შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
საშვილოსნოს ყელის კიბო კვლავ რჩება ქალთა ონკოლოგიური დაავადებების ერთ-ერთ წამყვან მიზეზად, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც სკრინინგისა და ადრეული დიაგნოსტიკის პროგრამები არასრულად არის განვითარებული.
მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მკურნალობა მნიშვნელოვნად განვითარდა, დაავადების შორსწასული ფორმები კვლავ მაღალი სიკვდილიანობით ხასიათდება. სწორედ ამიტომ, ნებისმიერი ახალი თერაპიული მიდგომა, რომელიც გადარჩენას აუმჯობესებს, წარმოადგენს მნიშვნელოვან წინსვლას არა მხოლოდ კლინიკური მედიცინის, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვისაც. ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ რადიაციულ თერაპიამდე დამატებითი ქიმიოთერაპიის გამოყენება მნიშვნელოვნად ამცირებს სიკვდილიანობისა და დაავადების დაბრუნების რისკს, რაც შეიძლება ჩაითვალოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პროგრესად ბოლო ათწლეულებში.
მეცნიერების განცხადებით, მათ საშვილოსნოს მკურნალობაში ბოლო 20 წლის განმავლობაში ყველაზე დიდ გარღვევას მიაღწიეს. ამის შესახებ BBC წერს.
პრობლემის აღწერა
საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის სტანდარტული მეთოდი შორსწასულ სტადიებზე მოიცავს კომბინირებულ ქიმიორადიაციულ თერაპიას. თუმცა, ამ მკურნალობის მიუხედავად, პაციენტთა ნაწილში დაავადება კვლავ პროგრესირებს ან რეციდივდება, რაც მკურნალობის ეფექტიანობის შეზღუდულობას მიუთითებს.
ეს პრობლემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოსთვისაც, რადგან დაავადების გვიანი დიაგნოსტიკა და სკრინინგის არასაკმარისი დაფარვა მკურნალობის შედეგებზე უარყოფითად მოქმედებს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პლატფორმები, როგორიცაა https://www.publichealth.ge და https://www.sheniekimi.ge, აქტიურად მიუთითებენ ადრეული დიაგნოსტიკისა და თანამედროვე მკურნალობის მნიშვნელობაზე, რაც დაავადების ტვირთის შემცირების ერთ-ერთი მთავარი გზაა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
კვლევა, რომელიც დაფინანსებულია დიდი ბრიტანეთის კიბოს კვლევის ცენტრის მიერ და რომლის შესახებაც ინფორმაცია გაავრცელა BBC-მ, ეფუძნება ე.წ. ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპიის გამოყენებას — ანუ ქიმიოთერაპიის ჩატარებას რადიაციული მკურნალობის დაწყებამდე.
ამ მიდგომის ბიოლოგიური საფუძველი მდგომარეობს იმაში, რომ ქიმიოთერაპია ამცირებს სიმსივნის ზომას, ანადგურებს მიკროსკოპულ სიმსივნურ კერებს და ზრდის სიმსივნური უჯრედების მგრძნობელობას შემდგომი რადიაციული თერაპიის მიმართ [1].
კვლევაში გამოყენებული იყო კარბოპლატინისა და პაკლიტაქსელის კომბინაცია — მედიკამენტები, რომლებიც ფართოდ გამოიყენება ონკოლოგიაში და მოქმედებენ სიმსივნური უჯრედების გამრავლების შეზღუდვის გზით.
კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ამ მიდგომამ მნიშვნელოვნად შეამცირა როგორც დაავადების პროგრესირების, ისე სიკვდილის რისკი. თუმცა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ დამატებითი ქიმიოთერაპია ზრდის გვერდითი ეფექტების ალბათობას, როგორიცაა იმუნოსუპრესია, ანემია და ზოგადი სისუსტე, რაც მკურნალობის ინდივიდუალურ დაგეგმვას საჭიროებს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევაში მონაწილეობდა 500 ქალი, რომლებიც ორ ჯგუფად დაიყვნენ.
პირველ ჯგუფში, სადაც პაციენტებმა რადიაციულ თერაპიამდე ექვსკვირიანი ქიმიოთერაპია მიიღეს, ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი 80% იყო. ამავე ჯგუფში დაავადების გარეშე გადარჩენის მაჩვენებელი 73% შეადგენდა.
მეორე ჯგუფში, რომელიც მხოლოდ სტანდარტულ ქიმიორადიაციულ მკურნალობას იღებდა, ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი 72% იყო, ხოლო დაავადების გარეშე გადარჩენა — 64%.
ეს ნიშნავს, რომ დამატებითმა ქიმიოთერაპიამ სიკვდილისა და დაავადების პროგრესირების რისკი დაახლოებით 35%-ით შეამცირა [1].
მსოფლიო მასშტაბით, საშვილოსნოს ყელის კიბო ყოველწლიურად ასობით ათას ქალს აზიანებს და რჩება სიკვდილიანობის ერთ-ერთ წამყვან მიზეზად [2].
საერთაშორისო გამოცდილება
საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის გაიდლაინები შემუშავებულია ისეთი ავტორიტეტული ორგანიზაციების მიერ, როგორიცაა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, აშშ-ის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტები და წამყვანი სამეცნიერო ჟურნალები, მათ შორის The Lancet და BMJ [2][3].
ამჟამად ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპია ჯერ კიდევ არ არის უნივერსალური სტანდარტი ყველა ქვეყანაში, თუმცა ახალი კვლევები მიუთითებს, რომ ამ მიდგომამ შეიძლება მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავოს მომავალი გაიდლაინებში.
მსგავსი თერაპიული მიდგომები უკვე აქტიურად განიხილება ევროპის წამყვან ონკოლოგიურ ცენტრებში.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის აღნიშნული კვლევა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას წარმოადგენს, რადგან ქვეყანაში საშვილოსნოს ყელის კიბო კვლავ რჩება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელოვან პრობლემად.
ქვეყანაში მოქმედებს სკრინინგის პროგრამები, თუმცა მათი სრულფასოვანი დაფარვა ჯერ კიდევ გამოწვევად რჩება.
აკადემიური პლატფორმები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ თანამედროვე კვლევების დანერგვის ხელშეწყობაში, ხოლო ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების უზრუნველყოფა, მაგალითად https://www.certificate.ge, აუცილებელია მკურნალობის ეფექტიანობისა და უსაფრთხოების გასაუმჯობესებლად.
მითები და რეალობა
ხშირად სიტყვა „გარღვევა“ აღიქმება, როგორც დაავადების სრული განკურნება, თუმცა რეალურად ეს კვლევა მიუთითებს მკურნალობის ეფექტიანობის მნიშვნელოვან გაუმჯობესებაზე და არა დაავადების სრულად აღმოფხვრაზე.
ასევე გავრცელებულია მცდარი მოსაზრება, რომ ყველა პაციენტისთვის ერთნაირი მკურნალობა ეფექტურია. სინამდვილეში, მკურნალობის არჩევანი ინდივიდუალურ ფაქტორებზეა დამოკიდებული, მათ შორის დაავადების სტადიასა და პაციენტის ზოგად ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპია?
ეს არის ქიმიოთერაპია, რომელიც ტარდება ძირითადი მკურნალობის დაწყებამდე სიმსივნის შემცირების მიზნით.
ამცირებს თუ არა ეს მიდგომა სიკვდილიანობას?
კვლევის მონაცემებით, ამ მიდგომამ სიკვდილის რისკი დაახლოებით 35%-ით შეამცირა.
არის თუ არა ეს მკურნალობა ყველასთვის რეკომენდებული?
არა. მკურნალობა ინდივიდუალურად უნდა დაიგეგმოს ექიმის მიერ.
არსებობს თუ არა გვერდითი ეფექტები?
დიახ. ქიმიოთერაპიას შეიძლება ჰქონდეს გვერდითი ეფექტები, რაც საჭიროებს კლინიკურ მონიტორინგს.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობაში ახალი კვლევის შედეგები მიუთითებს მნიშვნელოვან პროგრესზე, რომელიც შეიძლება გახდეს მკურნალობის სტანდარტების გაუმჯობესების საფუძველი. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, ეს ნიშნავს გადარჩენის მაჩვენებლის ზრდის რეალურ შესაძლებლობას.
მიუხედავად ამისა, აუცილებელია მკურნალობის ინდივიდუალური დაგეგმვა, ადრეული დიაგნოსტიკა და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომების დანერგვა, რაც საბოლოოდ ხელს შეუწყობს დაავადების ტვირთის შემცირებას.
წყაროები
- McCormack M, et al. Induction chemotherapy before chemoradiotherapy for cervical cancer. New England Journal of Medicine. https://www.nejm.org
- World Health Organization. Cervical cancer: prevention and treatment. https://www.who.int
- The Lancet. Cervical cancer treatment and survival trends. https://www.thelancet.com
