ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობა და პროფესიული სტრესი: საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კრიტიკული გამოწვევა

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობა თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი, მაგრამ ხშირად ნაკლებად განხილული ასპექტია. მიუხედავად იმისა, რომ ექიმები ყოველდღიურად ზრუნავენ პაციენტების სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე, მათი საკუთარი ფსიქიკური კეთილდღეობა ხშირად რჩება ყურადღების მიღმა. პროფესიული სტრესი, ემოციური გადაღლა, კონფლიქტური სამუშაო გარემო და მუდმივი პასუხისმგებლობა ქმნის მნიშვნელოვან ფსიქოლოგიურ დატვირთვას, რომელიც შეიძლება სერიოზულ ფსიქიკურ და ფიზიკურ შედეგებამდე მივიდეს [1], [2].

ქუთაისში დაფიქსირებული შემთხვევა, სადაც ექიმმა სავარაუდოდ თვითდაზიანების მცდელობა განახორციელა სამუშაო გარემოსთან დაკავშირებული კონფლიქტის შემდეგ, კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობა წარმოადგენს არა მხოლოდ ინდივიდუალურ, არამედ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხს. ამგვარი მოვლენები ხაზს უსვამს სისტემური მხარდაჭერის, პროფესიული გარემოს გაუმჯობესებისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის დაცვის მნიშვნელობას.

სანდო სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელება, მათ შორის ისეთი პლატფორმების საშუალებით, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, მნიშვნელოვანია საზოგადოების ინფორმირებულობისთვის და პრევენციული ღონისძიებების გასაძლიერებლად.

პრობლემის აღწერა

მედიკოსები წარმოადგენენ პროფესიულ ჯგუფს, რომელიც მუდმივად ექვემდებარება მაღალ ფსიქოლოგიურ დატვირთვას. მათი სამუშაო მოიცავს კრიტიკული გადაწყვეტილებების მიღებას, სიცოცხლისთვის საშიშ სიტუაციებში მოქმედებას და ემოციურად რთულ გარემოში მუშაობას.

ქუთაისში დაფიქსირებული შემთხვევა, რომლის შესახებაც სამართალდამცავი ორგანოები გამოძიებას აწარმოებენ, მიუთითებს, რომ პროფესიული კონფლიქტი და ემოციური სტრესი შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური კრიზისის გამომწვევი ფაქტორი.

მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ექიმებში ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების გავრცელება უფრო მაღალია, ვიდრე ზოგად მოსახლეობაში. ეს დაკავშირებულია პროფესიული გარემოს სპეციფიკურ მოთხოვნებთან, სამუშაო საათების ხანგრძლივობასთან და პასუხისმგებლობის დონესთან [1].

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

ფსიქოლოგიური სტრესი წარმოადგენს ორგანიზმის ბუნებრივ რეაქციას რთულ ან საფრთხის შემცველ სიტუაციებზე. თუმცა, ხანგრძლივი და ინტენსიური სტრესი შეიძლება გამოიწვიოს ნეირობიოლოგიური ცვლილებები, რომლებიც გავლენას ახდენს ტვინის ფუნქციონირებაზე, განსაკუთრებით იმ რეგიონებზე, რომლებიც პასუხისმგებელია ემოციური რეგულაციისა და გადაწყვეტილების მიღებაზე [3].

ქრონიკული სტრესი დაკავშირებულია კორტიზოლის დონის მუდმივ მატებასთან, რაც იწვევს ნერვული სისტემის გადატვირთვას და ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევების განვითარების რისკს, მათ შორის დეპრესიას, შფოთვით აშლილობებს და ემოციურ გადაღლას [3], [4].

ექიმებში განსაკუთრებით გავრცელებულია პროფესიული გადაღლის სინდრომი, რომელიც ხასიათდება ემოციური გამოფიტვით, პროფესიული ეფექტურობის შემცირებით და ემოციური დისტანცირებით [2].

კვლევები აჩვენებს, რომ სამუშაო გარემოში არსებული კონფლიქტები წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რისკ-ფაქტორს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების განვითარებისთვის [5].

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, ექიმების დაახლოებით 30–50%-ს ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე აღენიშნება პროფესიული გადაღლის სიმპტომები [2].

დეპრესიის გავრცელება ექიმებში შეფასებულია დაახლოებით 28%-ად, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება ზოგად მოსახლეობაში გავრცელების მაჩვენებელს [6].

კვლევები ასევე მიუთითებს, რომ ექიმებში თვითდაზიანების და სუიციდური აზრების რისკი უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა პროფესიულ ჯგუფებში [7].

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ სამუშაოთან დაკავშირებული ფსიქოლოგიური სტრესი წარმოადგენს ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზს [1].

საერთაშორისო გამოცდილება

მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში განხორციელებულია პროგრამები, რომლებიც მიზნად ისახავს ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერას. მაგალითად, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს სამუშაო გარემოს გაუმჯობესებას, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის უზრუნველყოფას და პროფესიული სტრესის შემცირების პროგრამების დანერგვას [1].

აშშ-ის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი ხაზს უსვამს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სკრინინგის მნიშვნელობას სამედიცინო პერსონალში [8].

ევროპის ქვეყნებში აქტიურად გამოიყენება ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის პროგრამები, რომლებიც ეხმარება სამედიცინო პერსონალს სტრესის მართვაში და ფსიქიკური ჯანმრთელობის დაცვაში [9].

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობის საკითხი ჯერ კიდევ ნაკლებად არის სისტემურად შესწავლილი, თუმცა პროფესიული სტრესის მაღალი დონე წარმოადგენს რეალურ გამოწვევას.

ჯანდაცვის სისტემის ხარისხის გაუმჯობესება მოითხოვს არა მხოლოდ ტექნიკურ და კლინიკურ სტანდარტებს, არამედ სამედიცინო პერსონალის ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერასაც. ამ პროცესში მნიშვნელოვანია ხარისხის სტანდარტების დანერგვა, რასაც ხელს უწყობს პლატფორმები, როგორიცაა https://www.certificate.ge.

ასევე, აკადემიური სივრცე, მათ შორის www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ამ საკითხზე სამეცნიერო კვლევების განვითარებაში.

მითები და რეალობა

მითი: ექიმები ფსიქოლოგიური პრობლემების მიმართ უფრო გამძლეები არიან.
რეალობა: ექიმებიც ადამიანები არიან და მათზე იგივე ფსიქოლოგიური ფაქტორები მოქმედებს, რაც სხვა ადამიანებზე [2].

მითი: პროფესიული სტრესი მხოლოდ დროებითი პრობლემაა.
რეალობა: ქრონიკული სტრესი შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული ფსიქიკური და ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემები [3].

მითი: ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა არ არის აუცილებელი ექიმებისთვის.
რეალობა: ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა წარმოადგენს პროფესიული ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან კომპონენტს [1].

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

რატომ არის ექიმებში სტრესი უფრო გავრცელებული?
იმის გამო, რომ ისინი მუშაობენ მაღალ პასუხისმგებლობის გარემოში.

შესაძლებელია თუ არა პროფესიული სტრესის პრევენცია?
დიახ, შესაბამისი მხარდაჭერისა და სამუშაო გარემოს გაუმჯობესების საშუალებით.

არის თუ არა ეს პრობლემა მხოლოდ საქართველოში?
არა, ეს წარმოადგენს გლობალურ გამოწვევას.

რატომ არის ეს საკითხი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი?
რადგან ექიმების ჯანმრთელობა პირდაპირ გავლენას ახდენს პაციენტების უსაფრთხოებაზე.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

ექიმების ფსიქიკური ჯანმრთელობა წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან კომპონენტს. პროფესიული სტრესის, კონფლიქტების და ემოციური დატვირთვის გავლენა ექიმებზე საჭიროებს სისტემურ ყურადღებას.

ეფექტური პრევენციული ღონისძიებები, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის პროგრამები და სამუშაო გარემოს გაუმჯობესება წარმოადგენს აუცილებელ ნაბიჯებს ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობის უზრუნველსაყოფად.

წყაროები

1. World Health Organization. Mental health at work. Available from: https://www.who.int
2. West CP, et al. Physician burnout. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. McEwen BS. Stress and brain function. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. American Psychological Association. Stress effects. Available from: https://www.apa.org
5. National Institute for Occupational Safety and Health. Workplace stress. Available from: https://www.cdc.gov
6. Rotenstein LS, et al. Depression among physicians. Available from: https://jamanetwork.com
7. National Institute of Mental Health. Suicide statistics. Available from: https://www.nimh.nih.gov
8. National Institutes of Health. Physician mental health. Available from: https://www.nih.gov
9. European Commission. Healthcare workforce mental health. Available from: https://ec.europa.eu

გიორგი ფხაკაძე

მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (PhD), მედიცინის დოქტორი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH). საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე. არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი და Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში. ეწევა აკადემიურ საქმიანობას დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტში. არის Georgian Medical Journal (GMJ)-ის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი საერთაშორისო რეცენზირებად ჟურნალებში, არის სახელმძღვანელოებისა და პროფესიული გზამკვლევების ავტორი. გიორგი ფხაკაძე აქტიურად მონაწილეობს ასობით ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო-პროფესიულ კონფერენციასა და სამუშაო ჯგუფში, 25 წელზე მეტი გამოცდილებით საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, ხარისხის სტანდარტებისა და ჯანდაცვის პოლიტიკის სფეროში. #აქხარისხია #drpkhakadze #sheniambebi

  როგორ შევაჩეროთ ბუნებრივად დაბერების პროცესი?

See Full Bio