რომელი პროდუქტები გვეხმარება დნმ-ის დაცვაში? რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
უჯრედის გენეტიკური მასალის დაცვა, განსაკუთრებით კიბოს პრევენციისა და საერთო ჯანმრთელობის კონტექსტში, თანამედროვე მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად განიხილება.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ დნმ-ის დაზიანება შეიძლება დაკავშირებული იყოს სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების, მათ შორის ონკოლოგიური პროცესების განვითარებასთან, ხოლო კვებითი ფაქტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ორგანიზმის დამცავ მექანიზმებში. ექიმმა-ნუტრიციოლოგმა და კვების ეროვნული ცენტრის დირექტორმა მარი მალაზონიამ ყურადღება გაამახვილა იმ პროდუქტებზე, რომლებიც ხელს უწყობს დნმ-ის დაცვას და ონკორისკების შემცირებას [1].
პრობლემის აღწერა
დნმ წარმოადგენს ადამიანის გენეტიკურ საფუძველს, რომელიც განსაზღვრავს უჯრედის ფუნქციონირებასა და რეგენერაციის პროცესებს. როდესაც დნმ ზიანდება, შესაძლოა განვითარდეს უჯრედების უკონტროლო გამრავლება, რაც კიბოს ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმია.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია, როგორ შეიძლება ცხოვრების წესითა და კვებით შევამციროთ უჯრედული დაზიანების რისკი. სწორედ ამიტომ, ბოლო წლებში უფრო აქტიურად განიხილება საკვები ნივთიერებების როლი გენომის დაცვაში და პრევენციულ მედიცინაში.
მარი მალაზონიას თქმით, დნმ-ის დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება ონკოლოგიური პრობლემების კონტექსტში, რადგან უჯრედების სტაბილურობა ყველა ეტაპზე აუცილებელია.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
დნმ-ის დაცვაში ორგანიზმი იყენებს სხვადასხვა ბიოქიმიურ მექანიზმს, მათ შორის ანტიოქსიდანტურ სისტემებსა და უჯრედის რეპარაციის პროცესებს. ამ სისტემების ეფექტიანობა დიდწილად დამოკიდებულია კვებით მიღებულ ვიტამინებსა და მინერალებზე.
მარი მალაზონია ხაზს უსვამს ფოლატების მნიშვნელობას, რომლებიც ცნობილია როგორც B9 ვიტამინის აქტიური ფორმა. ფოლიუმის მჟავა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უჯრედების გაყოფისა და გენეტიკური მასალის სტაბილურობისთვის.
ფოლატები რეკომენდებულია არა მხოლოდ ორსულობის პერიოდში, არამედ ზოგადად ჯანმრთელობისთვის, რადგან უჯრედული დაცვა მნიშვნელოვანია როგორც ქალებისთვის, ისე მამაკაცებისთვის [1].
გარდა ამისა, სპეციალისტი აღნიშნავს, რომ B ჯგუფის სხვა ვიტამინები, D ვიტამინი და მიკროელემენტები ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ გენომის დაცვაში.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
WHO-ის მონაცემებით, კიბოს შემთხვევების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია თავიდან აცილებად ფაქტორებთან, მათ შორის კვებასთან და ცხოვრების წესთან [2]. კვლევები მიუთითებს, რომ დაბალანსებული კვება, რომელიც მდიდარია ვიტამინებითა და მინერალებით, ხელს უწყობს უჯრედების დაცვას და ამცირებს ქრონიკული დაავადებების რისკს [3].
ფოლატების დეფიციტი დაკავშირებულია დნმ-ის მეთილაციის დარღვევებთან და გენეტიკური სტაბილურობის შემცირებასთან, რაც შეიძლება ონკოლოგიური რისკების ზრდას უკავშირდებოდეს [4].
მარი მალაზონია კონკრეტულად ასახელებს იმ პროდუქტებს, რომლებიც დნმ-ის დაცვაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
- მწვანე ბოსტნეული (ფოლატების ძირითადი წყარო)
- ხორცეული და სხვა B ჯგუფის ვიტამინების შემცველი პროდუქტები
- თევზი, კვერცხი და რძის ნაწარმი (D ვიტამინის წყაროები)
- მარცვლეული და თესლეული (თუთიის შემცველობა)
- მცენარეული ცხიმები და ნიორი (სელენის კომბინაცია)
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები, მათ შორის NIH და The Lancet, აღნიშნავენ, რომ კვებითი ფაქტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კიბოს პრევენციაში და გენომის სტაბილურობის შენარჩუნებაში [3], [5].
CDC და WHO ხაზს უსვამენ, რომ ჯანსაღი კვება, ბოსტნეულის და ხილის მაღალი მოხმარება და საკვები ნივთიერებების ბალანსი წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ მთავარ პრევენციულ სტრატეგიას [2].
სანდო სამედიცინო ინფორმაცია ამ თემაზე ხელმისაწვდომია რესურსებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პლატფორმებზე, მაგალითად https://www.publichealth.ge.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ონკოლოგიური დაავადებების პრევენცია და ადრეული გამოვლენა ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთი პრიორიტეტია. სკრინინგის პროგრამებთან ერთად, მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ინფორმირებულობა კვების როლზე და პრევენციული ცხოვრების წესის მნიშვნელობაზე.
აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, ხელს უწყობს სამედიცინო ცოდნის განვითარებას, ხოლო ხარისხის კონტროლისა და სერტიფიცირების მიმართულებით მნიშვნელოვანი რესურსია https://www.certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: დნმ-ის დაცვა მხოლოდ გენეტიკაზეა დამოკიდებული.
რეალობა: კვებითი ფაქტორები და გარემო მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს უჯრედების გენეტიკურ სტაბილურობაზე [3].
მითი: მხოლოდ ერთი ვიტამინი საკმარისია ონკორისკების შესამცირებლად.
რეალობა: დნმ-ის დაცვა კომპლექსური პროცესია და საჭიროა სხვადასხვა ვიტამინებისა და მინერალების ბალანსი [4].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რომელი საკვები ნივთიერებებია ყველაზე მნიშვნელოვანი დნმ-ის დაცვაში?
პასუხი: ფოლატები, B ჯგუფის ვიტამინები, D ვიტამინი, თუთია და სელენი [1].
კითხვა: რატომ არის ფოლიუმის მჟავა რეკომენდებული არა მხოლოდ ორსულებისთვის?
პასუხი: რადგან იგი აუცილებელია უჯრედების გაყოფისა და გენეტიკური სტაბილურობისთვის ყველა ასაკში [4].
კითხვა: შეიძლება თუ არა კვებამ მთლიანად თავიდან აგვაცილოს კიბო?
პასუხი: კვება მხოლოდ ერთ-ერთი ფაქტორია, თუმცა იგი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს რისკების შემცირებაში [2].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
დნმ-ის დაცვა თანამედროვე პრევენციული მედიცინის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა, რადგან გენეტიკური სტაბილურობა პირდაპირ უკავშირდება ქრონიკული დაავადებების, მათ შორის კიბოს რისკებს. მარი მალაზონიას მიერ დასახელებული პროდუქტები — ფოლატებით მდიდარი მწვანე ბოსტნეული, B ჯგუფის ვიტამინების წყაროები, D ვიტამინის შემცველი საკვები და ისეთი მინერალები, როგორიცაა თუთია და სელენი — მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ უჯრედული დაცვის პროცესებში. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მთავარი ამოცანაა მოსახლეობის ინფორმირებულობის ზრდა და ჯანსაღი კვების ხელშეწყობა, როგორც პრევენციის ეფექტიანი გზა.
წყაროები
- Malazonia M. Nutrition and DNA protection discussion. Personal Doctor Program, National Nutrition Center of Georgia. Available from: https://www.gmj.ge
- World Health Organization. Cancer prevention and diet-related risk factors. Available from: https://www.who.int
- National Institutes of Health. Nutrition and cancer prevention research. Available from: https://www.nih.gov
- Centers for Disease Control and Prevention. Folate and DNA synthesis: clinical importance. Available from: https://www.cdc.gov
- The Lancet. Diet, micronutrients and cancer risk reduction. Lancet. 2021;398:1050-1062. Available from: https://www.thelancet.com
