შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართულებაა, რადგან იგი პირდაპირ განსაზღვრავს მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვას, ქრონიკული დაავადებების მართვასა და სამედიცინო მომსახურების თანასწორობას. როდესაც მედიკამენტების ფასი მაღალია, მკურნალობა ხშირად გადაიდება ან წყდება, რაც ზრდის გართულებების, ჰოსპიტალიზაციისა და ნაადრევი სიკვდილიანობის რისკს.
საქართველოში მედიკამენტების ფასების საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან მოსახლეობის დიდი ნაწილი მკურნალობის ხარჯებს საკუთარი ჯიბიდან ფარავს. სწორედ ამიტომ პრემიერ-მინისტრის ინიციატივა ფასების შემცირებაზე პროდუქტებზე, წამლებსა და საწვავზე უნდა განიხილებოდეს არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკის ნაწილად. ამ პროცესში მნიშვნელოვანია სახელმწიფოს, ბიზნესის და პროფესიული ასოციაციების თანამშრომლობა, რათა შეიქმნას რეალური მექანიზმები მედიკამენტების უფრო ფართო ხელმისაწვდომობისთვის.
პრობლემის აღწერა
მთავრობის ადმინისტრაციაში გამართული შეხვედრა, რომელშიც მონაწილეობდნენ პრემიერ-მინისტრი, საკოორდინაციო კომისიის წევრები, სააფთიაქო ქსელები და ფარმაცევტთა ასოციაციის წარმომადგენლები, იყო რიგით მეხუთე სხდომა მედიკამენტების ფასების საკითხზე. უკვე გაიმართა შეხვედრები ქსელურ მარკეტებთან, დისტრიბუტორებთან და მეწარმეებთან, რაც მიუთითებს, რომ ფასების შემცირების საკითხი განიხილება ფართო ეკონომიკური კონტექსტით.
გაკეთდა განცხადება, რომ ფასების რეგულირების სივრცე არსებობს და თანამშრომლობა გაგრძელდება. დამატებით, მომდევნო კვირიდან პარლამენტში იქმნება სპეციალური კომისია, რაც პროცესს ინსტიტუციურ ჩარჩოს აძლიერებს.
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია ყოველდღიური რეალობის გამო: მედიკამენტები სასიცოცხლო საჭიროებაა და მათი ფასის ზრდა პირდაპირ აისახება ოჯახების ფინანსურ მდგომარეობასა და ჯანმრთელობის შედეგებზე. ამ საკითხის განხილვა ორგანულად უკავშირდება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პლატფორმების საქმიანობას, როგორიცაა https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მედიკამენტებზე ფასების ზრდა მხოლოდ ეკონომიკური პრობლემა არ არის — იგი კლინიკურ შედეგებზე მოქმედებს. კვლევები აჩვენებს, რომ როდესაც მედიკამენტები ძვირია, პაციენტები ხშირად ამცირებენ დოზებს ან წყვეტენ მკურნალობას ფინანსური მიზეზებით, რაც განსაკუთრებით საშიშია ქრონიკული დაავადებების შემთხვევაში [1].
კლინიკური პრაქტიკა ადასტურებს, რომ მკურნალობის შეწყვეტა ზრდის გართულებების რისკს და საბოლოოდ უფრო დიდ ხარჯებს ქმნის ჯანდაცვის სისტემისთვის. ამიტომ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა აღიარებულია როგორც უნივერსალური ჯანდაცვის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი [2].
შეხვედრასთან დაკავშირებით „ავერსის“ დამფუძნებელმა პაატა კურტანიძემ აღნიშნა, რომ ბიზნესის ინტერესიც არის მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა, რადგან თუ მოსახლეობა ვერ შეიძენს წამალს, ბაზარიც ვერ ფუნქციონირებს. ეს ხედვა ემთხვევა საერთაშორისო გამოცდილებას, სადაც ფასების შემცირება ხშირად მიიღწევა სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის თანამშრომლობით, გენერიკული პრეპარატების წახალისებით და მიწოდების ჯაჭვის გამჭვირვალობით [3].
სარგებელი ამ პოლიტიკისგან შეიძლება იყოს მკურნალობის ხელმისაწვდომობის ზრდა და ჯანმრთელობის შედეგების გაუმჯობესება, თუმცა რისკია, რომ არასათანადო რეგულაციამ შეიძლება ბაზარზე მედიკამენტების დეფიციტი ან ხარისხის კონტროლის პრობლემები წარმოშვას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მედიკამენტებზე მაღალი ხარჯები ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, რის გამოც მოსახლეობა ფინანსურ სირთულეებს აწყდება და მკურნალობას ვერ აგრძელებს [2].
ევროპის ქვეყნებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ ფასების რეგულაცია და რეფერენტული ფასების სისტემა ამცირებს მედიკამენტებზე ხარჯებს და ზრდის ხელმისაწვდომობას [4].
საქართველოში მედიკამენტებზე პირდაპირი ხარჯები კვლავ მაღალია, რაც მიუთითებს, რომ ფასების შემცირების ინიციატივები შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი სოციალური ტვირთის შესამცირებლად. ამ პროცესში აუცილებელია მონაცემებზე დაფუძნებული ანალიზი და აკადემიური სივრცის ჩართულობა, რასაც ხელს უწყობს https://www.gmj.ge.
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO რეკომენდაციებში ხაზგასმულია, რომ სახელმწიფოებმა უნდა განავითარონ პოლიტიკა, რომელიც უზრუნველყოფს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობას და ამცირებს ფინანსურ ბარიერებს [2].
NIH და CDC ხშირად აღნიშნავენ, რომ ფინანსური ხელმისაწვდომობა მკურნალობის ერთგულების ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია და ფასების შემცირება ამცირებს ჯანმრთელობის უთანასწორობას [5].
The Lancet-ისა და BMJ-ის პუბლიკაციებში ნათქვამია, რომ ეფექტური მიდგომებია რეფერენტული ფასები, გენერიკული მედიკამენტების მხარდაჭერა და ბაზრის კონკურენციის გაძლიერება [6].
საქართველოში მიმდინარე პროცესი სწორედ ამ საერთაშორისო პრაქტიკასთან შესაბამისობაში შეიძლება განიხილებოდეს, თუმცა აუცილებელია ხარისხისა და უსაფრთხოების მკაცრი კონტროლი.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის მედიკამენტებზე ფასების შემცირების ინიციატივა უკავშირდება რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხს: ბაზრის რეგულაციას, ხარისხის კონტროლს და სოციალური პასუხისმგებლობის გაძლიერებას.
პარლამენტში სპეციალური კომისიის შექმნა მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ცდილობს პროცესის სისტემურ დონეზე გადატანას. ამასთან, ბიზნესისა და ხელისუფლების თანამშრომლობა შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ბერკეტი რეალური ცვლილებებისთვის.
ხარისხის უზრუნველყოფა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ამიტომ აუცილებელია სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის სისტემების გაძლიერება, რასაც ხელს უწყობს https://www.certificate.ge.
მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის საკითხის გაშუქება და მოსახლეობის ინფორმირება ასევე მნიშვნელოვანია, რაშიც მნიშვნელოვანი როლი აქვს https://www.sheniekimi.ge-ს.
მითები და რეალობა
მითი: ფასების შემცირება შეუძლებელია თავისუფალ ბაზარში.
რეალობა: საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ მედიკამენტები განსაკუთრებული პროდუქტია და სახელმწიფო რეგულაცია ხშირად აუცილებელია სოციალური ინტერესების დასაცავად [2].
მითი: ბიზნესს არ აინტერესებს ფასების შემცირება.
რეალობა: როგორც პაატა კურტანიძემ აღნიშნა, ბიზნესისთვისაც მნიშვნელოვანია პროდუქციის გაყიდვადობა და მოსახლეობის ხელმისაწვდომობა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რატომ იქმნება პარლამენტში სპეციალური კომისია?
კომისიის მიზანია ფასების რეგულირების შესაძლებლობების შეფასება და სისტემური რეკომენდაციების შემუშავება.
როგორ შეიძლება მედიკამენტების ფასის შემცირება?
რეფერენტული ფასებით, კონკურენციის გაძლიერებით, გენერიკული პრეპარატების მხარდაჭერით და მიწოდების ჯაჭვის გამჭვირვალობით [4].
შეიძლება თუ არა ხარისხის გაუარესება ფასების შემცირებისას?
სწორი რეგულაციებით შესაძლებელია ფასების შემცირება ხარისხის შენარჩუნებით, თუმცა აუცილებელია მკაცრი კონტროლი [3].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა საქართველოსთვის წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევას. მთავრობის ინიციატივა ფასების შემცირებაზე და სპეციალური კომისიის შექმნა მიუთითებს, რომ საკითხი გადადის სისტემური პოლიტიკის დონეზე.
რეალისტური და პრაქტიკული რეკომენდაციაა, რომ საქართველო გააგრძელოს ფასების რეგულირების მექანიზმების განვითარება, უზრუნველყოს ხარისხის კონტროლი და გააძლიეროს სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის თანამშრომლობა. საბოლოო მიზანი უნდა იყოს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა ყველა მოქალაქისთვის, რაც გააუმჯობესებს ჯანმრთელობის შედეგებს და შეამცირებს სოციალურ უთანასწორობას.
წყაროები
- Osterberg L, Blaschke T. Adherence to medication. N Engl J Med. 2005;353:487–497. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra050100
- World Health Organization. Access to essential medicines as part of universal health coverage. WHO; 2019. https://www.who.int/health-topics/essential-medicines
- World Health Organization. Medicines pricing policies and regulation. WHO; 2020. https://www.who.int/publications
- European Commission. Pharmaceutical pricing and reimbursement systems in Europe. EC; 2021. https://ec.europa.eu/health
- National Institutes of Health. Medication adherence and health outcomes. NIH; 2022. https://www.nih.gov
- Vogler S, et al. Medicine price regulation and public health impact. Lancet. 2017;390:2464–2475. https://www.thelancet.com
