შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ტატუ თანამედროვე საზოგადოებაში ხშირად აღიქმება როგორც თვითგამოხატვის, კულტურული იდენტობის ან ესთეტიკური არჩევანის ნაწილი. თუმცა, მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივიდან ტატუ მხოლოდ ვიზუალური მოვლენა არ არის. იგი წარმოადგენს ბიოლოგიურ ჩარევას, რომლის დროსაც ორგანიზმში მუდმივად შეჰყავთ ქიმიური პიგმენტები.
ბოლო წლებში სამეცნიერო კვლევებმა აჩვენა, რომ ტატუს მელანი შესაძლოა არ შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ კანის ზედაპირზე დარჩენით: ის ურთიერთქმედებს იმუნურ სისტემასთან, იწვევს ხანგრძლივ ანთებით პროცესებს და შესაძლოა გარკვეულ შემთხვევებში ცვლიდეს იმუნური პასუხის დინამიკას [1].
ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის, რადგან ტატუების პოპულარობა იზრდება, ხოლო მათი გრძელვადიანი ეფექტები ჯერ კიდევ ბოლომდე შესწავლილი არ არის. სწორედ ამიტომ საჭიროა აკადემიურად სანდო ინფორმაციის გავრცელება ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
ტატუს გაკეთებისას კანის შიგნით შეჰყავთ მელნის პიგმენტები, რომლებიც ორგანიზმისთვის უცხო ქიმიურ ნაწილაკებს წარმოადგენს. ეს ნაწილაკები იმუნური სისტემის მიერ აღიქმება როგორც უცხო აგენტები, რის შედეგადაც აქტიურდება დამცავი რეაქცია.
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა აქტუალურია რამდენიმე მიზეზის გამო:
- ტატუ increasingly გავრცელებულია ახალგაზრდებში და ზრდასრულ მოსახლეობაშიც
- პროცედურა ხშირად ტარდება არასაკმარისი კონტროლის პირობებში
- მოსახლეობაში ნაკლებია ცოდნა ტატუს შესაძლო გრძელვადიან ბიოლოგიურ შედეგებზე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ ტატუ შეიძლება გახდეს ქრონიკული ანთების, ალერგიული რეაქციებისა და ზოგ შემთხვევაში ტოქსიკური ზემოქმედების წყარო [2].
ტატუ აღარ არის მხოლოდ ესთეტიკა — ეს არის პოტენციურად მთელი ცხოვრების განმავლობაში მიმდინარე ქიმიური ზემოქმედება ორგანიზმზე.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ტატუს მელნის შეყვანის შემდეგ ორგანიზმში ერთ-ერთი პირველი რეაგირებადი სისტემა არის იმუნური სისტემა. კანის იმუნური უჯრედები, განსაკუთრებით მაკროფაგები, შთანთქავენ მელნის ნაწილაკებს და ცდილობენ მათ იზოლირებას [3].
ეს პროცესი იწვევს რამდენიმე კლინიკურ მექანიზმს:
- ხანგრძლივი ანთება — მელნის ნაწილაკები რჩება ქსოვილში და იწვევს მუდმივ დაბალი დონის ანთებით პასუხს
- იმუნური მოდულაცია — ზოგი კვლევა მიუთითებს, რომ ტატუ შეიძლება ცვლიდეს იმუნური პასუხის სტრუქტურას და გარკვეულ შემთხვევებში ამცირებდეს ვაქცინებზე რეაქციის ინტენსივობას [4]
- ალერგიული და გრანულომატოზური რეაქციები — განსაკუთრებით ხშირია წითელი პიგმენტის შემთხვევაში, რაც დაკავშირებულია მის ქიმიურ შემადგენლობასთან
COVID-19-ის ვაქცინების მაგალითზე განხილული კვლევები არ მიუთითებს, რომ ტატუ ვაქცინაციას საშიშს ხდის, თუმცა შესაძლოა იმუნური პასუხის მექანიზმი გარკვეულწილად შეცვალოს [4].
კლინიკური რისკები უმეტესად მოიცავს ქავილს, შეშუპებას, ანთებით კვანძებს და იშვიათად სისტემურ რეაქციებს [5].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ტატუების გავრცელება გლობალურად იზრდება. სხვადასხვა ეპიდემიოლოგიური მონაცემებით, განვითარებულ ქვეყნებში ზრდასრულთა დაახლოებით 20–30%-ს აქვს მინიმუმ ერთი ტატუ [6].
მიუხედავად იმისა, რომ მოსახლეობის უმეტესობას სერიოზული გართულებები არ უვითარდება, კვლევები აჩვენებს:
- ალერგიული რეაქციები უფრო ხშირია ფერად ტატუებში
- წითელი პიგმენტი ყველაზე ხშირად იწვევს დაგვიანებულ ანთებით პასუხს [5]
- მელნის ნაწილაკები შესაძლოა ლიმფურ კვანძებშიც აღმოჩნდეს, რაც მიუთითებს მათ გადაადგილებაზე ორგანიზმში [3]
ეს მონაცემები მარტივად რომ ავხსნათ: ტატუ არ არის მხოლოდ „კანზე დარჩენილი ნახატი“ — მელანი შეიძლება იმუნურ სისტემასთან მუდმივ ურთიერთქმედებაში იყოს.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები უკვე აქტიურად განიხილავენ ტატუს უსაფრთხოების საკითხს.
- WHO ხაზს უსვამს, რომ კანის ინვაზიური პროცედურები საჭიროებს რეგულაციას და ინფექციის პრევენციას [7]
- CDC ყურადღებას ამახვილებს სტერილურ პირობებზე და ჰეპატიტის, ბაქტერიული ინფექციებისა და სხვა გართულებების რისკზე [8]
- ევროპაში მოქმედებს რეგულაციები ტატუს მელნის ქიმიური შემადგენლობის კონტროლის მიზნით, რადგან ზოგი პიგმენტი შესაძლოა ტოქსიკურ ნაერთებად გარდაიქმნას მზის სხივების ან ლაზერული მოცილებისას [9]
The Lancet და BMJ რეგულარულად აქვეყნებენ ანალიზებს ტატუს პიგმენტების ბიოლოგიურ ეფექტებზე და ხაზს უსვამენ კვლევის გაგრძელების აუცილებლობას [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ტატუების პოპულარობა მზარდია, თუმცა რეგულაციისა და ხარისხის კონტროლის მექანიზმები ჯერ კიდევ განვითარების ეტაპზეა.
მნიშვნელოვანია, რომ ტატუს გაკეთება ხდებოდეს უსაფრთხო გარემოში, სადაც დაცულია:
- სტერილიზაციის სტანდარტები
- სერტიფიცირებული მასალების გამოყენება
- მომხმარებლის ინფორმირება შესაძლო რისკებზე
აქ განსაკუთრებული როლი შეიძლება ჰქონდეს ხარისხის კონტროლის პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.certificate.ge, სადაც სერტიფიკაციისა და სტანდარტების საკითხებია განხილული.
ასევე საჭიროა აკადემიური სივრცის ჩართულობა, მაგალითად https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია მსგავსი თემების სამეცნიერო განხილვა.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მთავარი ამოცანაა ინფორმირებული არჩევანის უზრუნველყოფა და უსაფრთხოების რეგულაციების გაძლიერება.
მითები და რეალობა
მითი: ტატუ ყოველთვის უსაფრთხოა, რადგან ეს მხოლოდ კანის ნახატია
რეალობა: მელანი ურთიერთქმედებს იმუნურ სისტემასთან და შეიძლება გამოიწვიოს ხანგრძლივი ანთება [1].
მითი: თუ ტატუ ერთხელ გაკეთდა და პრობლემა არ იყო, მომავალშიც არ იქნება
რეალობა: ალერგიული რეაქციები შეიძლება ტატუს გაკეთებიდან წლების შემდეგაც გამოვლინდეს, განსაკუთრებით წითელი პიგმენტის შემთხვევაში [5].
მითი: ტატუ პირდაპირ იწვევს კიბოს
რეალობა: მკაფიო კავშირი დადასტურებული არ არის, თუმცა პიგმენტების გრძელვადიანი ეფექტები ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არ არის [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: ტატუ ვაქცინაციას უშლის ხელს?
პასუხი: არა, ტატუ ვაქცინას საშიშს არ ხდის, თუმცა შესაძლოა იმუნური რეაქციის დინამიკა გარკვეულწილად შეცვალოს [4].
კითხვა: რომელი მელანია ყველაზე რისკიანი?
პასუხი: წითელი პიგმენტი ყველაზე ხშირად იწვევს ალერგიულ და ანთებით რეაქციებს [5].
კითხვა: შესაძლებელია თუ არა ტატუს მელნის ტოქსიკურ ნივთიერებად გარდაქმნა?
პასუხი: ზოგი პიგმენტი მზის სხივების ან ლაზერული მოცილებისას შეიძლება დაიშალოს და ტოქსიკური ნაერთები წარმოქმნას [9].
კითხვა: როგორ შევამციროთ რისკი?
პასუხი: ტატუ უნდა გაკეთდეს მხოლოდ უსაფრთხო, სტერილურ გარემოში და სერტიფიცირებული მასალებით.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ტატუ თანამედროვე კულტურის ნაწილი გახდა, მაგრამ მისი ბიოლოგიური და იმუნოლოგიური ეფექტები საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მზარდ გამოწვევას წარმოადგენს.
მელნის ნაწილაკები ორგანიზმში რჩება მთელი ცხოვრების განმავლობაში, იწვევს იმუნური სისტემის მუდმივ რეაქციას და გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლოა ალერგიული ან ტოქსიკური ეფექტებიც გამოიწვიოს.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი პასუხისმგებლობაა:
- მოსახლეობის ინფორმირება
- უსაფრთხოების სტანდარტების გაძლიერება
- რეგულაციისა და ხარისხის კონტროლის მხარდაჭერა
ინფორმირებული არჩევანი და სანდო სამედიცინო განათლება აუცილებელია, რათა ტატუ იყოს არა ჯანმრთელობის რისკის წყარო, არამედ კონტროლირებადი ესთეტიკური პროცედურა.
წყაროები
- Kluger N. Tattoo inks and the immune system: inflammatory responses. BMJ. Available from: https://www.bmj.com
- The Lancet. Tattoo pigments and long-term health effects. Lancet. Available from: https://www.thelancet.com
- Lehner K, et al. Tattoo ink particles in lymph nodes. Sci Rep. 2018. Available from: https://www.nature.com
- CDC. Vaccination and immune response considerations. Available from: https://www.cdc.gov
- Serup J, et al. Allergic reactions to tattoo pigments. Contact Dermatitis. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com
- Pew Research Center. Tattoo prevalence statistics. Available from: https://www.pewresearch.org
- World Health Organization. Skin procedures and infection prevention. Available from: https://www.who.int
- Centers for Disease Control and Prevention. Tattoo safety and infection risks. Available from: https://www.cdc.gov
- European Chemicals Agency. Tattoo ink regulation and toxicology. Available from: https://echa.europa.eu
