ჯანდაცვის ხარჯეფექტიანობის საერთაშორისო აღიარება. ძლიერი პოზიცია და შემდეგი ნაბიჯები საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის გასაძლიერებლად
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD)
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
Chandler Institute of Governance-ის Good Government Index 2025 ნათლად აჩვენებს, რომ საქართველო ჯანდაცვის სფეროში ეფექტიანად მართავს შეზღუდულ რესურსებს [1]. ეს შედეგი ასახავს ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ გატარებულ თანმიმდევრულ პოლიტიკას, ინსტიტუციურ სტაბილურობასა და სისტემის ფუნქციურ მდგრადობას. მაღალი საერთაშორისო პოზიცია ქმნის რეალურ შესაძლებლობას, რომ უკვე მიღწეული ხარჯეფექტიანობა გადაიქცეს უფრო მაღალ ხარისხში, პრევენციასა და პაციენტზე ორიენტირებულ შედეგებში.
საერთაშორისო შეფასების მნიშვნელობა ჯანდაცვისთვის
Chandler Good Government Index აფასებს სახელმწიფო მმართველობის ხარისხს და რესურსების გამოყენების ეფექტიანობას, მათ შორის ჯანდაცვის სფეროში [1]. 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველო ჯანდაცვის ხარჯეფექტიანობის კომპონენტში ევროპულ კონტექსტში მოწინავე ჯგუფშია. ეს ნიშნავს, რომ ერთ სულ მოსახლეზე შედარებით დაბალი ხარჯის პირობებში უზრუნველყოფილია საბაზისო სერვისების ხელმისაწვდომობა და სისტემის უწყვეტი ფუნქციონირება.
მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, საქართველოს ჯანდაცვის ხარჯი ერთ სულ მოსახლეზე მნიშვნელოვნად ჩამორჩება ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელს, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი მაინც ფარავს აუცილებელ სერვისებს [2]. სწორედ ეს თანაფარდობა განიხილება ხარჯეფექტიანობის მთავარ ინდიკატორად და ქმნის მყარ საფუძველს შემდგომი გაუმჯობესებისთვის.
ხარისხის სისტემური გაძლიერება საერთაშორისო აკრედიტაციის გზით
საერთაშორისო კვლევები აჩვენებს, რომ ხარისხზე ორიენტირებული აკრედიტაცია ამცირებს სამედიცინო შეცდომებსა და არასასურველ მოვლენებს დაახლოებით 20–30 პროცენტით და მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს პაციენტის უსაფრთხოების კულტურას [3,4]. ამავდროულად, აკრედიტაციის ფრაგმენტაცია და დაბალი სანდოობის სქემები ხშირად ქმნის მხოლოდ ფორმალურ შესაბამისობას, რაც რეალურ ხარისხობრივ გაუმჯობესებას არ იწვევს.
ამ კონტექსტში მიზანშეწონილია, ქვეყანამ აირჩიოს არაუმეტეს ორი ან სამი მაღალი სანდოობის საერთაშორისო აკრედიტაციის სისტემა. აკრედიტაცია კანადა გამოირჩევა იმით, რომ ფოკუსირებულია პაციენტის უსაფრთხოებაზე, მმართველობასა და შედეგებზე და არა მხოლოდ დოკუმენტურ შესაბამისობაზე [4].
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი უკვე ახორციელებს აკრედიტაცია კანადას სტანდარტებზე დაფუძნებულ მოსამზადებელ პროგრამებს და ISO 15189:2022-ის შესაბამისად ლაბორატორიების ხარისხის მხარდაჭერას. ამ გამოცდილების მასშტაბირება დაეხმარება ჯანდაცვის სამინისტროს ხარისხისა და უსაფრთხოების ინდიკატორების გაუმჯობესებაში დამატებითი ფინანსური ტვირთის გარეშე.
ეს ჩარევა აუმჯობესებს პაციენტის უსაფრთხოების მაჩვენებლებს, ამცირებს არაეფექტიან ხარჯვას და ზრდის საერთაშორისო ნდობას ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის მიმართ [3,4].
ჯანმრთელობის განათლება და ციფრული კომუნიკაცია როგორც ხარჯეფექტიანი პრევენცია
WHO-ის მიხედვით, ჯანმრთელობის დაბალი წიგნიერება ზრდის ჰოსპიტალიზაციის რისკს 1.5–2-ჯერ და მნიშვნელოვნად ზრდის ჯანდაცვის სისტემის ხარჯებს [5]. შესაბამისად, ჯანმრთელობის განათლება ერთ-ერთ ყველაზე ხარჯეფექტიან საზოგადოებრივ ჩარევად მიიჩნევა.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის პლატფორმები SheniEkimi.ge, SheniAmbebi.ge და Pacienti.ge ინტეგრირებულია YouTube, TikTok, Instagram, Facebook და Telegram არხებთან. ამ მულტიპლატფორმული მიდგომის შედეგად ჯანმრთელობის თემატიკაზე მომზადებული კონტენტი კვარტალში აღწევს დაახლოებით 50 მილიონ ნახვას.
ეს ზრდის ჯანმრთელობის წიგნიერებას, ამცირებს არასწორი თვითმკურნალობის შემთხვევებს, აუმჯობესებს პრევენციულ სერვისებზე მიმართვიანობას და ამცირებს გვიან დიაგნოზთან დაკავშირებულ ხარჯებს [5,6].
დეზინფორმაციისა და სახიფათო პროდუქტების პრევენცია როგორც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ამოცანა
დაუმტკიცებელი და არარეგულირებული დანამატები ქმნის რეალურ საფრთხეს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის. კვლევები აჩვენებს, რომ მსგავსი პროდუქტები ხშირად იწვევს დიაგნოზის გადადებას, მკურნალობის დარღვევას და ზრდის გართულებების რისკს [7,8]. ევროპის წამლების სააგენტოს მონაცემებით, ბიოლოგიურად აქტიური დანამატებით გამოწვეული ღვიძლის დაზიანების შემთხვევები ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა [7].
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი Supplement.ge და Certificate.ge პლატფორმების მეშვეობით ახორციელებს სახიფათო პროდუქტების იდენტიფიკაციას, საზოგადოებრივ გაფრთხილებას და უსაფრთხო პრაქტიკების პოპულარიზაციას.
ეს ჩარევა ამცირებს არასაჭირო ჰოსპიტალიზაციებს, იცავს მკურნალობის უწყვეტობას და აუმჯობესებს ჯანმრთელობის საბოლოო შედეგებს [7,8].
პაციენტზე ორიენტირებული წარმატების მაგალითი
პაციენტის ჩართულობა მკურნალობის შედეგების გაუმჯობესების ერთ-ერთ მთავარ ფაქტორად არის აღიარებული. კვლევები მიუთითებს, რომ ინფორმირებული პაციენტი მკურნალობისადმი მიმდევრობას ზრდის საშუალოდ 15–20 პროცენტით [9].
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტმა Pacienti.ge პლატფორმის ფარგლებში შექმნა პაციენტთა საბჭოები 9 სამედიცინო დაწესებულებაში, ჩაატარა 160-ზე მეტი პაციენტის საგანმანათლებლო შეხვედრა და მოამზადა 1500-ზე მეტი ქართულენოვანი საინფორმაციო ვიდეო. ეს მიდგომა განსაკუთრებით ეფექტიანი აღმოჩნდა HIV სერვისებში.
ამ პრაქტიკის მასშტაბირება ხელს შეუწყობს მკურნალობის შედეგების გაუმჯობესებას, მკურნალობის შეწყვეტის შემცირებას და ჯანდაცვის სისტემის საერთო ეფექტიანობის ზრდას [9,10].
ჯანსაღი ცხოვრების წესის მხარდაჭერა და არაგადამდები დაავადებების პრევენცია
WHO-ის მონაცემებით, არაგადამდები დაავადებები მსოფლიოში სიკვდილიანობის დაახლოებით 70 პროცენტს იწვევს [11]. ფიზიკური აქტივობის გაზრდა და ჯანსაღი კვება ამცირებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს 20–30 პროცენტით [12].
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი SheniEkimi.ge-ის საშუალებით ავითარებს ფიზიკური აქტივობის თემას, SheniSupra.ge-ის მეშვეობით ხელს უწყობს ჯანსაღ და უსაფრთხო კვებას, ხოლო Certificate.ge Food მიმართულებით ავითარებს საკვების ხარისხისა და უსაფრთხოების ინიციატივებს.
ეს ჩარევები ამცირებს არაგადამდები დაავადებების ტვირთს და ზრდის ჯანდაცვის სისტემის გრძელვადიან მდგრადობას [11,12].
პროფესორის დასკვნითი პოზიცია:
Chandler Good Government Index 2025 ადასტურებს, რომ საქართველოს ჯანდაცვის სისტემას უკვე აქვს ძლიერი პოზიცია. ამ ეტაპზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია არსებული წარმატებების გაღრმავება ხარისხით, პრევენციითა და პარტნიორობით. საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი მზად არის, თავისი პრაქტიკული გამოცდილებითა და ინსტრუმენტებით მხარი დაუჭიროს ჯანდაცვის სამინისტროს, რათა ხარჯეფექტიანობა კიდევ უფრო მეტად გადაიქცეს მოსახლეობის უკეთეს ჯანმრთელობად.
წყაროები:
1. Chandler Institute of Governance. Chandler Good Government Index 2025. Singapore: CIG; 2025.
2. World Bank. World Development Indicators: Health expenditure per capita. Washington DC: World Bank; 2024.
3. Shaw CD. External quality mechanisms for health care. BMJ. 2001;322:851–854.
4. Greenfield D, Braithwaite J. Health sector accreditation research. Int J Qual Health Care. 2008;20(3):172–183.
5. World Health Organization. Health literacy development for the prevention and control of NCDs. Geneva: WHO; 2022.
6. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, et al. Health literacy interventions and outcomes. Ann Intern Med. 2011;155:97–107.
7. European Medicines Agency. Herbal and dietary supplement safety. EMA; 2023.
8. Navarro VJ, Khan I, Björnsson E, et al. Liver injury from dietary supplements. Hepatology. 2017;65(1):363–373.
9. World Health Organization. Patient engagement: Technical series. Geneva: WHO; 2020.
10. UNAIDS. Quality of HIV care and treatment adherence. Geneva: UNAIDS; 2023.
11. World Health Organization. Global status report on noncommunicable diseases. Geneva: WHO; 2023.
12. Lee IM, Shiroma EJ, Lobelo F, et al. Effect of physical inactivity on major non-communicable diseases. Lancet. 2012;380:219–229.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
