ნიპა ვირუსი ერთ-ერთი იმ ინფექციური აგენტია, რომელიც პერიოდულად იწვევს საერთაშორისო ყურადღებას მაღალი ლეტალობისა და ეპიდემიური პოტენციალის გამო. ბოლო დღეებში აზიის ზოგიერთ აეროპორტში მგზავრების სკრინინგის დაწყებამ მოსახლეობაში მღელვარება გააჩინა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ინდოეთში ინფექციის რამდენიმე შემთხვევა დაფიქსირდა.
ნიპა ვირუსი ახალი არ არის და მისი პირველი აფეთქება ჯერ კიდევ 1998 წელს მალაიზიაში გამოვლინდა. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია, რადგან მსგავსი პათოგენები წარმოადგენენ გლობალურ საფრთხეს, ხოლო მათი კონტროლი მოითხოვს ძლიერ ეპიდზედამხედველობასა და ინფორმირებულობას [1].
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ინფექციური დაავადებების ეპოქაში, როდესაც მსოფლიო ჯერ კიდევ COVID-19-ის გამოცდილებას აანალიზებს, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ისეთ ვირუსებს, რომელთაც აქვთ მაღალი სიკვდილიანობა და შეზღუდული სამკურნალო შესაძლებლობები. ნიპა ვირუსი სწორედ ამ კატეგორიას მიეკუთვნება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია მას ათ ყველაზე პრიორიტეტულ პათოგენს შორის ასახელებს, რადგან მას შეუძლია გამოიწვიოს მძიმე აფეთქებები და საერთაშორისო გავრცელების რისკი [2].
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით, ნიპა ვირუსის განხილვა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ აზიის ქვეყნებისთვის, არამედ ყველა სახელმწიფოსთვის, მათ შორის საქართველოსთვის, რადგან გლობალიზაციის პირობებში ინფექციების გავრცელება სწრაფი და რთულად პროგნოზირებადია.
პრობლემის აღწერა
ნიპა ვირუსული დაავადება წარმოადგენს ზოონოზურ ინფექციას, რაც ნიშნავს, რომ ის ცხოველებიდან ადამიანზე გადადის. მაია ბუწაშვილის განმარტებით, ვირუსი ძირითადად უკავშირდება ღამურებსა და ღორებს, ხოლო ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა შედარებით იშვიათია [1].
პრობლემა განსაკუთრებით აქტუალური გახდა მას შემდეგ, რაც ინდოეთში კვლავ დაფიქსირდა შემთხვევები და აზიის რამდენიმე აეროპორტში სკრინინგის ღონისძიებები დაიწყო. მოსახლეობაში ეს ქმნის კითხვებს დაავადების გავრცელების შესაძლებლობაზე, რისკებზე და იმაზე, თუ რამდენად მზად არის მსოფლიო ახალი ეპიდემიური გამოწვევებისთვის.
ქართველი მკითხველისთვის საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან საქართველო გლობალური მოგზაურობის ქსელში ჩართული ქვეყანაა და ინფექციური საფრთხეების შეფასება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. დამატებითი ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს სამედიცინო მედიას, მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ნიპა ვირუსი ეკუთვნის Paramyxoviridae ოჯახს და პირველად გამოვლინდა მალაიზიაში 1998 წელს. მაშინ ინფექცია გავრცელდა ფერმერებში და გამოიწვია 100-ზე მეტი სიკვდილი, ხოლო ეპიდემიის შეჩერების მიზნით მილიონობით ღორი გაანადგურეს [1].
ვირუსის პათოგენეზი დაკავშირებულია იმასთან, რომ ის აზიანებს როგორც რესპირატორულ სისტემას, ისე ცენტრალურ ნერვულ სისტემას. დაავადება ხშირად იწყება არასპეციფიკური სიმპტომებით: ცხელება, თავის ტკივილი, ყელისა და კუნთების ტკივილი. თუმცა მძიმე შემთხვევებში ვითარდება პნევმონია და ენცეფალიტი, რაც განაპირობებს მაღალ სიკვდილიანობას [3].
კლინიკური მართვის მთავარი სირთულე ის არის, რომ ამ ეტაპზე არ არსებობს სპეციფიკური ანტივირუსული მედიკამენტი ან ვაქცინა. მკურნალობა ძირითადად სიმპტომურ და მხარდამჭერ თერაპიაზეა დაფუძნებული [2].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ნიპა ვირუსის ლეტალობის მაჩვენებელი შეფასებულია დაახლოებით 40-75%-ის ფარგლებში, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ზოონოზურ ვირუსად აქცევს [2].
ინდოეთში 2018 წლის აფეთქების დროს 19 შემთხვევიდან 17 ლეტალური გამოსავალი დაფიქსირდა, რაც აჩვენებს დაავადების მძიმე მიმდინარეობას [1].
ინკუბაციური პერიოდი საშუალოდ 4-დან 14 დღემდეა, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა უფრო ხანგრძლივიც იყოს [3].
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მიმდინარე ეპიზოდში მხოლოდ ორი შემთხვევაა გამოვლენილი და ასობით კონტაქტის კარანტინში მოთავსების მიუხედავად დამატებითი ინფექცია არ დაფიქსირებულა, რაც მიუთითებს, რომ ეფექტური ეპიდზედამხედველობა გადამწყვეტ როლს თამაშობს [1].
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ნიპა ვირუსს მიიჩნევს ერთ-ერთ ყველაზე პრიორიტეტულ პათოგენად, რომელსაც აქვს ეპიდემიის გამოწვევის პოტენციალი [2].
CDC და NIH ასევე ხაზს უსვამენ, რომ ნიპა ვირუსი წარმოადგენს გლობალურ საფრთხეს, რადგან მისი ბუნებრივი რეზერვუარი ღამურებია და ინფექციის გადაცემა შესაძლებელია დაბინძურებული საკვებითაც [3].
საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ მთავარი პრევენციული სტრატეგიებია:
- ინფიცირებული ცხოველების კონტროლი
- საკვების უსაფრთხოების ზომები
- კონტაქტების სწრაფი გამოვლენა და კარანტინი
- მოგზაურობის დროს სკრინინგი აფეთქებების პერიოდში
მსგავსი მიდგომები აღწერილია წამყვან სამედიცინო გამოცემებში, როგორიცაა The Lancet და BMJ, სადაც ნიპა ვირუსი განხილულია როგორც პანდემიური პოტენციალის მქონე აგენტი [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ნიპა ვირუსი ამ ეტაპზე უშუალო საფრთხედ არ განიხილება, თუმცა გლობალური ეპიდემიური რისკების ფონზე მნიშვნელოვანია მზადყოფნა და ინფექციური კონტროლის სისტემების გაძლიერება.
ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის შესაძლებლობები მოიცავს ეპიდზედამხედველობის მექანიზმებს, თუმცა შეზღუდვად რჩება მაღალსპეციფიკური დიაგნოსტიკისა და კვლევითი ინფრასტრუქტურის რესურსები.
აკადემიური სივრცის განვითარებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს პლატფორმებს, როგორიცაა www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებში აქტუალურია www.certificate.ge.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის აუცილებელია ინფორმაციის სწორად გავრცელება, რათა თავიდან იქნას აცილებული პანიკა და გაძლიერდეს რეალისტური რისკის შეფასება.
მითები და რეალობა
მითი: ნიპა ვირუსი ახალი და უცნობი ინფექციაა.
რეალობა: ვირუსი ცნობილია 1998 წლიდან და პერიოდულად იწვევს აფეთქებებს აზიაში [1].
მითი: ნიპა ვირუსი ადვილად გადადის ადამიანიდან ადამიანზე.
რეალობა: ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა იშვიათია და ძირითადად ახლო კონტაქტს საჭიროებს [3].
მითი: არსებობს ვაქცინა ან სპეციფიკური მკურნალობა.
რეალობა: ამ ეტაპზე არც ვაქცინა და არც სპეციფიკური ანტივირუსული პრეპარატი არ არის ხელმისაწვდომი [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის ნიპა ვირუსი?
ნიპა ვირუსი არის ზოონოზური ინფექცია, რომელიც ცხოველებიდან ადამიანზე გადადის და იწვევს მძიმე რესპირატორულ და ნევროლოგიურ გართულებებს [2].
როგორ ვრცელდება ინფექცია?
ძირითადად ღამურებიდან, ღორებიდან და დაბინძურებული საკვებით. ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა იშვიათია [3].
რა სიმპტომები ახასიათებს?
ცხელება, თავის ტკივილი, კუნთების ტკივილი, ხოლო მძიმე შემთხვევებში პნევმონია და ენცეფალიტი [1].
არსებობს თუ არა მკურნალობა?
სპეციფიკური მკურნალობა არ არსებობს, გამოიყენება მხოლოდ მხარდამჭერი თერაპია [2].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ნიპა ვირუსი წარმოადგენს მაღალი ლეტალობის მქონე ზოონოზურ ინფექციას, რომელიც ჯანმოს პრიორიტეტულ პათოგენთა სიაშია. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ეტაპზე შემთხვევები შეზღუდულია, საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ დროული ეპიდზედამხედველობა და საზოგადოებრივი ინფორმირებულობა გადამწყვეტია. საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი რჩება გლობალური საფრთხეების შეფასება, ჯანდაცვის სისტემის მზადყოფნის გაძლიერება და ინფორმაციის გავრცელება აკადემიური და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სტანდარტების შესაბამისად.
წყაროები
- World Health Organization. Nipah virus fact sheet. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus
- World Health Organization. Priority diseases list: R&D Blueprint. Available from: https://www.who.int/teams/blueprint
- Centers for Disease Control and Prevention. Nipah Virus (NiV). Available from: https://www.cdc.gov/vhf/nipah/index.html
- The Lancet. Emerging zoonoses and pandemic potential: Nipah virus. Available from: https://www.thelancet.com
