შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ინტრავენური „ვიტამინური“ სერვისები და ე.წ. გამაახალგაზრდავებელი ინფუზიები ბოლო წლებში სწრაფად გავრცელდა, მათ შორის საქართველოში. განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს NAD⁺-ის ინფუზიების პოპულარიზაცია როგორც „ენერგიის მატების“, „ტვინის გამოფხიზლების“, „დეტოქსის“ ან „დაბერების შენელების“ მეთოდის. პრობლემა ისაა, რომ ასეთი დაპირებები ხშირად უსწრებს მტკიცებულებებს: მაღალი ხარისხის კლინიკური კვლევების გარეშე, ინტრავენური ჩარევა არა მხოლოდ შეიძლება იყოს უშედეგო, არამედ პაციენტის უსაფრთხოებისთვის რეალური რისკების მატარებელიც.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, საკითხი მხოლოდ ერთი პროდუქტის გარშემო არ ტრიალებს. აქ საუბარია სამ ძირითად თემაზე: (1) მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის პრინციპების დაცვა; (2) ინექციებისა და ინფუზიების უსაფრთხოება, სტერილობა და ხარისხი; (3) რეგულაცია, პასუხისმგებლობა და მომხმარებლის დაცვა მაშინ, როცა ბაზარზე ჩნდება „ველნესის“ სახელით შეფუთული სამედიცინო პრეტენზიები. სწორედ ამიტომ, თემის განხილვა მნიშვნელოვანია როგორც ექიმებისთვის, ისე პაციენტებისთვის და ჯანდაცვის მარეგულირებელი სისტემისთვის — განსაკუთრებით იმ გარემოში, სადაც კომერციული რეკლამა ხშირად აჭარბებს მეცნიერებას.
პრობლემის აღწერა
NAD⁺ (ნიკოტინამიდ-ადენინ-დინუკლეოტიდი) ბუნებრივად არსებობს ადამიანის ორგანიზმში და მონაწილეობს უჯრედულ ენერგეტიკულ პროცესებში, ჟანგვა-აღდგენით რეაქციებში და დნმ-ის შეკეთების მექანიზმებში. ასაკთან ერთად NAD⁺-ის დონეების ცვლილებები ინტენსიურად განიხილება ბიოქიმიასა და გერონტოლოგიაში, თუმცა ამ ფაქტიდან ავტომატურად არ გამომდინარეობს, რომ NAD⁺-ის ვენაში შეყვანა ჯანმრთელ ადამიანში გააუმჯობესებს ენერგიას, დაბერებას ან ქრონიკულ დაავადებებს.
ქართველი მკითხველისთვის თემის აქტუალობა ორი მიზეზით არის მაღალი. პირველი — ქვეყანაში უკვე გვხვდება კერძო შეთავაზებები, სადაც NAD⁺ ინფუზია აღწერილია როგორც ეფექტიანი „რეაბილიტაცია“, „ენერგიის თერაპია“ ან „გაახალგაზრდავება“. მეორე — ინფუზია არის ინვაზიური ჩარევა: საჭიროებს სტერილურ გარემოს, ხარისხიან ნედლეულს, სათანადო პერსონალს და გართულებების მართვის მზადყოფნას. საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ სწორედ სტერილობის/ხარისხის დარღვევებმა შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე გვერდითი მოვლენები, მათ შორის ენდოტოქსინებით დაბინძურების მსგავსი სერიოზული პრობლემები [1].
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
NAD⁺-ის მიმართ ინტერესი დიდწილად უკავშირდება მის როლს ენერგეტიკაში (მიტოქონდრიების ფუნქცია), სირტუინების აქტივობასთან დაკავშირებულ პროცესებს და უჯრედული სტრესის პასუხებს. მაგრამ ბიოლოგიური „ლოგიკა“ და კლინიკური ეფექტიანობა ერთი და იგივე არ არის: იმისთვის, რომ ინტერვენცია ჩაითვალოს სამედიცინო სტანდარტად, საჭიროა ადამიანებში ჩატარებული კონტროლირებადი კვლევები, რომლებიც აჩვენებს არა მხოლოდ მოკლევადიან ბიოქიმიურ ცვლილებას, არამედ პაციენტისთვის მნიშვნელოვნად სასარგებლო შედეგებს (მაგ., ფუნქციური გაუმჯობესება, სიმპტომების შემცირება, გრძელვადიანი უსაფრთხოება).
ამ ეტაპზე, ადამიანებში NAD⁺-ის გამოყენების შესახებ მონაცემები შეზღუდულია და ხშირად მოდის მცირე ზომის დაკვირვებითი ან არარანდომიზებული წყაროებიდან, მათ შორის კომერციული გარემოდან წარმოებული ანგარიშებიდან. ასეთ მონაცემებს შეუძლია აღწეროს „ტოლერანტობა“ ან მოკლევადიანი ლაბორატორიული მაჩვენებლები, მაგრამ ვერ ანაცვლებს მაღალი ხარისხის კლინიკურ კვლევას. ამავე დროს, NAD⁺-ის/მისი ფორმების გამოყენების შესახებ სისტემატური მიმოხილვებიც მიუთითებს, რომ ეფექტიანობის მტკიცებულებები ადამიანებში არასაკმარისია და საჭიროა უფრო მკაცრი კვლევითი დიზაინები [2].
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განსხვავება ორ ცნებას შორის: (ა) NAD⁺ როგორც მოლეკულა ორგანიზმში; (ბ) NAD⁺ როგორც ინტრავენურად შეყვანილი პროდუქტი. ვენაში შეყვანა ნიშნავს უშუალო გავლენას სისხლის მიმოქცევაზე და მოითხოვს სტერილობისა და პირუვნულად (ფარმაცევტულად) ხარისხიანი წარმოების გარანტიებს. სწორედ აქ ჩნდება მთავარი კლინიკური საფრთხე: თუ ნედლეული/პროდუქტი არ აკმაყოფილებს საინექციო ხარისხის მოთხოვნებს, არსებობს ბაქტერიული დაბინძურების, ენდოტოქსინების, ალერგიული რეაქციების, ფლებიტის, ინფექციისა და სხვა გართულებების რისკი [1].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ინექციებისა და ინფუზიების უსაფრთხოება გლობალური საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კლასიკური საკითხია. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია წლებია უსვამს ხაზს, რომ არაუსაფრთხო ინექციებს შეუძლია ინფექციების გადაცემა და მძიმე გართულებების გამოწვევა; უსაფრთხო პრაქტიკა გულისხმობს ერთჯერადი ინსტრუმენტების გამოყენებას, სტერილობას და ნარჩენების სწორ მართვას [3]. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი ასევე მკაფიოდ აღწერს უსაფრთხო ინექციის პრინციპებს, როგორც მინიმალურ სტანდარტს ჯანდაცვაში, მათ შორის ნემსებისა და შპრიცების ერთჯერად გამოყენებას და მედიკამენტების ფლაკონების უსაფრთხო მართვას [4].
NAD⁺-ის კონკრეტულ თემაზე კი ყველაზე მკაფიო სიგნალი მოდის რეგულატორის უსაფრთხოების კომუნიკაციებიდან: აშშ-ის მარეგულირებელმა ორგანომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მიღებულია არასასურველი მოვლენების შეტყობინებები NAD⁺ საინექციო პროდუქტების გამოყენების შემდეგ (მაგ., ძლიერი შემცივნება/კანკალი, ღებინება, სისუსტე), რაც შესაბამისობაშია ენდოტოქსინების ზედმეტ დონესთან და ხარისხის პრობლემებთან [1]. ეს არ არის „თეორიული“ საფრთხე — საუბარია რეალურად დაფიქსირებულ გართულებებზე, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როცა მსგავსი სერვისი „ენერგიის მარტივ გამაძლიერებლად“ არის გაყიდული.
მტკიცებულებების შეფასებისას სწორი კითხვა ასე ჟღერს: „არსებობს თუ არა ადამიანებში მაღალი ხარისხის კვლევა, რომელიც ადასტურებს NAD⁺ ინფუზიის ეფექტიანობას კონკრეტული სამედიცინო ჩვენებისთვის?“ ამ ეტაპზე, ფართო პოპულაციურ დონეზე ასეთი მტკიცებულება სუსტადაა წარმოდგენილი; კვლევითი ლანდშაფტი უფრო მეტად „ჰიპოთეზების“ და ადრეული მონაცემების დონეზეა, ვიდრე მკაფიო კლინიკური რეკომენდაციების დონეზე [2].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო პრაქტიკაში NAD⁺-თან მიმართებით მთავარი ფოკუსი ორი მიმართულებით იყოფა: რეგულაცია (რა შეიძლება გაიყიდოს როგორც მედიკამენტი/თერაპია) და უსაფრთხოება (როგორ უნდა იყოს დაცული პაციენტი ინექციური ჩარევის დროს).
ავსტრალიაში თერაპიული საქონლის ადმინისტრაცია აფრთხილებს მომხმარებლებს, რომ NAD და NAD/NMN ტიპის პროდუქტები არ არის დამტკიცებული როგორც ინგრედიენტები გარკვეული კატეგორიის რეგისტრირებული პროდუქტებისთვის და ხაზს უსვამს, რომ არარეგისტრირებული თერაპიული საქონლის გაყიდვა/რეკლამა შეიძლება პრობლემური იყოს [5]. ეს ხაზგასმა მნიშვნელოვანია, რადგან „ველნესის“ ბაზარი ხშირად ცდილობს რეგულაციის გვერდის ავლით „დანამატის“ ან „ინფუზიის სერვისის“ სახით წარმოაჩინოს პროდუქტი, რომელსაც რეალურად თერაპიული პრეტენზია აქვს.
ინექციის უსაფრთხოებაზე საერთაშორისო გზამკვლევები ერთხმად მიუთითებს, რომ ნებისმიერი ინექცია/ინფუზია უნდა შესრულდეს მკაცრი ინფექციური კონტროლის წესებით; წესების დარღვევა ზრდის როგორც პაციენტის, ისე პერსონალის რისკებს [3], [4]. ამ კონტექსტში NAD⁺ ინფუზია არ წარმოადგენს „უბრალო ვიტამინურ წვეთოვანს“ — ის არის საინექციო ჩარევა, რომელსაც ისეთივე ხარისხის სისტემა სჭირდება, როგორც სხვა პარენტერალურ თერაპიებს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პრობლემის ცენტრალური კითხვა ასე შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ: როგორ დავიცვათ პაციენტი მაშინ, როცა ბაზარზე ჩნდება დაუმტკიცებელი ეფექტიანობის მქონე ინვაზიური სერვისი, რომელიც ხშირად რეკლამირდება „გაახალგაზრდავებად“ ან „ენერგიის მომატებად“?
პირველი ნაბიჯი არის ხარისხისა და უსაფრთხოების ჩარჩოს გაძლიერება: სამედიცინო დაწესებულებებმა მკაფიოდ უნდა აჩვენონ, რა არის გამოყენებული პროდუქტის რეგისტრაციის სტატუსი, წარმოების სტანდარტი, სტერილობის გარანტიები, შენახვის/ტრანსპორტირების პირობები და გართულებების მართვის პროტოკოლი. მეორე ნაბიჯია ინფორმირებული თანხმობა: პაციენტმა უნდა იცოდეს, რომ ეფექტიანობის მტკიცებულება შეიძლება იყოს არასაკმარისი, ხოლო რისკები — რეალური.
სისტემურად, საქართველოსთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება სერტიფიკაციისა და ხარისხის სტანდარტების თემა. სწორედ აქ არის რელევანტური ისეთი პლატფორმების ხსენება, როგორიცაა https://www.certificate.ge — როგორც ხარისხის, სერტიფიკაციისა და სტანდარტების თემაზე ორიენტირებული სივრცე, სადაც საზოგადოებას შეუძლია უკეთ გაიგოს, რას ნიშნავს შესაბამისობა და უსაფრთხოების მოთხოვნები. აკადემიური დისკუსიისა და პროფესიული ინფორმაციისთვის სასარგებლოა https://www.gmj.ge, ხოლო საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ფართო ხედვისთვის — https://www.publichealth.ge. მკითხველისთვის, რომელიც ეძებს სანდო ქართულ სამედიცინო კონტენტს, ორგანულად ჯდება https://www.sheniekimi.ge როგორც წყარო, სადაც საკითხები უნდა განიხილებოდეს მტკიცებულებებზე დაფუძნებით და არა სარეკლამო დაპირებებით.
ამავე დროს, საჭიროა რეგულაციური პრაქტიკის გამკაცრება სამედიცინო რეკლამის ნაწილში: თუ სერვისი საუბრობს დაავადების „მკურნალობაზე“, „რეაბილიტაციაზე“ ან სხვა თერაპიულ ეფექტზე, ეს უკვე გადადის „ველნესის“ ფარგლებს გარეთ და საჭიროებს მკაცრ მტკიცებულებებსა და სამართლებრივ შესაბამისობას.
მითები და რეალობა
მითი 1: „NAD⁺ ინფუზია გარანტირებულად ზრდის ენერგიას და ამაღლებს ტონუსს.“
რეალობა: NAD⁺ მონაწილეობს ენერგეტიკულ ციკლებში, მაგრამ ბიოქიმიური როლის არსებობა არ ნიშნავს, რომ ვენაში შეყვანა გამოიწვევს კლინიკურად მნიშვნელოვან „ენერგიის მატებას“. ეფექტიანობის დასამტკიცებლად საჭიროა რანდომიზებული, კონტროლირებადი კვლევები ადამიანებში, რომლებიც ამ ეტაპზე არასაკმარისადაა წარმოდგენილი [2].
მითი 2: „ეს უსაფრთხოა, რადგან NAD⁺ ორგანიზმში ბუნებრივად არსებობს.“
რეალობა: უსაფრთხოება დამოკიდებულია არა მხოლოდ მოლეკულაზე, არამედ შეყვანის გზაზე, დოზაზე, ხსნარის სტერილობაზე და წარმოების ხარისხზე. საინექციო პროდუქტებთან დაკავშირებულმა ხარისხის პრობლემებმა შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე რეაქციები, მათ შორის ენდოტოქსინებთან ასოცირებული სიმპტომები [1].
მითი 3: „თუ კლინიკა სთავაზობს, ესე იგი დამტკიცებულია.“
რეალობა: კომერციული შეთავაზება არ არის რეგულატორული დამტკიცების სინონიმი. რეგულატორები საჯაროდ აფრთხილებენ მომხმარებლებს არადამტკიცებული/არარეგისტრირებული თერაპიული პროდუქტების შესახებ [5]. უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის კრიტერიუმი უნდა იყოს ოფიციალური რეგისტრაცია და მაღალი ხარისხის მტკიცებულება, არა პოპულარობა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: არის თუ არა NAD⁺ ინფუზია დამტკიცებული როგორც სტანდარტული მკურნალობა?
პასუხი: ფართო სამედიცინო პრაქტიკაში NAD⁺ ინფუზია არ ითვლება დადგენილ სტანდარტად. ეფექტიანობის მაღალი ხარისხის მტკიცებულებები ადამიანებში შეზღუდულია [2].
კითხვა: რა არის მთავარი რისკები?
პასუხი: როგორც ნებისმიერი ინფუზიისას, რისკებია ინფექცია, ფლებიტი, ალერგიული რეაქცია და სტერილობის/ხარისხის დარღვევით გამოწვეული მძიმე რეაქციები. რეგულატორმა აღწერა არასასურველი მოვლენები, რომლებიც შეესაბამება ენდოტოქსინებით დაბინძურების სცენარს [1].
კითხვა: რატომ არის ინფუზია უფრო „მაღალი რისკის“ ვიდრე აბი/კაფსულა?
პასუხი: ვენაში შეყვანა გვერდს უვლის ბუნებრივ ბარიერებს და პირდაპირ სისხლის მიმოქცევაში შეჰყავს ნივთიერება. ეს მოითხოვს მკაცრ სტერილობას და საინექციო ხარისხის წარმოებას. ინექციის უსაფრთხო წესების დარღვევა ზრდის გართულებების ალბათობას [3], [4].
კითხვა: რა უნდა ვკითხო კლინიკას, სანამ ასეთ სერვისს დავთანხმდები?
პასუხი: ჰკითხეთ პროდუქტის რეგისტრაციის სტატუსს, წარმოების სტანდარტს (საინექციო ხარისხი), სტერილობის დადასტურებას, დოზას და პროტოკოლს, გართულებების მართვის შესაძლებლობას, ასევე — რა მტკიცებულებაზე დაყრდნობით გთავაზობენ ეფექტიანობის დაპირებას.
კითხვა: რა ალტერნატივაა „ენერგიის“ და „ტონუსის“ გასაუმჯობესებლად?
პასუხი: ყველაზე ძლიერი და უსაფრთხო „ინტერვენციები“ ხშირად არაფარმაკოლოგიურია: ძილის ჰიგიენა, ფიზიკური აქტივობა, კვების გაუმჯობესება, სტრესის მართვა და ქრონიკული დაავადებების დიაგნოსტიკა/მკურნალობა ექიმთან ერთად. თუ არსებობს დეფიციტის ეჭვი, უმჯობესია კვლევებით დადასტურება და მიზნობრივი მართვა.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
NAD⁺-ის ინფუზიების თემა არის ტესტი ჩვენი სისტემისთვის: რამდენად ვახერხებთ საქართველოში მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის დაცვას მაშინ, როცა ბაზარი სწრაფად სთავაზობს „მარტივ გადაწყვეტებს“ რთული პრობლემებისთვის. ბიოქიმიური თეორია ვერ ცვლის კლინიკურ მტკიცებულებას, ხოლო „ბუნებრივი მოლეკულა“ ვერ აუქმებს საინექციო ჩარევის ხარისხისა და სტერილობის მოთხოვნებს.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რეალისტური რეკომენდაციები ასეთია:
- მოქალაქეებმა უნდა მოითხოვონ გამჭვირვალე ინფორმაცია ეფექტიანობასა და უსაფრთხოებაზე, განსაკუთრებით ინვაზიური სერვისების შემთხვევაში.
- კლინიკებმა და პროფესიულმა ჯგუფებმა უნდა აიღონ პასუხისმგებლობა, რომ რეკლამა დაეფუძნოს მტკიცებულებას და არა ვარაუდს.
- მარეგულირებელმა გარემომ უნდა გააძლიეროს კონტროლი თერაპიული პრეტენზიების მქონე „ველნეს“ სერვისებზე, ხოლო ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტები უნდა გახდეს პრაქტიკის შეუცვლელი ნაწილი — ამაზე ორიენტირებული რესურსებია როგორც https://www.certificate.ge, ისე აკადემიური სივრცე https://www.gmj.ge.
- ფართო საზოგადოებისთვის სანდო ინფორმაციის გავრცელება კრიტიკულია; ამ მიზნით მნიშვნელოვანია ისეთი პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სივრცე https://www.publichealth.ge.
საბოლოოდ, სანამ NAD⁺ ინფუზიები არ მიიღებს მკაფიო, მაღალი ხარისხის კლინიკურ მტკიცებულებას და რეგულატორულ ჩარჩოში სრულ შესაბამისობას, მისი ფართო გამოყენება მოსახლეობაში უნდა შეფასდეს როგორც არარაციონალური რისკი — განსაკუთრებით მაშინ, როცა არსებობს უსაფრთხო, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ალტერნატივები ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად.
წყაროები
- U.S. Food and Drug Administration. FDA reminds compounders to use ingredients suitable for sterile compounding [Internet]. 30 Oct 2024 [cited 2026 Jan 26]. Available from: https://www.fda.gov/drugs/human-drug-compounding/fda-reminds-compounders-use-ingredients-suitable-sterile-compounding
- de Mello Gindri I, et al. Evaluation of safety and effectiveness of NAD in different clinical trials: a systematic review. (PubMed) [Internet]. 2024 [cited 2026 Jan 26]. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37971292/
- World Health Organization. Injection safety (Infection prevention and control) [Internet]. [cited 2026 Jan 26]. Available from: https://www.who.int/teams/integrated-health-services/infection-prevention-control/injection-safety
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Unsafe Injection Practices [Internet]. 26 Mar 2024 [cited 2026 Jan 26]. Available from: https://www.cdc.gov/injection-safety/hcp/clinical-safety/index.html
- Therapeutic Goods Administration (Australia). NAD, NAD+, NADH or NMN medicines sold in Australia (Safety alert) [Internet]. 7 Apr 2025 [cited 2026 Jan 26]. Available from: https://www.tga.gov.au/safety/safety-monitoring-and-information/safety-alerts/nad-nad-nadh-or-nmn-medicines-sold-australia
