შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ჭარბი წონა და სიმსუქნე ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ-ჯანდაცვით გამოწვევად რჩება მსოფლიოში და საქართველოშიც. სიმსუქნე პირდაპირ უკავშირდება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს, შაქრიან დიაბეტს, ონკოლოგიურ პათოლოგიებსა და ნაადრევ სიკვდილიანობას [1]. ბოლო წლებში ფართოდ გავრცელდა წონის შემცირების ინიექციური მედიკამენტები, რომლებიც ძლიერ ამცირებს მადას და აჩქარებს კილოგრამების კლებას. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის გადამწყვეტია არა მხოლოდ წონის სწრაფი კლება, არამედ მიღწეული შედეგის შენარჩუნება.
British Medical Journal-ში გამოქვეყნებულმა ახალმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ინიექციებით მიღწეული წონის კლება ხშირად არასტაბილურია და მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ დაკარგული კილოგრამები ბევრად სწრაფად ბრუნდება, ვიდრე ცხოვრების წესის ცვლილების შემთხვევაში [2]. ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანია როგორც პაციენტებისთვის, ისე კლინიცისტებისა და ჯანდაცვის პოლიტიკისთვის, რადგან ის აჩვენებს სიმსუქნის მკურნალობის გრძელვადიანი სტრატეგიების საჭიროებას.
პრობლემის აღწერა
სიმსუქნის მკურნალობა თანამედროვე მედიცინაში სულ უფრო მეტად ეფუძნება ფარმაკოლოგიურ ჩარევებს. ინიექციური პრეპარატები, რომლებიც გავლენას ახდენს მადასა და ინსულინის რეგულაციაზე, ფართოდ ინიშნება მძიმე ჭარბი წონის მქონე პაციენტებში. ისინი ეფექტურად ამცირებს სხეულის მასას მოკლე პერიოდში, რაც კლინიკურად მიმზიდველია როგორც პაციენტებისთვის, ისე ექიმებისთვის.
პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ მკურნალობის დასრულების შემდეგ ხშირად ხდება ე.წ. რიკოშეტული ეფექტი — დაკარგული წონის სწრაფი დაბრუნება. ეს არა მხოლოდ ამცირებს მკურნალობის გრძელვადიან ეფექტიანობას, არამედ ზრდის მეტაბოლური გართულებების რისკსაც. საქართველოსთვის, სადაც სიმსუქნე სწრაფად მზარდი პრობლემაა და სამედიცინო რესურსები შეზღუდულია, მნიშვნელოვანია გაიგოს, რამდენად მდგრადია ინიექციური თერაპიით მიღწეული შედეგები.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ინიექციური პრეპარატების უმეტესობა მოქმედებს ჰორმონულ გზებზე, რომლებიც არეგულირებს მადას, დანაყრების შეგრძნებასა და გლუკოზის მეტაბოლიზმს. მათი მიღების დროს მცირდება საკვების მიღება და იზრდება წონის კლება. თუმცა ამ პრეპარატების შეწყვეტის შემდეგ ორგანიზმი უბრუნდება საწყის ჰორმონულ მდგომარეობას, რის შედეგადაც მადა და ენერგიის მიღება კვლავ იზრდება [3].
British Medical Journal-ის ანალიზმა შეისწავლა 37 კლინიკური კვლევა, რომლებშიც 9 ათასზე მეტი პაციენტი მონაწილეობდა. მათ შორის რვა კვლევა ეხებოდა ახალ ინიექციურ პრეპარატებს. შედეგებმა აჩვენა, რომ ინიექციების გამოყენებისას პაციენტები საშუალოდ სხეულის მასის დაახლოებით მეხუთედს კარგავდნენ, თუმცა მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ წონის ზრდა საშუალოდ 0,8 კილოგრამს შეადგენდა თვეში [2].
ეს ნიშნავს, რომ დაკარგული წონა დაახლოებით ოთხჯერ სწრაფად ბრუნდება, ვიდრე იმ ადამიანებში, რომლებმაც წონა დიეტისა და ფიზიკური აქტივობის გზით შეამცირეს და შემდეგ ეს რეჟიმი შეწყვიტეს. ასეთი განსხვავება მიუთითებს, რომ ფარმაკოლოგიური ჩარევა ეფექტურია მოკლევადიან პერიოდში, მაგრამ ნაკლებად მდგრადი გრძელვადიან პერსპექტივაში.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიოში სიმსუქნე დაკავშირებულია ყოველწლიურად დაახლოებით 2,8 მილიონ სიკვდილთან [1]. ფარმაკოლოგიური თერაპიები მნიშვნელოვნად ამცირებს სხეულის მასას, თუმცა მათი შეწყვეტის შემდეგ წონის სწრაფი დაბრუნება იწვევს მეტაბოლური სინდრომის და გულ-სისხლძარღვთა რისკის ზრდას [4].
BMJ-ში გამოქვეყნებული მონაცემების მიხედვით, ინიექციების შეწყვეტის შემდეგ წონა საშუალოდ თვეში 0,8 კილოგრამით იმატებს, მაშინ როცა დიეტის შეწყვეტის შემდეგ ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 0,1 კილოგრამს შეადგენს [2]. ადამიანური ენით ეს ნიშნავს, რომ მედიკამენტით მიღწეული შედეგი ბევრად უფრო მყიფეა და სწრაფად ქრება.
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO და აშშ-ის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი აღნიშნავენ, რომ სიმსუქნის ეფექტური მართვა უნდა ეფუძნებოდეს გრძელვადიან ცხოვრების წესის ცვლილებას და არა მხოლოდ მედიკამენტურ ჩარევას [1,5]. The Lancet-ისა და BMJ-ის მიმოხილვებში ხაზგასმულია, რომ ფარმაკოლოგიური მკურნალობა ეფექტურია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი ინტეგრირებულია კვებისა და ფიზიკური აქტივობის პროგრამებთან [6].
კლინიკური პრაქტიკა ბევრ ქვეყანაში აჩვენებს, რომ ინიექციების შეწყვეტის შემდეგ პაციენტების უმრავლესობა კვლავ იმატებს წონას, თუ არ ხდება ქცევითი და კვებითი ჩვევების ცვლილება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სიმსუქნის გავრცელება იზრდება, ხოლო ინიექციური პრეპარატები სულ უფრო ხელმისაწვდომი ხდება. თუმცა ქვეყანაში არ არსებობს სრულად ინტეგრირებული პროგრამები, რომლებიც აერთიანებს მედიკამენტურ მკურნალობას, კვებით კონსულტაციასა და ფიზიკურ აქტივობას.
აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვანია კვლევების კრიტიკული შეფასებისთვის, ხოლო https://www.certificate.ge უზრუნველყოფს სამედიცინო მომსახურებისა და პროდუქტების ხარისხისა და სერტიფიკაციის კონტროლს. საზოგადოებისთვის სანდო ინფორმაციის მიწოდება ისეთი პლატფორმების მეშვეობით, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, აუცილებელია, რათა პაციენტებმა მიიღონ რეალისტური წარმოდგენა ინიექციური თერაპიის სარგებელსა და შეზღუდვებზე.
მითები და რეალობა
მითი: ინიექციებით მიღწეული წონის კლება მუდმივია.
რეალობა: კვლევები აჩვენებს, რომ მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ წონა სწრაფად ბრუნდება, თუ არ ხდება ცხოვრების წესის ცვლილება [2].
მითი: დიეტა ნაკლებად ეფექტურია, ვიდრე ინიექციები.
რეალობა: დიეტით მიღწეული წონის კლება უფრო მცირეა, მაგრამ უფრო მდგრადი გრძელვადიან პერიოდში.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ინიექციები ეფექტური სიმსუქნის სამკურნალოდ?
დიახ, ისინი იწვევს მნიშვნელოვან წონის კლებას მოკლევადიან პერიოდში, თუმცა შედეგი ხშირად არ არის მდგრადი.
რატომ ბრუნდება წონა სწრაფად?
მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ მადა და ჰორმონული რეგულაცია უბრუნდება საწყის მდგომარეობას.
როგორ შეიძლება შედეგის შენარჩუნება?
მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ საჭიროა კვებისა და ფიზიკური აქტივობის მუდმივი ცვლილება.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ინjectionsით მიღწეული წონის კლება წარმოადგენს მნიშვნელოვან კლინიკურ მიღწევას, თუმცა ახალი მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ შედეგი ხშირად დროებითია. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს ნიშნავს, რომ სიმსუქნის მართვა უნდა ეფუძნებოდეს არა მხოლოდ მედიკამენტებს, არამედ გრძელვადიან ქცევით და კვებით სტრატეგიებს. მოსახლეობის ინფორმირება რეალისტური მოლოდინების შესახებ აუცილებელია, რათა შემცირდეს წონის რიკოშეტული დაბრუნებისა და მასთან დაკავშირებული ჯანმრთელობის რისკები.
წყაროები
- World Health Organization. Obesity and overweight. https://www.who.int
- Brown J, et al. Weight regain after pharmacological weight loss interventions. BMJ. https://www.bmj.com
- Wilding JPH, et al. Mechanisms of GLP-1 based weight loss therapies. NEJM. https://www.nejm.org
- Hall KD, et al. Weight regain after weight loss. Lancet Diabetes Endocrinol. https://www.thelancet.com
- National Institutes of Health. Obesity treatment guidelines. https://www.nih.gov
- Rubino F, et al. Obesity management in clinical practice. The Lancet. https://www.thelancet.com
