შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
თმის მოვლის ინდუსტრიაში კერატინის ქიმიური გასწორების პროცედურა ბოლო ათწლეულში იქცა ფართოდ გავრცელებულ პრაქტიკად, რომელიც პოზიციონირდება როგორც კოსმეტიკური და ჯანმრთელობისთვის უსაფრთხო სერვისი. რეალურად, ეს პროცედურა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით სულ უფრო მნიშვნელოვან საკითხად ყალიბდება, რადგან მასთან დაკავშირებულია როგორც ინდივიდუალური ჯანმრთელობის რისკები, ისე პროფესიული ზემოქმედება სალონების თანამშრომლებისთვის. როდესაც მილიონობით ადამიანი რეგულარულად ექვემდებარება ერთსა და იმავე ქიმიურ აგენტებს, საკითხი სცდება ესთეტიკურ საზღვრებს და გადადის მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში, რასაც აქტიურად განიხილავენ სამედიცინო პლატფორმები, მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ანალიტიკური სივრცეები, როგორიცაა https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
კერატინის პროცედურა წარმოადგენს თმის ქიმიური გასწორების ტექნოლოგიას, რომლის მიზანია თმის ზედაპირზე ცილისმაგვარი ფენის შექმნა და სტრუქტურის დროებითი ცვლილება. მიუხედავად იმისა, რომ მომხმარებლები პროცედურას უკავშირებენ გლუვ, ბზინვარე და „ჯანსაღ“ თმას, სამეცნიერო მონაცემები მიუთითებს, რომ მრავალი ასეთი პროდუქტი შეიცავს ფორმალდეჰიდს ან მის გამოთავისუფლებელ ნაერთებს. სწორედ ამ ქიმიური აგენტების ხანგრძლივი ზემოქმედება უკავშირდება კანის, სასუნთქი სისტემის, ღვიძლისა და თირკმლის დაზიანებას. საქართველოსთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან კოსმეტიკური სერვისების რეგულაცია ჯერ კიდევ ფრაგმენტულია და მომხმარებელთა უმრავლესობა არ ფლობს სრულ ინფორმაციას შესაძლო რისკების შესახებ.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ფორმალდეჰიდი არის ძლიერ რეაქტიული ალდეჰიდი, რომელიც გამოიყენება როგორც სტაბილიზატორი და კონსერვანტი მრავალ კერატინის პროდუქტში. თმის გასწორებისას თბური დამუშავება იწვევს ამ ნივთიერების აორთქლებას, რაც ზრდის ინჰალაციური ექსპოზიციის დონეს [1]. ორგანიზმში მოხვედრისას ფორმალდეჰიდი იწვევს ოქსიდაციურ სტრესს, ცილის დენატურაციას და დნმ-ის დაზიანებას, რაც ასოცირებულია როგორც ალერგიულ რეაქციებთან, ისე ქრონიკულ ორგანულ დაზიანებებთან [2].
ბრიტანულ სამედიცინო ჟურნალში გამოქვეყნებულმა შემთხვევის აღწერამ წარმოაჩინა ახალგაზრდა ქალის მაგალითი, რომელსაც განმეორებითი კერატინის პროცედურების შემდეგ განუვითარდა თირკმლის ფუნქციის გაუარესება და კრეატინინის მომატება [3]. მიუხედავად იმისა, რომ ერთეული შემთხვევა ვერ წარმოადგენს სრულ მტკიცებულებას მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის შესახებ, იგი ემთხვევა ტოქსიკოლოგიურ მონაცემებს, რომლებიც მიუთითებს ფორმალდეჰიდის ნეფროტოქსიკურ პოტენციალზე.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, ფორმალდეჰიდი კლასიფიცირებულია როგორც ადამიანის კარცინოგენი და ინჰალაციური ექსპოზიცია უკავშირდება სასუნთქი გზების ქრონიკულ გაღიზიანებასა და ალერგიულ რეაქციებს [1]. ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის მონაცემებით, კოსმეტიკურ სალონებში მომუშავე პირებს ხშირად აღენიშნებათ თვალის, ცხვირისა და ყელის გაღიზიანება სწორედ თმის ქიმიური გასწორების პროდუქტებთან მუშაობის გამო [4]. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ რისკი არ შემოიფარგლება მომხმარებლებით და ვრცელდება პროფესიულ ჯგუფებზეც.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო დონეზე რეგულატორები სულ უფრო მკაცრად აკონტროლებენ კერატინის პროდუქტების შემადგენლობას. აშშ-ის სურსათისა და წამლების ადმინისტრაცია და ევროპის ქიმიური სააგენტო ავალდებულებენ მწარმოებლებს, მიუთითონ ფორმალდეჰიდის შემცველობა და მისი პოტენციური რისკები [5]. სამეცნიერო ჟურნალები, როგორიცაა The Lancet და BMJ, ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ სილამაზის ინდუსტრიის ქიმიური ზემოქმედებები უნდა შეფასდეს იგივე სიზუსტით, როგორც სხვა პროფესიული ტოქსინები [2,3].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში კოსმეტიკური პროდუქციის კონტროლი და სალონების ზედამხედველობა ეტაპობრივად ვითარდება, თუმცა ჯერ კიდევ არსებობს ხარისხისა და უსაფრთხოების ხარვეზები. აკადემიური სივრცე, როგორიცაა https://www.gmj.ge, ავრცელებს კვლევებს ქიმიური ექსპოზიციის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შესახებ, ხოლო https://www.certificate.ge უზრუნველყოფს სერტიფიკაციისა და სტანდარტების შესაბამისობის შეფასებას. ამ მექანიზმების გაძლიერება მნიშვნელოვანია, რათა მომხმარებლებსა და სპეციალისტებს ჰქონდეთ დაცული სამუშაო და მომსახურების გარემო.
მითები და რეალობა
მითი: კერატინი ბუნებრივი ცილაა და შესაბამისად უსაფრთხოა.
რეალობა: პროცედურის დროს გამოყენებული ნაერთები ხშირად შეიცავს სინთეზურ ქიმიურ აგენტებს, მათ შორის ფორმალდეჰიდს, რომელსაც აქვს დადასტურებული ტოქსიკური ეფექტები [1].
მითი: თუ პროცედურის შემდეგ სიმპტომები არ გამოვლინდა, ზიანი არ არსებობს.
რეალობა: ქრონიკული ექსპოზიციის შედეგები შეიძლება განვითარდეს ნელა და თავდაპირველად შეუმჩნევლად [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ყველა კერატინის პროდუქტი ერთნაირად საშიში?
არა, რისკი დამოკიდებულია შემადგენლობაზე, განსაკუთრებით ფორმალდეჰიდის არსებობაზე [5].
შეიძლება თუ არა თირკმლის დაზიანება კერატინის გამო?
არსებული შემთხვევები და ტოქსიკოლოგიური მონაცემები მიუთითებს პოტენციურ რისკზე, თუმცა საჭიროა დამატებითი კვლევები [3].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კერატინის ქიმიური გასწორების პროცედურა არ წარმოადგენს მხოლოდ ესთეტიკურ არჩევანს; ის არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხი, რომელიც მოითხოვს რეგულაციას, ცნობიერების ამაღლებას და უსაფრთხოების სტანდარტების მკაცრ დაცვას. მომხმარებელთა და პროფესიონალთა დაცვა შესაძლებელია მხოლოდ მტკიცებულებაზე დაფუძნებული პოლიტიკითა და ხარისხის კონტროლით, რაც უზრუნველყოფს ჯანმრთელობის რისკების მინიმიზაციას გრძელვადიან პერსპექტივაში.
წყაროები
- World Health Organization. Formaldehyde. https://www.who.int
- National Institutes of Health. Formaldehyde toxicity. https://www.ncbi.nlm.nih.gov
- British Medical Journal. Case report on keratin hair treatments and renal function. https://www.bmj.com
- Centers for Disease Control and Prevention. Salon chemical exposures. https://www.cdc.gov
- U.S. Food and Drug Administration. Hair smoothing products and formaldehyde. https://www.fda.gov
