სოციალური რეაბილიტაციისა და ბავშვზე ზრუნვის სახელმწიფო პროგრამაში რეგისტრაციის ახალი წესები — როგორ იცვლება მომსახურების ხარისხის სტანდარტები საქართველოში
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სოციალური რეაბილიტაციისა და ბავშვზე ზრუნვის პროგრამები თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია. ეს პროგრამები მიზნად ისახავს მოწყვლადი ჯგუფების — მათ შორის ბავშვების, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების და სოციალური რისკის ქვეშ მყოფი ადამიანების — ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სოციალური კეთილდღეობის გაუმჯობესებას. მსგავსი პროგრამები მხოლოდ სოციალური დაცვის მექანიზმი არ არის; ისინი პირდაპირ უკავშირდება ჯანმრთელობის შედეგებს, სიცოცხლის ხარისხს და საზოგადოების გრძელვადიან განვითარებას.
საერთაშორისო გამოცდილება ადასტურებს, რომ სოციალური მხარდაჭერის ხარისხი პირდაპირ გავლენას ახდენს ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე, დაავადებების პრევენციაზე და ცხოვრების ხანგრძლივობაზე [1]. სწორედ ამიტომ, სოციალური მომსახურებების ხარისხის რეგულაცია და კონტროლი წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემის ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტს.
საქართველოში განხორციელებული ცვლილებები „სოციალური რეაბილიტაციისა და ბავშვზე ზრუნვის სახელმწიფო პროგრამის“ მომსახურების მიმწოდებელთა რეგისტრაციის წესში წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს ხარისხის გაუმჯობესების მიმართულებით. ეს ცვლილებები მიზნად ისახავს არა მხოლოდ მომსახურების რაოდენობის ზრდას, არამედ ხარისხის გაუმჯობესებას და ბენეფიციარების ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის დაცვას.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ სანდო ინფორმაციის გავრცელება და პროფესიული სტანდარტების განვითარება აქტიურად ხორციელდება ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც ხელს უწყობს ჯანდაცვის სისტემის გამჭვირვალობას და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას.
პრობლემის აღწერა
სოციალური რეაბილიტაციის პროგრამები მოიცავს სხვადასხვა ტიპის მომსახურებას, მათ შორის:
• ბავშვთა მოვლისა და განვითარების პროგრამებს
• შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების მხარდაჭერის სერვისებს
• რეაბილიტაციის და სოციალური ინტეგრაციის პროგრამებს
ამ მომსახურებების ხარისხი პირდაპირ გავლენას ახდენს ბენეფიციართა ჯანმრთელობაზე, ფუნქციურ შესაძლებლობებზე და ცხოვრების ხარისხზე.
არსებული სისტემის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა იყო ის, რომ მომსახურების მიმწოდებელთა რეგისტრაცია ძირითადად ეფუძნებოდა მინიმალური ფორმალური მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. შედეგად, ზოგიერთ შემთხვევაში მომსახურების ხარისხი არ შეესაბამებოდა თანამედროვე სტანდარტებს.
ახალი რეგულაციის მიზანია სწორედ ამ პრობლემის მოგვარება. ცვლილების მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ კონკრეტული მომსახურება არ არის დეფიციტური და არ არსებობს მომლოდინეთა რიგები, ახალი ორგანიზაციის რეგისტრაცია შესაძლებელი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი შესთავაზებს არსებითად გაუმჯობესებულ მომსახურებას.
ეს მიდგომა უზრუნველყოფს, რომ პროგრამაში ჩაერთონ მხოლოდ ის ორგანიზაციები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მაღალი ხარისხის მომსახურებას და რეალურად აუმჯობესებენ ბენეფიციართა მდგომარეობას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
სოციალური რეაბილიტაცია წარმოადგენს კომპლექსურ პროცესს, რომელიც მოიცავს ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ და სოციალურ კომპონენტებს.
კვლევები აჩვენებს, რომ ხარისხიანი სოციალური მხარდაჭერა უკავშირდება:
• ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას
• ქრონიკული დაავადებების რისკის შემცირებას
• ფუნქციური შესაძლებლობების ზრდას
• ჰოსპიტალიზაციის სიხშირის შემცირებას [2]
ბავშვთა განვითარების სფეროში ჩატარებული კვლევების მიხედვით, ადრეული რეაბილიტაციის პროგრამები მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს კოგნიტიურ და სოციალურ ფუნქციებს, განსაკუთრებით განვითარების შეფერხების მქონე ბავშვებში [3].
ამ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მომსახურების ხარისხს. არასაკმარისი ხარისხის მომსახურებამ შეიძლება არამარტო ვერ უზრუნველყოს სასურველი შედეგი, არამედ გამოიწვიოს დამატებითი რისკები, მათ შორის ფსიქოლოგიური სტრესის ზრდა და სოციალური იზოლაცია.
ახალი რეგულაცია, რომელიც მოითხოვს მომსახურების გაუმჯობესებულ პირობებს, წარმოადგენს მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ მიდგომას, რომელიც შეესაბამება თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრინციპებს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, სოციალური მხარდაჭერის პროგრამები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ჯანმრთელობის შედეგების გაუმჯობესებაში [1].
კვლევების მიხედვით:
• ხარისხიანი სოციალური მომსახურება ამცირებს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების რისკს [4]
• რეაბილიტაციის პროგრამები აუმჯობესებს ფუნქციურ დამოუკიდებლობას [5]
• ადრეული ინტერვენცია ბავშვებში უკავშირდება უკეთეს ჯანმრთელობის და განათლების შედეგებს [3]
ეს მონაცემები ადასტურებს, რომ მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება წარმოადგენს კრიტიკულ ფაქტორს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის WHO, UNICEF და OECD, ხაზს უსვამენ სოციალური მომსახურებების ხარისხის მნიშვნელობას [1,6].
OECD-ის რეკომენდაციების მიხედვით, მომსახურების მიმწოდებელთა რეგისტრაცია უნდა ეფუძნებოდეს არა მხოლოდ ფორმალურ მოთხოვნებს, არამედ მომსახურების ხარისხის შეფასებას [6].
UNICEF ასევე აღნიშნავს, რომ ბავშვთა მხარდაჭერის პროგრამებში ხარისხის კონტროლი წარმოადგენს კრიტიკულ კომპონენტს ბავშვთა ჯანმრთელობის და განვითარების დაცვისთვის [7].
ამ რეკომენდაციების შესაბამისად, მრავალი ქვეყანა ახორციელებს ხარისხზე დაფუძნებულ რეგისტრაციის სისტემას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სოციალური რეაბილიტაციის პროგრამების განვითარება წარმოადგენს ჯანდაცვის სისტემის მნიშვნელოვან ნაწილს.
ახალი რეგულაცია ხელს უწყობს:
• მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესებას
• ბენეფიციართა უსაფრთხოების დაცვას
• პროფესიული სტანდარტების გაძლიერებას
აკადემიური და პროფესიული ცოდნის განვითარებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს https://www.gmj.ge-ს, რომელიც წარმოადგენს სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელების მნიშვნელოვან პლატფორმას.
ასევე, ხარისხის კონტროლის და სერტიფიკაციის პროცესში მნიშვნელოვანია ისეთი ინსტიტუციური რესურსები, როგორიცაა https://www.certificate.ge, რომელიც ხელს უწყობს ხარისხის სტანდარტების დანერგვას.
მითები და რეალობა
მითი: რეგულაციის გამკაცრება ზღუდავს მომსახურების ხელმისაწვდომობას
რეალობა: რეგულაციის მიზანია მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება და არა ხელმისაწვდომობის შემცირება
მითი: ყველა რეგისტრირებული ორგანიზაცია ავტომატურად უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის მომსახურებას
რეალობა: ხარისხი დამოკიდებულია პროფესიულ სტანდარტებზე და მონიტორინგზე
მითი: რეგულაცია მხოლოდ ადმინისტრაციული ცვლილებაა
რეალობა: ცვლილებები მიზნად ისახავს ბენეფიციართა ჯანმრთელობის და კეთილდღეობის გაუმჯობესებას
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რას ნიშნავს ახალი რეგულაცია?
ეს ნიშნავს, რომ ახალი ორგანიზაციები უნდა აკმაყოფილებდნენ უფრო მაღალ ხარისხის სტანდარტებს.
როგორ მოხდება კონტროლი?
მონიტორინგს განახორციელებენ შესაბამისი სახელმწიფო უწყებები.
როგორ იმოქმედებს ეს ბენეფიციარებზე?
მოსალოდნელია მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
სოციალური რეაბილიტაციის პროგრამებში განხორციელებული ცვლილებები წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემის გაძლიერების მიმართულებით.
მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესება ხელს შეუწყობს ბენეფიციართა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებას, სოციალური ინტეგრაციის ზრდას და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის აუცილებელია ხარისხზე დაფუძნებული მიდგომების დანერგვა, პროფესიული სტანდარტების დაცვა და ეფექტიანი მონიტორინგი.
წყაროები
- World Health Organization. Social determinants of health. Available from: https://www.who.int
- National Institutes of Health. Rehabilitation research. Available from: https://www.nih.gov
- UNICEF. Early childhood development. Available from: https://www.unicef.org
- The Lancet. Social determinants of mental health. Available from: https://www.thelancet.com
- BMJ. Rehabilitation and functional outcomes. Available from: https://www.bmj.com
- OECD. Health and social care quality indicators. Available from: https://www.oecd.org
- UNICEF. Child protection systems. Available from: https://www.unicef.org
