს თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ და კომპლექსურ გამოწვევას, რომელიც გავლენას ახდენს როგორც ინდივიდუალურ პაციენტებზე, ისე მთლიან ჯანდაცვის სისტემებზე. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე საავადმყოფოები აღჭურვილია მაღალტექნოლოგიური საშუალებებითა და მკაცრი კლინიკური პროტოკოლებით, ინფექციური რისკი კვლავ რეალურ საფრთხედ რჩება, განსაკუთრებით მძიმედ დაავადებულ პაციენტებში. შვეიცარიაში დაფიქსირებული შემთხვევა, სადაც მძიმედ დამწვრ პაციენტებში მრავალწამალგამძლე ბაქტერიული ინფექცია გამოვლინდა, კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ინფექციური კონტროლი და ანტიბიოტიკების მართვა არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კრიტიკული კომპონენტი [1], [4].
ამ საკითხს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ანტიმიკრობული გამძლეობა უკვე აღიარებულია გლობალურ საფრთხედ, რომელიც საფრთხეს უქმნის თანამედროვე მედიცინის ძირითად მიღწევებს, მათ შორის ქირურგიას, ინტენსიურ თერაპიასა და ონკოლოგიურ მკურნალობას [4], [10]. სანდო სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელება, მათ შორის ისეთი პლატფორმების საშუალებით, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ცნობიერების ასამაღლებლად.
პრობლემის აღწერა
შვეიცარიის ციურიხის საუნივერსიტეტო საავადმყოფოში მძიმედ დამწვრ პაციენტებში გამოვლინდა მრავალწამალგამძლე ბაქტერიული ინფექცია, რომელიც დაკავშირებულია განსაკუთრებით აგრესიულ პათოგენთან. აღნიშნული შემთხვევა განვითარდა კრანს-მონტანაში მომხდარი ხანძრის შედეგად დაზარალებულ პაციენტებში, რომლებიც ინტენსიურ მკურნალობას გადიოდნენ სპეციალიზებულ განყოფილებაში [1].
შიდა ჰოსპიტალური ინფექციები, ასევე ცნობილი როგორც ჯანმრთელობის მომსახურებასთან დაკავშირებული ინფექციები, წარმოადგენს ინფექციებს, რომლებიც ვითარდება საავადმყოფოში მკურნალობის დროს და არ არსებობდა პაციენტში მიღების მომენტში. ეს ინფექციები განსაკუთრებით საშიშია იმ პაციენტებისთვის, რომელთა იმუნური სისტემა დასუსტებულია ან რომელთაც აქვთ ფართო ქსოვილოვანი დაზიანებები, მაგალითად დამწვრობები [9].
ეს საკითხი მნიშვნელოვანია საქართველოსთვისაც, რადგან ინფექციური კონტროლის ეფექტურობა წარმოადგენს ჯანდაცვის ხარისხის ერთ-ერთ მთავარ ინდიკატორს. აკადემიური პლატფორმები, როგორიცაა www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ამ საკითხებზე სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელებაში.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მრავალწამალგამძლე ბაქტერიები წარმოადგენენ მიკროორგანიზმებს, რომლებიც დაკარგავენ მგრძნობელობას ანტიბიოტიკების რამდენიმე ძირითად ჯგუფის მიმართ. ეს პროცესი ხდება გენეტიკური ცვლილებების შედეგად, რომლებიც საშუალებას აძლევს ბაქტერიებს გადაურჩნენ ანტიბიოტიკურ ზემოქმედებას [7], [14].
ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო პათოგენი ამ კონტექსტში არის Acinetobacter baumannii, რომელიც ხშირად ასოცირდება ინტენსიური თერაპიის განყოფილებებთან. ამ ბაქტერიას შეუძლია ხანგრძლივად არსებობა გარემოში, სწრაფი გავრცელება და ანტიბიოტიკებისადმი გამძლეობის განვითარება [7], [8].
მძიმედ დამწვრ პაციენტებში ინფექციის რისკი განსაკუთრებით მაღალია რამდენიმე მიზეზის გამო. პირველ რიგში, კანის დამცავი ფუნქციის დაკარგვა ქმნის პირდაპირ გზას მიკროორგანიზმებისთვის. მეორე, მძიმე ტრავმა იწვევს იმუნური სისტემის ფუნქციის დაქვეითებას. მესამე, ინტენსიური მკურნალობის პროცესში გამოყენებული ინვაზიური მოწყობილობები ზრდის ინფექციის განვითარების შესაძლებლობას [9].
ანტიმიკრობული გამძლეობა მნიშვნელოვნად ართულებს მკურნალობას, რადგან სტანდარტული ანტიბიოტიკები აღარ არის ეფექტური. ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება უფრო ძლიერი პრეპარატები, რომლებიც შეიძლება დაკავშირებული იყოს ტოქსიკურ ეფექტებთან და მაინც არ უზრუნველყოფდეს სრულად ეფექტურ მკურნალობას [5].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
შვეიცარიაში ჩატარებული ეროვნული მონიტორინგის მიხედვით, 2024 წელს შიდა ჰოსპიტალური ინფექციების გავრცელება შეადგენდა დაახლოებით 5.7%-ს, რაც ნიშნავს, რომ ყოველი 100 პაციენტიდან დაახლოებით 6-ს უვითარდებოდა ინფექცია მკურნალობის პროცესში [2], [12].
ევროპის მასშტაბით, ევროპის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის მონაცემებით, აღნიშნული მაჩვენებელი საშუალოდ 7.1%-ს შეადგენს, რაც მიუთითებს პრობლემის ფართო გავრცელებაზე [3].
გლობალურად, 2019 წელს ანტიმიკრობულ გამძლეობას პირდაპირ მიეწერებოდა დაახლოებით 1.27 მილიონი სიკვდილი, ხოლო დამატებით მილიონობით შემთხვევა იყო დაკავშირებული ამ ფაქტორთან [10].
ამ მონაცემები მიუთითებს, რომ ანტიმიკრობული გამძლეობა წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ საფრთხეს თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ ანტიმიკრობული გამძლეობა აღიარა, როგორც ერთ-ერთი მთავარი გლობალური ჯანმრთელობის საფრთხე და შეიმუშავა გლობალური სამოქმედო გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავს ანტიბიოტიკების გონივრული გამოყენებისა და ინფექციური კონტროლის გაუმჯობესებას [4].
ევროპის დაავადებათა კონტროლის ცენტრი რეგულარულად ახორციელებს მონიტორინგს და რეკომენდაციებს ინფექციების პრევენციისა და კონტროლის შესახებ [3].
ასევე, WHO-ის ანტიბიოტიკების კლასიფიკაციის სისტემა ხელს უწყობს ანტიბიოტიკების გამოყენების ოპტიმიზაციას და რეზისტენტობის შემცირებას [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ანტიბიოტიკების გამოყენების კულტურა წარმოადგენს მნიშვნელოვან გამოწვევას. კვლევების მიხედვით, მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყენებს ანტიბიოტიკებს ექიმის დანიშნულების გარეშე, რაც ზრდის ანტიმიკრობული გამძლეობის რისკს [11].
ჯანდაცვის ხარისხის უზრუნველყოფა და ინფექციური კონტროლის ეფექტური სისტემის არსებობა მოითხოვს მკაცრ სტანდარტებს, რაც დაკავშირებულია სერტიფიკაციისა და ხარისხის კონტროლის პროცესებთან. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი როლი აქვს პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
ასევე, https://www.publichealth.ge წარმოადგენს მნიშვნელოვან ინსტიტუციურ რესურსს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხების მონიტორინგისთვის.
მითები და რეალობა
მითი: შიდა ჰოსპიტალური ინფექციები მხოლოდ დაბალი ხარისხის საავადმყოფოებში ხდება.
რეალობა: ინფექციები შეიძლება განვითარდეს ნებისმიერ საავადმყოფოში, მათ შორის მაღალგანვითარებულ სისტემებშიც [2], [3].
მითი: ანტიბიოტიკები ყოველთვის ეფექტურია.
რეალობა: მრავალწამალგამძლე ბაქტერიები შეიძლება იყოს რეზისტენტული მრავალ ანტიბიოტიკზე [4], [10].
მითი: ანტიბიოტიკების თვითნებური გამოყენება უსაფრთხოა.
რეალობა: ასეთი პრაქტიკა ზრდის ანტიმიკრობული გამძლეობის განვითარების რისკს [11].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის შიდა ჰოსპიტალური ინფექცია?
ეს არის ინფექცია, რომელიც ვითარდება საავადმყოფოში მკურნალობის დროს.
რატომ არის მრავალწამალგამძლე ბაქტერიები საშიში?
რადგან ისინი არ რეაგირებენ სტანდარტულ ანტიბიოტიკებზე.
შესაძლებელია ასეთი ინფექციების პრევენცია?
დიახ, ეფექტური ინფექციური კონტროლის ღონისძიებების საშუალებით.
არის თუ არა ეს პრობლემა აქტუალური საქართველოში?
დიახ, განსაკუთრებით ანტიბიოტიკების არასწორი გამოყენების გამო.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
შიდა ჰოსპიტალური ინფექციები წარმოადგენს მნიშვნელოვან გამოწვევას, რომელიც საჭიროებს სისტემურ მიდგომას. ინფექციური კონტროლის გაძლიერება, ანტიბიოტიკების გონივრული გამოყენება და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება წარმოადგენს აუცილებელ კომპონენტებს ამ პრობლემის მართვისთვის.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემის მდგრადობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ ტექნოლოგიებზე, არამედ პრევენციისა და ხარისხის მართვის ეფექტურობაზე.
წყაროები
- Briel M. Resistant bacteria and burn patients. Available from: https://www.masante.ch
- Swissnoso. Point prevalence survey Switzerland. Available from: https://www.swissnoso.ch
- European Centre for Disease Prevention and Control. Healthcare-associated infections. Available from: https://www.ecdc.europa.eu
- World Health Organization. Global action plan on antimicrobial resistance. Available from: https://www.who.int
- Nation RL, et al. Colistin toxicity. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. AWaRe classification. Available from: https://www.who.int
- Peleg AY, et al. Acinetobacter baumannii. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Munoz-Price LS, et al. Acinetobacter infection. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Church D, et al. Burn wound infections. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Murray CJL, et al. Global burden of antimicrobial resistance. Available from: https://www.thelancet.com
- Darakhvelidze M, et al. Antibiotic self-medication Georgia. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
