სიმსუქნე და კიბო: გლობალური ტენდენცია, რომელიც ყველა ასაკს ეხება
სიმსუქნე დღეს აღარ განიხილება მხოლოდ ცხოვრების წესთან დაკავშირებულ პრობლემად. იგი წარმოადგენს ქრონიკულ, სისტემურ დაავადებას, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ონკოლოგიური დაავადებების ზრდაში. უახლესმა გლობალურმა მონაცემებმა ცხადყო, რომ სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოები მატულობს როგორც ახალგაზრდებში, ისე ხანდაზმულ მოსახლეობაში, რაც ამ პრობლემას მრავალთაობრივ საზოგადოებრივ ჯანდაცვის გამოწვევად აქცევს.
გლობალური კვლევის ძირითადი მიგნებები
ბოლო მასშტაბურმა ანალიზმა, რომელიც მოიცავდა 42 ქვეყნის მონაცემებს და თითქმის 15-წლიან პერიოდს, აჩვენა, რომ სხეულის მასის ინდექსთან (BMI) ასოცირებული კიბოების ინციდენტობა იზრდება ყველა ასაკობრივ ჯგუფში [1].
ზრდა განსაკუთრებით მკვეთრია შემდეგ ლოკალიზაციებში:
• ძუძუს კიბო (განსაკუთრებით პოსტმენოპაუზურ ასაკში)
• ფარისებრი ჯირკვლის კიბო
• თირკმლის კიბო
• ენდომეტრიუმის კიბო
• ლეიკემიის გარკვეული ფორმები [1,2]
კვლევამ აჩვენა, რომ აღნიშნული კიბოების უმეტესობა პირდაპირ არის დაკავშირებული BMI-ს მატებასთან, რაც მიუთითებს, რომ გლობალურად მზარდი სიმსუქნე ცვლის კიბოს რისკების სტრუქტურას.
ასაკობრივი პარადიგმის ცვლილება
წარსულში ყურადღება ძირითადად ახალგაზრდებში კოლორექტალური კიბოს ზრდაზე იყო კონცენტრირებული. თუმცა თანამედროვე მონაცემები ადასტურებს, რომ სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოების ზრდა აღარ არის ასაკობრივად შეზღუდული.
კოლორექტალური კიბო კვლავ ყველაზე სწრაფად მატულობს ახალგაზრდებში, მაგრამ სხვა სიმსუქნესთან ასოცირებული კიბოები თანაბარი ტემპით იზრდება 50 წელს ზემოთ ასაკობრივ ჯგუფებშიც, რაც მიუთითებს, რომ რისკის ფაქტორები მოქმედებს მთელი სიცოცხლის განმავლობაში [3].
ბიოლოგიური მექანიზმები
სიმსუქნე ზრდის კიბოს რისკს რამდენიმე მექანიზმით:
• ქრონიკული დაბალი ინტენსივობის ანთება
• ჰორმონული დისბალანსი (ესტროგენები, ინსულინი, IGF-1)
• ინსულინრეზისტენტობა და მეტაბოლური დარღვევები
• იმუნური პასუხის ცვლილება [2,4]
ეს მექანიზმები ქმნის გარემოს, რომელიც ხელს უწყობს სიმსივნური უჯრედების განვითარებასა და პროგრესირებას.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელობა
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის შეფასებით, სიმსუქნე უკვე დაკავშირებულია კიბოს მინიმუმ 13 ტიპთან [4]. სიმსუქნის გავრცელების ზრდა ნიშნავს, რომ ონკოლოგიური დაავადებების ტვირთი მომავალ ათწლეულებში კიდევ უფრო გაიზრდება, თუ პრევენცია არ გახდება პოლიტიკისა და პრაქტიკის პრიორიტეტი.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი ხაზგასმით მიუთითებს, რომ აუცილებელია:
• ჯანსაღი კვების პოლიტიკის გაძლიერება
• ფიზიკური აქტივობის ხელშეწყობა ყველა ასაკში
• სხეულის წონის ადრეული და გრძელვადიანი კონტროლი
• სიმსუქნის აღიარება როგორც სამედიცინო მდგომარეობისა და არა მხოლოდ ინდივიდუალური არჩევანის.
დასკვნა
სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოების ზრდა არ არის დროებითი ტენდენცია. ეს არის გლობალური, მრავალთაობრივი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გამოწვევა, რომელიც საჭიროებს სისტემურ და მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ პასუხს. სიმსუქნის პრევენცია და მართვა დღეს ნიშნავს კიბოს პრევენციას ხვალ — და ეს ამოცანა იწყება პოლიტიკიდან, მაგრამ სრულდება თითოეული ადამიანის ყოველდღიურ არჩევანში.
წყაროები:
1. Sung H, et al. Global patterns and trends in obesity-related cancers. Lancet Oncology. 2024;25(1):e1–e12.
2. Lauby-Secretan B, et al. Body fatness and cancer—viewpoint of the IARC Working Group. N Engl J Med. 2016;375:794–798. doi:10.1056/NEJMsr1606602
3. Siegel RL, et al. Colorectal cancer statistics, 2023. CA Cancer J Clin. 2023;73:233–254.
4. World Health Organization. Obesity and overweight. WHO; 2024.
