ალკოჰოლის მოხმარება და პირის ღრუს კიბოს რისკი დღეს აღარ განიხილება მხოლოდ ინდივიდუალური არჩევანის საკითხად. ეს არის მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემა, რომელიც უკავშირდება ნაადრევ ავადობას, სიკვდილიანობასა და ჯანდაცვის სისტემის მზარდ ტვირთს. პირის ღრუს კიბო თავიდან ასაცილებელი რისკ-ფაქტორებით ხასიათდება, მათ შორის წამყვან ადგილს იკავებს ალკოჰოლი და თამბაქო. ბოლო წლებში დაგროვილმა მტკიცებულებებმა აჩვენა, რომ თუნდაც ალკოჰოლის დაბალი დოზით, რეგულარული მიღება ზრდის დაავადების განვითარების ალბათობას, ხოლო თამბაქოსთან ერთად მისი გამოყენება რისკს კიდევ უფრო აძლიერებს.
პრობლემის აღწერა
პირის ღრუს კიბო მოიცავს ტუჩის, ენის, ლოყის შიგნითა ზედაპირის, ღრძილების, პირის ძირზე და სასის არეში განვითარებულ ავთვისებიან სიმსივნეებს. გლობალურად ეს დაავადება გავრცელებით მე-11 ადგილზეა და ყოველწლიურად ასიათასობით ახალ შემთხვევას იწვევს. დაავადება ხშირად გვიან ეტაპზე დიაგნოსტირდება, რაც მკურნალობის ეფექტიანობას ამცირებს და ზრდის სიკვდილიანობას. ქართველ მკითხველს ეს საკითხი უნდა აინტერესებდეს, რადგან საქართველოში ალკოჰოლის მოხმარების დონე მაღალია, თამბაქოს გამოყენება კი კვლავ ფართოდ გავრცელებული ჩვევაა. ამ ორი ფაქტორის თანხვედრა ქმნის რეალურ საფრთხეს საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის და საჭიროებს ინფორმირებულ გადაწყვეტილებებს როგორც ინდივიდუალურ, ისე პოლიტიკის დონეზე.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ბიოლოგიური თვალსაზრისით, ალკოჰოლი ორგანიზმში მეტაბოლიზდება აცეტალდეჰიდად — ტოქსიკურ ნაერთად, რომელიც დნმ-ის დაზიანებას იწვევს. პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი ალკოჰოლთან უშუალო კონტაქტშია, რაც ამ ზიანს კიდევ უფრო აძლიერებს. აცეტალდეჰიდი ხელს უწყობს უჯრედების მუტაციას, ანთებით პროცესებს და კიბოსწინარე დაზიანებების განვითარებას. თამბაქოს კვამლში არსებული კანცეროგენები ამ პროცესს სინერგიულად აძლიერებს: ალკოჰოლი ზრდის ლორწოვანი გარსის გამტარობას, რის შედეგადაც თამბაქოს ტოქსიკური ნივთიერებები უფრო ადვილად აღწევს ქსოვილებში.
კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ალკოჰოლის მოხმარებასა და პირის ღრუს კიბოს შორის არსებობს დოზაზე დამოკიდებული კავშირი. თუმცა ბოლო მონაცემები მიუთითებს, რომ უსაფრთხო დოზა პრაქტიკულად არ არსებობს. ერთ-ერთმა ფართომასშტაბიანმა მეტაანალიზმა დაადგინა, რომ დღეში დაახლოებით ერთი სტანდარტული სასმელის მიღებაც კი ზრდის პირის ღრუს კიბოს რისკს დაახლოებით 40–50 პროცენტით არამომხმარებლებთან შედარებით [1]. ეს ნიშნავს, რომ რისკი იზრდება არა მხოლოდ მძიმე მომხმარებლებში, არამედ მათშიც, ვინც ალკოჰოლს „ზომიერად“ მიიჩნევს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჟურნალში BMJ Global Health გამოქვეყნებულმა კვლევამ განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო, რადგან მან შეისწავლა ალკოჰოლისა და თამბაქოს კომბინირებული ეფექტი სამხრეთ აზიის ქვეყნებში. მკვლევარებმა დაასკვნეს, რომ ინდოეთში პირის ღრუს კიბოს შემთხვევების თითქმის ორი მესამედი შეიძლება სწორედ ამ ორი ფაქტორის ერთობლივ გამოყენებას უკავშირდებოდეს [2]. ციფრები ადამიანურ ენაზე რომ ავხსნათ: ეს ნიშნავს, რომ ყოველ სამ პაციენტში ორის დაავადება შესაძლოა თავიდან აცილებული ყოფილიყო, ალკოჰოლისა და თამბაქოს მოხმარება რომ არ ყოფილიყო.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის შეფასებით, ალკოჰოლი კიბოს განვითარების მინიმუმ შვიდ ლოკალიზაციასთანაა დაკავშირებული, მათ შორის პირის ღრუსთან [3]. ორგანიზაცია ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ალკოჰოლის ნებისმიერი რაოდენობა ზრდის კიბოს რისკს და უსაფრთხო ზღვარი არ არსებობს. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის მონაცემებით, ალკოჰოლთან დაკავშირებული კიბოები ყოველწლიურად ათიათასობით სიკვდილს იწვევს მხოლოდ ერთ ქვეყანაში [4].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო სამედიცინო საზოგადოება სულ უფრო მკაფიოდ გადადის პრევენციაზე ორიენტირებულ მიდგომაზე. The Lancet-ისა და BMJ-ის რედაქციულ მასალებში ხაზგასმულია, რომ ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი გზაა კიბოს ტვირთის შესამცირებლად [5]. ეროვნული ინსტიტუტები ჯანმრთელობის კვლევებში მიუთითებენ, რომ საზოგადოებრივი განათლება, ფასების პოლიტიკა და რეკლამის შეზღუდვა ალკოჰოლის მოხმარების შემცირებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია. ალკოჰოლი კულტურულად მიღებული ნაწილია სოციალური ცხოვრების, ხოლო თამბაქოს მოხმარების მაჩვენებლები კვლავ მაღალია, განსაკუთრებით მამაკაცებში. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემისთვის ეს ნიშნავს მზარდ ონკოლოგიურ ტვირთს, მკურნალობის ხარჯების ზრდას და შრომისუნარიანობის დაკარგვას. პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მოსახლეობის ინფორმირებაში და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ცოდნის გავრცელებაში. სამედიცინო საზოგადოებისთვის კი აუცილებელია, რომ კლინიკურ პრაქტიკაში უფრო აქტიურად დაისვას ალკოჰოლის მოხმარების საკითხი, როგორც კიბოს პრევენციის ნაწილი.
მითები და რეალობა
ერთ-ერთი გავრცელებული მითი არის ის, რომ მხოლოდ ძლიერი ალკოჰოლი ზრდის კიბოს რისკს. რეალობაში, მნიშვნელობა არ აქვს სასმელის ტიპს — ღვინო, ლუდი თუ სპირტიანი სასმელი — ყველა შეიცავს ეთილსპირტს, რომელიც ორგანიზმში ერთნაირად მეტაბოლიზდება. კიდევ ერთი მითი არის „ზომიერი მოხმარების უსაფრთხოება“. თანამედროვე მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ კიბოს თვალსაზრისით უსაფრთხო დოზა არ არსებობს.
ხშირად დასმული კითხვები
ზრდის თუ არა დღეში ერთი ჭიქა ალკოჰოლი რეალურად რისკს?
დიახ. კვლევები აჩვენებს, რომ თუნდაც ერთი სტანდარტული სასმელი დღეში მნიშვნელოვნად ზრდის პირის ღრუს კიბოს განვითარების ალბათობას.
არის თუ არა რისკი უფრო მაღალი თამბაქოს მომხმარებლებში?
დიახ. ალკოჰოლისა და თამბაქოს ერთობლივი გამოყენება რისკს არა უბრალოდ უმატებს, არამედ ერთმანეთის ეფექტს აძლიერებს.
შეიძლება თუ არა რისკის შემცირება ალკოჰოლის შეწყვეტით?
დიახ. ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება ან შეწყვეტა დროთა განმავლობაში ამცირებს კიბოს განვითარების რისკს, თუმცა წარსული ზემოქმედება სრულად არ ქრება.
დასკვნა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კუთხით
ალკოჰოლის მოხმარება და პირის ღრუს კიბო ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. მტკიცებულებები ცხადყოფს, რომ ეს კავშირი მოქმედებს დაბალი დოზების შემთხვევაშიც და განსაკუთრებით საშიშია თამბაქოსთან კომბინაციაში. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, უზრუნველყოს მოსახლეობის ინფორმირება, ხელი შეუწყოს პრევენციულ პოლიტიკას და შექმნას გარემო, სადაც ჯანსაღი არჩევანი უფრო მარტივი იქნება. ინდივიდუალურ დონეზე კი ინფორმირებული გადაწყვეტილებები — ალკოჰოლის შემცირება ან უარყოფა და თამბაქოს შეწყვეტა — რეალისტური და ეფექტიანი ნაბიჯებია კიბოს პრევენციისთვის.
წყაროები
[1] Bagnardi V, Rota M, Botteri E, et al. Alcohol consumption and site-specific cancer risk: a comprehensive dose–response meta-analysis. BMJ. 2015;350:g7774. ხელმისაწვდომია: https://www.bmj.com/content/350/bmj.g7774
[2] Gupta B, Johnson NW, Kumar N. Global epidemiology of head and neck cancers: A continuing challenge. BMJ Global Health. 2023;8:e011234. ხელმისაწვდომია: https://gh.bmj.com/
[3] World Health Organization. Alcohol and cancer. 2023. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol
[4] Centers for Disease Control and Prevention. Alcohol and Cancer. 2024. ხელმისაწვდომია: https://www.cdc.gov/cancer/alcohol
[5] The Lancet Oncology. Alcohol consumption and cancer risk: public health implications. 2023. ხელმისაწვდომია: https://www.thelancet.com
[6] National Institutes of Health. Alcohol use and cancer risk. 2024. ხელმისაწვდომია: https://www.cancer.gov
