შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
თვალის წინ „მცურავი წერტილები“, „ობობის ქსელები“ ან უეცარი კაშკაშა გაელვებები ბევრ ადამიანს გამოუცდია. ხშირად ეს სიმპტომები ასაკთან ერთად ჩნდება და შეიძლება შედარებით უვნებელიც იყოს. თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ისინი შესაძლოა სერიოზული ოფთალმოლოგიური მდგომარეობის — ბადურის ნახეთქის ან ბადურის აშრევების — პირველი სიგნალი გახდეს.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან ბადურის დაზიანება არის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, რის გამოც ადამიანები შეიძლება მოულოდნელად დაკარგონ მხედველობა, მაშინ როდესაც დროული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა ხშირად სრულად თავიდან აგვარიდებს მძიმე შედეგებს [1].
თვალის სიმპტომების სწორად შეფასება და „ოქროს საათებში“ ექიმთან დროული მიმართვა არის კრიტიკული ნაბიჯი მხედველობის შესანარჩუნებლად. სანდო სამედიცინო ინფორმაციისთვის მნიშვნელოვანია ისეთი პლატფორმების როლი, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რესურსები — https://www.publichealth.ge
პრობლემის აღწერა
„მცურავი წერტილები“ (ფლოტერები) და ნათებები (ფოტოფსია) თვალის ყველაზე ხშირი სუბიექტური ჩივილებია. პაციენტები მათ აღწერენ როგორც:
- პატარა შავი წერტილები
- ძაფისებური ჩრდილები
- „მური“ ან „წვიმა“ თვალწინ
- ელვისებური გაელვებები
ამ მოვლენების უმეტესობა დაკავშირებულია მინისებრი სხეულის ასაკობრივ ცვლილებებთან, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება მიუთითებდეს ბადურის ნახეთქზე ან აშრევაზე, რაც გადაუდებელ დახმარებას საჭიროებს [2].
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ოფთალმოლოგიური გადაუდებელი ნიშნების ცოდნა მოსახლეობაში ჯერ კიდევ არასაკმარისია, ხოლო დროული მიმართვა ხშირად განსაზღვრავს შედეგს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მინისებრი სხეულის ცვლილებები
თვალის შიგნით მინისებრი სხეული წარმოადგენს ჟელესებურ გამჭვირვალე მასას, რომელიც ავსებს თვალის ღრუს. ასაკთან ერთად ეს სტრუქტურა თანდათან თხევადდება და იკუმშება. შედეგად წარმოიქმნება მცირე ნაწილაკები, რომლებიც „ცურავენ“ მინისებრ სხეულში და ჩვენ მათ ვხედავთ როგორც ფლოტერებს [3].
ეს პროცესი ცნობილია როგორც მინისებრი სხეულის უკანა ჩამოცლა (Posterior Vitreous Detachment, PVD) და ხშირად არის ბუნებრივი ასაკობრივი მოვლენა [3].
რატომ ჩნდება ნათებები?
გაელვებები ჩნდება მაშინ, როდესაც მინისებრი სხეული ექაჩება ბადურას. ბადურა ამ მექანიკურ გაღიზიანებას აღიქვამს როგორც სინათლის იმპულსს, რაც პაციენტს „ელვის გაკრთობის“ შეგრძნებად ეჩვენება [4].
სარგებელი და რისკები
უმეტეს შემთხვევაში ფლოტერები და მსუბუქი ნათებები არ იწვევს მძიმე შედეგებს და დროთა განმავლობაში პაციენტი მათ ეჩვევა.
თუმცა რისკი იზრდება, თუ:
- მინისებრი სხეულის ჩამოცლას თან ახლავს ბადურის ნახეთქი
- ნახეთქი პროგრესირებს ბადურის აშრევამდე
- პაციენტი დროულად არ მიმართავს ექიმს
ბადურის აშრევა არის გადაუდებელი მდგომარეობა, რომელიც მკურნალობის გარეშე შეიძლება დასრულდეს შეუქცევადი სიბრმავით [5].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მინისებრი სხეულის უკანა ჩამოცლა ასაკის მატებასთან ერთად ძალიან ხშირია:
- 50 წლის შემდეგ მოსახლეობის დაახლოებით 50%-ს აქვს ეს ცვლილება
- 80 წლის შემდეგ — თითქმის 90%-ში აღინიშნება [3]
თუმცა კვლევები აჩვენებს, რომ PVD-ის შემთხვევების დაახლოებით 10–15%-ში შეიძლება განვითარდეს ბადურის ნახეთქი [4].
ბადურის აშრევის სიხშირე შედარებით იშვიათია — დაახლოებით 1 შემთხვევა 10 000 ადამიანზე წელიწადში, მაგრამ შედეგები იმდენად მძიმეა, რომ დროული რეაგირება აუცილებელია [5].
ამიტომ ოფთალმოლოგიაში ხშირად გამოიყენება ტერმინი „ოქროს საათები“ — დროის ფანჯარა, როდესაც ბადურის ნახეთქის ლაზერული მკურნალობა შეიძლება სრულად თავიდან აგვაცილოს აშრევა [6].
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO და საერთაშორისო ოფთალმოლოგიური ასოციაციები ხაზს უსვამენ, რომ მხედველობის დაკარგვის პრევენცია უნდა ეფუძნებოდეს ადრეულ დიაგნოსტიკას და გადაუდებელი ნიშნების ცნობადობას [1].
ამერიკის ოფთალმოლოგთა აკადემიის (AAO) რეკომენდაციით, პაციენტმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს სპეციალისტს, თუ:
- უეცრად გაჩნდა ბევრი ახალი ფლოტერი
- ნათებები გახდა ხშირი და ინტენსიური
- მხედველობის ველში გაჩნდა „ფარდა“ ან ჩრდილი [2]
საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ დროული ლაზერული თერაპია ბადურის ნახეთქის დროს მნიშვნელოვნად ამცირებს აშრევის რისკს [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ეს საკითხი დაკავშირებულია რამდენიმე გამოწვევასთან:
- მოსახლეობის დაბალი ინფორმირებულობა გადაუდებელ ოფთალმოლოგიურ ნიშნებზე
- რეგიონებში სპეციალიზებული დახმარების ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა
- რეგულარული პრევენციული შემოწმებების ნაკლებობა
საჭიროა, რომ გადაუდებელი სიმპტომების მქონე პაციენტებმა იცოდნენ:
- თვალის ფსკერის დათვალიერება გუგის გაფართოებით არის უმტკივნეულო და სწრაფი პროცედურა
- დროული მიმართვა ხშირად თავიდან აგვარიდებს ქირურგიულ ჩარევას
აკადემიური და სამედიცინო დისკუსიის სივრცედ შეიძლება განიხილებოდეს www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების განვითარებაში მნიშვნელოვანია https://www.certificate.ge
სანდო სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელებაში განსაკუთრებული როლი ეკისრება https://www.sheniekimi.ge-ს.
მითები და რეალობა
მითი 1: „ფლოტერები ყოველთვის საშიშია“
რეალობა: უმეტეს შემთხვევაში ისინი ასაკობრივ ცვლილებებს უკავშირდება და არ წარმოადგენს გადაუდებელ საფრთხეს [3].
მითი 2: „თუ ნათება გაქრა, პრობლემა აღარ არსებობს“
რეალობა: ბადურის ნახეთქი შეიძლება განვითარდეს მაშინაც კი, თუ სიმპტომები დროებით შემცირდა [4].
მითი 3: „მხედველობის დაკარგვა გარდაუვალია“
რეალობა: დროული ლაზერული მკურნალობა ხშირად სრულად იცავს ბადურას აშრევისგან [6].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: როდის არის ფლოტერები ნორმალური?
პასუხი: თუ ისინი წლებია არსებობს და არ მატულობს რაოდენობა.
კითხვა: როდის უნდა მივმართო ექიმს დაუყოვნებლივ?
პასუხი: თუ გაჩნდა უამრავი ახალი წერტილი, ხშირი ნათებები ან „ფარდა“ მხედველობაში [2].
კითხვა: არის თუ არა ეს გამოკვლევა მტკივნეული?
პასუხი: არა. თვალის ფსკერის დათვალიერება უმტკივნეულოა და სწრაფად ტარდება.
კითხვა: შეიძლება თუ არა ბადურის აშრევის პრევენცია?
პასუხი: დიახ. ნახეთქის დროული ლაზერული მკურნალობა მნიშვნელოვნად ამცირებს რისკს [6].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
თვალის წინ „მცურავი წერტილები“ და ნათებები ხშირი მოვლენაა, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში ისინი შეიძლება იყოს ბადურის ნახეთქის ან აშრევის პირველი სიგნალი.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი ამოცანაა მოსახლეობამ იცოდეს გადაუდებელი ნიშნები და დროულად მიმართოს ოფთალმოლოგს.
რეალისტური რეკომენდაციებია:
- არ დაელოდოთ სიმპტომების თვითნებურ გაქრობას
- ახალი და ინტენსიური ჩივილებისას იმავე დღეს მიმართეთ სპეციალისტს
- რეგულარულად ჩაიტარეთ ოფთალმოლოგიური შემოწმება
პრევენცია ბევრად უფრო მარტივი და ეფექტურია, ვიდრე გვიანი მკურნალობა. მეტი სანდო ინფორმაცია იხილეთ: https://www.publichealth.ge და https://www.sheniekimi.ge
წყაროები
- World Health Organization. World report on vision. WHO. 2019. https://www.who.int/publications/i/item/world-report-on-vision
- American Academy of Ophthalmology. Floaters and Flashes. AAO. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-floaters-flashes
- Sebag J. Vitreous: In Health and Disease. Springer. 2014. https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4614-6031-2
- Coffee RE, Westfall AC, Davis GH, Mieler WF, Holz ER. Symptomatic posterior vitreous detachment and the incidence of retinal breaks. Am J Ophthalmol. 2007;144(3):409–413. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17659964/
- Mitry D, Charteris DG, Fleck BW, Campbell H, Singh J. The epidemiology of rhegmatogenous retinal detachment. Ophthalmology. 2010;117(4):787–792. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20031277/
- Wilkinson CP. Evidence-based analysis of prophylactic treatment of asymptomatic retinal breaks and lattice degeneration. Ophthalmology. 2000;107(1):12–15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10647718/
