შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სამედიცინო პროფესიის საფუძველი არის მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ცოდნა, რეგულაცია და მკაცრი პროფესიული სტანდარტები, რომლებიც უზრუნველყოფს პაციენტის უსაფრთხოებას და ეფექტიან მკურნალობას. ექიმის სპეციალობა არ არის მხოლოდ ტერმინი ან თვითდასახელება — იგი წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ აღიარებულ პროფესიულ სტატუსს, რომელიც ეფუძნება აკადემიურ განათლებას, კლინიკურ მომზადებას, სერტიფიცირებას და უწყვეტ პროფესიულ კონტროლს [1]. სწორედ ამ სისტემის არსებობა განასხვავებს თანამედროვე მედიცინას არამეცნიერული პრაქტიკისგან.
ბოლო წლებში გაიზარდა ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორიცაა „ლონჯევითი ექიმი“ და „ფუნქციური მედიცინის ექიმი“. ეს სახელწოდებები ხშირად ასოცირდება ჯანმრთელობის „ოპტიმიზაციის“, „გაახალგაზრდავების“ და „უნივერსალური მკურნალობის“ კომერციულ შეთავაზებებთან. მიუხედავად მათი პოპულარობისა, ეს ტერმინები არ წარმოადგენს ოფიციალურად აღიარებულ სამედიცინო სპეციალობებს არც საერთაშორისო და არც ეროვნულ სამედიცინო კლასიფიკაციებში. აღნიშნული საკითხი წარმოადგენს მნიშვნელოვან გამოწვევას საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის, რადგან არარეგულირებული და არამტკიცებულებებზე დაფუძნებული სამედიცინო პრაქტიკა ზრდის პაციენტის დაზიანების, არასწორი მკურნალობის და რესურსების არაეფექტიანი გამოყენების რისკს [2].
სანდო ინფორმაციის გავრცელება და პროფესიული სტანდარტების განმტკიცება, რასაც ხელს უწყობს პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საინფორმაციო რესურსები, მაგალითად https://www.publichealth.ge, აუცილებელია პაციენტის დაცვისთვის და საზოგადოებრივი ცნობიერების ასამაღლებლად.
პრობლემის აღწერა
სამედიცინო სპეციალობა წარმოადგენს სამართლებრივ და აკადემიურ კატეგორიას, რომელიც მკაფიოდ არის განსაზღვრული სახელმწიფოს მიერ. სპეციალისტი ექიმი უნდა იყოს რეგისტრირებული შესაბამის სახელმწიფო რეესტრში, უნდა ჰქონდეს დასრულებული აკრედიტებული რეზიდენტურის პროგრამა და უნდა ფლობდეს ოფიციალურ სერტიფიკატს. „ლონჯევითი ექიმი“ და „ფუნქციური მედიცინის ექიმი“ არ ფიქსირდება არც ერთ ოფიციალურ სამედიცინო სპეციალობათა კლასიფიკაციაში, არც სამედიცინო უნივერსიტეტების აკრედიტებულ პროგრამებში და არც პროფესიული სერტიფიცირების სისტემაში [3].
ამ ტერმინების გამოყენება ხშირად დაკავშირებულია სხვადასხვა კომერციულ მომსახურებასთან, რომლებიც მოიცავს:
- ინფუზიურ პროცედურებს არასამედიცინო ჩვენების გარეშე
- ჰორმონალური „ოპტიმიზაციის“ პროგრამებს
- დეტოქსიკაციის დაუდასტურებელ მეთოდებს
- გენეტიკურ ან მეტაბოლურ „ოპტიმიზაციას“ კლინიკური საფუძვლის გარეშე
ასეთი პრაქტიკა შეიძლება იყოს შეცდომაში შემყვანი, რადგან პაციენტს შეიძლება შეექმნას მცდარი წარმოდგენა, რომ იგი იღებს სპეციალიზებულ სამედიცინო დახმარებას, მაშინ როდესაც რეალურად გამოყენებული მეთოდები არ არის დამტკიცებული ან რეგულირებული. ეს ქმნის არა მხოლოდ ინდივიდუალურ, არამედ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რისკს, რადგან არამტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრაქტიკა შეიძლება გამოიწვიოს დიაგნოზის დაგვიანება და დაავადების პროგრესირება [4].
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
სამედიცინო სპეციალობის განსაზღვრა ეფუძნება საერთაშორისო სტანდარტებს, რომლებიც მოიცავს:
სამედიცინო განათლების დასრულებას აკრედიტებულ უნივერსიტეტში
კლინიკურ სპეციალიზაციას რეზიდენტურის პროგრამის ფარგლებში
სახელმწიფო სერტიფიცირებას
უწყვეტ პროფესიულ განვითარებას
ეს პროცესი უზრუნველყოფს ექიმის კომპეტენციას და პასუხისმგებლობას პაციენტის წინაშე. საერთაშორისო სამედიცინო ორგანიზაციები ხაზს უსვამენ, რომ სამედიცინო ჩარევა უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ მტკიცებულებებს, რომლებიც მიღებულია რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევებით და გრძელვადიანი უსაფრთხოების შეფასებით [5].
ფუნქციური მედიცინა“ არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ სამედიცინო სპეციალობას. იგი მოიცავს სხვადასხვა ალტერნატიულ მიდგომას, რომელთა ეფექტიანობა ხშირად არ არის დადასტურებული მაღალი ხარისხის კლინიკური კვლევებით. მაგალითად, ინფუზიური თერაპიების გამოყენება ჯანმრთელობის „გაუმჯობესების“ მიზნით, სამედიცინო ჩვენების გარეშე, არ არის რეკომენდებული საერთაშორისო გაიდლაინებით და შეიძლება იყოს დაკავშირებული ინფექციის, ალერგიული რეაქციის და მეტაბოლური დარღვევების რისკთან [6].
მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინა ეფუძნება სამ ძირითად პრინციპს:
- კლინიკური კვლევების შედეგებს
- ექიმის პროფესიულ გამოცდილებას
- პაციენტის ინდივიდუალურ საჭიროებებს
ამ პრინციპების უგულებელყოფა ზრდის სამედიცინო შეცდომების და არასასურველი შედეგების ალბათობას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ყოველწლიურად მილიონობით პაციენტი ზიანდება არასათანადო ან არარეგულირებული სამედიცინო მომსახურების შედეგად. პაციენტის უსაფრთხოების დარღვევა წარმოადგენს ჯანმრთელობის დაცვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრობლემას მსოფლიოში [1].
კვლევების მიხედვით, არამტკიცებულებებზე დაფუძნებული სამედიცინო პრაქტიკის გამოყენება დაკავშირებულია:
- არასწორ დიაგნოზთან
- არაეფექტიან მკურნალობასთან
- გართულებების გაზრდილ რისკთან
- ჯანმრთელობის შედეგების გაუარესებასთან
BMJ-ში გამოქვეყნებული მონაცემები მიუთითებს, რომ პაციენტებს, რომლებიც იყენებენ არასტანდარტულ სამედიცინო ჩარევებს, აქვთ დაავადების პროგრესირების უფრო მაღალი რისკი და უფრო დაბალი გადარჩენის მაჩვენებელი გარკვეული ქრონიკული დაავადებების შემთხვევაში [7].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის WHO, CDC და NIH, მკაფიოდ განსაზღვრავენ სამედიცინო პრაქტიკის რეგულირების მნიშვნელობას. მათი რეკომენდაციით, სამედიცინო მომსახურება უნდა განხორციელდეს მხოლოდ ლიცენზირებული და სერტიფიცირებული სპეციალისტების მიერ [1][5].
ევროპის ქვეყნებში სამედიცინო სპეციალობების აღიარება ხდება სახელმწიფო და პროფესიული საბჭოების მიერ. არაღიარებული ტიტულების გამოყენება შეიძლება ჩაითვალოს პროფესიული ეთიკის დარღვევად და გამოიწვიოს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა [3].
The Lancet და სხვა წამყვანი სამეცნიერო ჟურნალები ხაზს უსვამენ, რომ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინა წარმოადგენს პაციენტის უსაფრთხოების და ეფექტიანი მკურნალობის საფუძველს [8].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სამედიცინო საქმიანობა რეგულირდება სახელმწიფო კანონმდებლობით და პროფესიული სერტიფიცირების სისტემით. ექიმი ვალდებულია იყოს რეგისტრირებული შესაბამის სახელმწიფო რეესტრში და ფლობდეს მოქმედ სერტიფიკატს.
საქართველოს სამედიცინო აკადემიური სივრცე, მათ შორის https://www.gmj.ge, ხელს უწყობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული სამედიცინო ცოდნის განვითარებას და გავრცელებას. ასევე მნიშვნელოვანია ხარისხის სტანდარტების დაცვა, რაც დაკავშირებულია სერტიფიცირების სისტემებთან, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
არაღიარებული სამედიცინო ტიტულების გამოყენება ქმნის:
- პაციენტის შეცდომაში შეყვანის რისკს
- არასათანადო მკურნალობის რისკს
- უსაფრთხოების სტანდარტების დარღვევის საფრთხეს
მითები და რეალობა
მითი: „ლონჯევითი ექიმი“ არის ოფიციალური სამედიცინო სპეციალობა
რეალობა: ასეთი სპეციალობა არ არის აღიარებული არც ერთ საერთაშორისო ან ეროვნულ სამედიცინო სისტემაში.
მითი: ასეთი მეთოდები ყოველთვის უსაფრთხოა
რეალობა: დაუდასტურებელი სამედიცინო ჩარევები შეიძლება იყოს დაკავშირებული სერიოზულ რისკებთან.
მითი: ტერმინის გამოყენება ნიშნავს უფრო მაღალ კვალიფიკაციას
რეალობა: კვალიფიკაცია განისაზღვრება ოფიციალური განათლებით და სერტიფიცირებით, არა ტერმინით.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა „ფუნქციური მედიცინის ექიმი“ ოფიციალური სპეციალობა
არა. ეს ტერმინი არ წარმოადგენს ოფიციალურად აღიარებულ სამედიცინო სპეციალობას.
არის თუ არა ასეთი თერაპიები უსაფრთხო
უსაფრთხოება დამოკიდებულია კლინიკურ მტკიცებულებებსა და რეგულაციაზე. დაუდასტურებელი თერაპიები შეიძლება იყოს რისკის შემცველი.
როგორ გადაამოწმოს პაციენტმა ექიმის კვალიფიკაცია
უნდა გადაამოწმოს ექიმის რეგისტრაცია სახელმწიფო რეესტრში და შესაბამის პროფესიულ ორგანოში.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
სამედიცინო პროფესია ეფუძნება მტკიცებულებებს, ეთიკურ სტანდარტებს და სახელმწიფო რეგულაციას. არაღიარებული სამედიცინო ტიტულების გამოყენება წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან გამოწვევას და შეიძლება საფრთხე შეუქმნას პაციენტის უსაფრთხოებას.
აუცილებელია:
- პაციენტების ინფორმირება
- პროფესიული რეგულაციის გაძლიერება
- მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის მხარდაჭერა
პაციენტის უსაფრთხოება უნდა იყოს სამედიცინო სისტემის მთავარი პრიორიტეტი.
წყაროები
- World Health Organization. Patient safety. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety
- World Health Organization. Health workforce regulation. Available from: https://www.who.int/publications
- European Commission. Regulated professions database. Available from: https://ec.europa.eu
- National Institutes of Health. Complementary and integrative health overview. Available from: https://www.nih.gov
- National Center for Complementary and Integrative Health. Available from: https://www.nccih.nih.gov
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical safety guidance. Available from: https://www.cdc.gov
- BMJ. Complementary medicine evidence review. Available from: https://www.bmj.com
- The Lancet. Evidence-based medicine. Available from: https://www.thelancet.com
