რა არის მზის დარტყმა და როგორ დავიცვათ თავი?

რა არის მზის დარტყმა და როგორ დავიცვათ თავი?

მზის დარტყმა — ეს არის სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა, რომელიც ვითარდება სხეულის გადახურების შედეგად. ძირითადად ეს ხდება ცხელი ამინდების დროს, განსაკუთრებით თუ ადამიანი ფიზიკურად აქტიურია ან დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფება მზეზე. სხეულის ტემპერატურის მატება 40°C-მდე და ზევით იწვევს სერიოზულ ზიანს ორგანიზმის შიგნით: ზეწოლა ექმნება ტვინს, გულს, თირკმელებს და კუნთებს. თუ დროულად არ მივიღეთ ზომები, მდგომარეობა შეიძლება ფატალურად დასრულდეს.

ძირითადი გამომწვევი ფაქტორები

მზის დარტყმის ორი ძირითადი ფორმა არსებობს:

🔸 კლასიკური მზის დარტყმა (არაძალისმიერი):
აღმოცენდება მაშინ, როდესაც ადამიანი იმყოფება ცხელ და ნესტიან გარემოში რამდენიმე დღის განმავლობაში. ეს ფორმა განსაკუთრებით საშიშია ხანდაზმულებისთვის და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებისთვის.

🔸 აქტივობით გამოწვეული მზის დარტყმა:
წარმოიშობა მაშინ, როდესაც ადამიანი ვარჯიშობს ან ასრულებს ფიზიკურად დამღლელ მოქმედებებს ცხელი ამინდში. განსაკუთრებით ხშირია მათთან, ვინც ჯერ კიდევ არ არის შეჩვეული ასეთ ამინდს.

დამატებითი რისკფაქტორები

• ზედმეტად სქელი ან არაგამტარი ტანსაცმელი

• ალკოჰოლის მიღება, რომელიც არღვევს ორგანიზმის თერმორეგულაციას

• გაუწყლოება — სითხის ნაკლებობა ამცირებს ოფლიანობას და აბრკოლებს გაგრილებას

სიმპტომები, რომლებიც არ უნდა გამოგეპაროთ:

• სხეულის ტემპერატურა 40°C-ზე მაღალი

• გონების დაბინდვა, დეზორიენტაცია, გაღიზიანება, გულყრა

• მშრალი და ცხელი კანი (არ ვლინდება ოფლიანობა), თუმცა ზოგჯერ ოფლიანი კანიც შეიძლება ჰქონდეს

• გულისრევა და პირღებინება

• კანის გაწითლება

• ჩქარი და ზედაპირული სუნთქვა

• აჩქარებული პულსი

• ძლიერი თავის ტკივილი

როგორ ვიმოქმედოთ გადაუდებელ სიტუაციაში

თუ ეჭვი გაქვთ, რომ ადამიანი განიცდის მზის დარტყმას:

1. დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112).

2. გადაიყვანეთ დაზარალებული გრილ ან ჩრდილიან ადგილას.

3. გახადეთ ზედმეტი ტანსაცმელი სხეულის გასაგრილებლად.

4. გააგრილეთ ორგანიზმი სხვადასხვა გზით:

   • ცივი წყლის აბაზანა ან შხაპი

   • წყლის შესხმა სხეულზე

   • სველი პირსახოცის დადება თავზე, კისერზე, იღლიებზე, საზარდულზე

   • ჰაერის დანიავება (ვენტილატორით ან ხელით)

როგორ ავიცილოთ თავიდან მზის დარტყმა?

✅ იყავით გრილ და ჩრდილიან ადგილას ცხელი ამინდის დროს
✅ დალიეთ დიდი რაოდენობით წყალი
✅ მოერიდეთ ალკოჰოლის მიღებას
✅ ატარეთ მსუბუქი, ღია ფერის ტანსაცმელი
✅ თუ ვარჯიშობთ, გააკეთეთ პაუზები და დაისვენეთ სუსტად განათებულ ადგილებში

დასკვნა:
მზის დარტყმა ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო მდგომარეობაა, რომელიც საჭიროებს დაუყოვნებელ ჩარევას. დროული რეაგირება და სწორი პრევენცია საშუალებას გაძლევთ თავიდან აიცილოთ ჯანმრთელობის სერიოზული გართულებები.

გიორგი ფხაკაძე

მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (PhD), მედიცინის დოქტორი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH). საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე. არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი და Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში. ეწევა აკადემიურ საქმიანობას დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტში. არის Georgian Medical Journal (GMJ)-ის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი საერთაშორისო რეცენზირებად ჟურნალებში, არის სახელმძღვანელოებისა და პროფესიული გზამკვლევების ავტორი. გიორგი ფხაკაძე აქტიურად მონაწილეობს ასობით ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო-პროფესიულ კონფერენციასა და სამუშაო ჯგუფში, 25 წელზე მეტი გამოცდილებით საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, ხარისხის სტანდარტებისა და ჯანდაცვის პოლიტიკის სფეროში. #აქხარისხია #drpkhakadze #sheniambebi

See Full Bio