შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მდგრადობა შეუძლებელია გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული საჯარო ფინანსების გარეშე. როდესაც სახელმწიფო ბიუჯეტის თითქმის მთელი მასა — 96 პროცენტი ანუ 31.3 მილიარდი ლარი — ექვემდებარება აუდიტს, ეს პირდაპირ განსაზღვრავს, რამდენად ეფექტიანად ფინანსდება ჯანდაცვა, სოციალური დაცვა და მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე ორიენტირებული პროგრამები. 2026 წლის სახელმწიფო აუდიტორული გეგმა სწორედ ამ სისტემურ საფუძველს ეხება და არა მხოლოდ საბუღალტრო წესრიგს.
აუდიტი თანამედროვე სახელმწიფოში არის არა კონტროლის მექანიზმი, არამედ საზოგადოებრივი ინტერესის დაცვის ინსტრუმენტი. ის აჩვენებს, თუ როგორ გარდაიქმნება ბიუჯეტში ჩადებული რესურსი რეალურ მომსახურებად — იქნება ეს იმუნიზაცია, სამედიცინო ინფრასტრუქტურა თუ სოციალური მხარდაჭერა. ამ კონტექსტში აუდიტის სამსახურის მიერ დაგეგმილი 47 შემოწმება ქმნის უნიკალურ შესაძლებლობას, შეფასდეს საქართველოს საჯარო პოლიტიკის ხარისხი ჯანმრთელობის დაცვის ჭრილში.
პრობლემის აღწერა
სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა 2026 წლისთვის დაგეგმა 47 აუდიტი, რომლებიც მოიცავს როგორც ფინანსურ, ისე შესაბამისობისა და ეფექტიანობის შემოწმებებს. მათი ერთობლივი დაფარვა აღწევს ნაერთი ბიუჯეტის 96 პროცენტს, რაც უპრეცედენტო მაჩვენებელია ქვეყნისთვის.
ეს არ არის მხოლოდ ტექნიკური ინიციატივა. აუდიტის სფეროში განხორციელებული რეფორმა, რომელიც ინდივიდუალური სამინისტროების ნაცვლად მთავრობის კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების შემოწმებას გულისხმობს, პირდაპირ უკავშირდება საერთაშორისო გამჭვირვალობის სტანდარტებს და სახელმწიფო მმართველობის ხარისხს.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ბიუჯეტის ამ მასშტაბით კონტროლი ნიშნავს უკეთეს დაცვას არაეფექტიანი ხარჯვისგან, მათ შორის ისეთ სენსიტიურ სფეროებში, როგორიცაა ჯანდაცვა, სოციალური დახმარება და იმუნიზაცია, რომელთა მნიშვნელობას რეგულარულად უსვამს ხაზს https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
საჯარო ფინანსების აუდიტი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კონტექსტში განიხილება როგორც სისტემური ჩარევა, რომელიც ამცირებს რესურსების არამიზნობრივ ხარჯვას და ზრდის პროგრამების ეფექტიანობას [1]. როდესაც აუდიტი მოიცავს როგორც შესაბამისობის, ისე ეფექტიანობის შეფასებას, შესაძლებელი ხდება არა მხოლოდ დარღვევების გამოვლენა, არამედ იმის ანალიზიც, აღწევს თუ არა კონკრეტული პროგრამა მის სამედიცინო მიზნებს.
მაგალითად, იმუნიზაციის ეროვნული პროგრამის ეფექტიანობის აუდიტი გულისხმობს არა მხოლოდ ფინანსური დოკუმენტაციის შემოწმებას, არამედ ვაქცინაციის მოცვის, ლოჯისტიკისა და ეპიდემიოლოგიური შედეგების ანალიზს. ანალოგიურად, DRG დაფინანსების სისტემის აუდიტი აფასებს, რამდენად სამართლიანად და ეფექტიანად ნაწილდება რესურსი სხვადასხვა დიაგნოზის მქონე პაციენტებზე [2].
ამ მიდგომის სარგებელი არის რესურსების უკეთ მიზნობრივი გამოყენება და მომსახურების ხარისხის ზრდა, ხოლო რისკი შეიძლება იყოს ბიუროკრატიული ტვირთის ზრდა და მონაცემთა არასრულყოფილება, რაც საჭიროებს აკადემიური და ტექნიკური კომპეტენციის გაძლიერებას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის გეგმის მიხედვით, 47 აუდიტი მოიცავს 5 ფინანსურ, 35 შესაბამისობის და 7 ეფექტიანობის აუდიტს, რაც უზრუნველყოფს ნაერთი ბიუჯეტის 31.3 მილიარდი ლარის ანუ 96 პროცენტის დაფარვას. ეს ნიშნავს, რომ პრაქტიკულად ყოველი ლარი, რომელიც იხარჯება ჯანდაცვასა და სოციალურ სფეროებზე, ექვემდებარება დამოუკიდებელ შეფასებას.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ფისკალური გამჭვირვალობის შეფასებების მიხედვით, კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი არის ერთ-ერთი მთავარი ინდიკატორი სახელმწიფო ხარჯვის სანდოობისთვის [3]. იმავე სტანდარტს იყენებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური საქართველოში.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ ჯანმრთელობის სისტემების მდგრადობა დამოკიდებულია ფინანსურ მმართველობაზე და ანგარიშვალდებულებაზე [4]. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლის ცენტრი და ამერიკის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი რეგულარულად ატარებენ პროგრამულ აუდიტებს იმუნიზაციისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროექტების ეფექტიანობის შესაფასებლად [5,6].
The Lancet და BMJ აღნიშნავენ, რომ აუდიტი და შეფასება აუცილებელია იმისთვის, რომ ჯანდაცვის ინვესტიციებმა რეალური ჯანმრთელობის შედეგები მოიტანოს და არ დაიკარგოს ადმინისტრაციულ ხარჯებში [7,8].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის 2026 წლის აუდიტორული გეგმა განსაკუთრებულია, რადგან მასში პირდაპირ შედის იმუნიზაციის ეროვნული პროგრამა, სამედიცინო დაწესებულებების რეაბილიტაციის შესყიდვები და მოსახლეობის საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამის DRG სისტემა. ეს ნიშნავს, რომ ჯანდაცვის სფეროს მნიშვნელოვანი ნაწილი პირველად ექვემდებარება სრულყოფილ ეფექტიანობის ანალიზს.
აკადემიური დისკუსია ამ საკითხზე აქტიურად მიმდინარეობს https://www.gmj.ge-ზე, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების დაცვა, მათ შორის აუდიტორული პროცესების სანდოობა, უკავშირდება https://www.certificate.ge-ს მიერ დადგენილ სერტიფიკაციის ჩარჩოებს.
მითები და რეალობა
მითი: აუდიტი მხოლოდ ფინანსურ დარღვევებს ეხება.
რეალობა: თანამედროვე სახელმწიფო აუდიტი მოიცავს ეფექტიანობისა და შედეგების შეფასებას, განსაკუთრებით ჯანდაცვის პროგრამებში [1].
მითი: აუდიტი აფერხებს მომსახურების მიწოდებას.
რეალობა: კარგად დაგეგმილი აუდიტი ამცირებს რესურსების დაკარგვას და საბოლოოდ ზრდის მომსახურების ხელმისაწვდომობას [7].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რატომ არის მნიშვნელოვანი ჯანდაცვის პროგრამების აუდიტი?
პასუხი: იგი უზრუნველყოფს, რომ ბიუჯეტური რესურსი რეალურად გარდაიქმნას მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესებად [4].
კითხვა: რას ნიშნავს DRG სისტემის აუდიტი პაციენტისთვის?
პასუხი: ეს ნიშნავს, რომ დაფინანსება უფრო სამართლიანად და დიაგნოზზე მორგებულად ნაწილდება [2].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
2026 წლის სახელმწიფო აუდიტორული გეგმა ქმნის საფუძველს უფრო გამჭვირვალე და შედეგებზე ორიენტირებული ჯანდაცვისთვის. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, გამოიყენოს ეს მონაცემები პოლიტიკის გაუმჯობესებისთვის და არა მხოლოდ კონტროლისთვის.
საქართველოსთვის ეს არის შესაძლებლობა, გააძლიეროს ნდობა ბიუჯეტის ხარჯვის მიმართ, გააუმჯობესოს პროგრამების ეფექტიანობა და უზრუნველყოს, რომ თითოეული ლარი ემსახურებოდეს მოსახლეობის ჯანმრთელობას და სოციალურ უსაფრთხოებას.
წყაროები
- World Health Organization. Public financial management and health. https://www.who.int
- Busse R, et al. Diagnosis related groups in health care. BMJ. 2013;346:f3197. https://www.bmj.com/content/346/bmj.f3197
- International Monetary Fund. Fiscal Transparency Code. https://www.imf.org
- World Health Organization. Health systems governance. https://www.who.int
- CDC. Program evaluation in public health. https://www.cdc.gov
- NIH. Health program accountability. https://www.nih.gov
- The Lancet. Health financing and accountability. https://www.thelancet.com
- BMJ. Auditing and health outcomes. https://www.bmj.com
