ადამიანის ევოლუცია – 4 მილიარდი წლის გზა სიცოცხლისგან Homo sapiens-მდე
როგორ ჩამოყალიბდა თანამედროვე ადამიანი მარტივი უჯრედული არსებებიდან
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
სპეციალურად www.sheniekimi.ge-სთვის
ადამიანის ევოლუცია მილიარდობით წლიანი პროცესია. ეს არ არის ერთი ნახტომი, არამედ უწყვეტი განვითარება — უჯრედური სიცოცხლისგან მრავალუჯრედიან ორგანიზმებამდე, ზღვის არსებებიდან ხმელეთზე გადმოსულ ცხოველებამდე და საბოლოოდ — გონიერ ადამიანამდე.
1. სიცოცხლის დასაწყისი – პროტოჯანმრთელები (დაახლოებით 4 მლრდ წლის წინ)
ყველაფერი დაიწყო მარტივი, მემბრანის გარეშე უჯრედებით, რომლებსაც დღეს პროტოჯანმრთელები ეწოდებათ. მათ ჰქონდათ თვითრეპლიცირებადი RNA მოლეკულები და ეტაპობრივად ვითარდებოდნენ რთულ სტრუქტურებად.
2. ერთუჯრედიანი სიცოცხლე – ციანობაქტერიები და ფოტოსინთეზი
• დაახლოებით 3.5 მლრდ წლის წინ გაჩნდა ციანობაქტერიები
• ფოტოსინთეზის მეშვეობით გამოყოფილი ჟანგბადი radikaluad ცვლის დედამიწის ატმოსფეროს
• წარმოიქმნება მიტოქონდრიები, ბირთვი და ციტოპლაზმა – საფუძველი რთულ სიცოცხლეს
3. მრავალუჯრედიანი სიცოცხლე – Animalia (დაახლოებით 600 მლნ წლის წინ)
• გაჩნდა პირველი მრავალუჯრედიანი ორგანიზმები, როგორიცაა Dickinsonia
• ვითარდება ნერვული სისტემა, თვალის საწყისი სტრუქტურები და სიმეტრია
• ცხოველები გადადიან მოძრაობაზე და გარემოზე რეაგირებაზე
4. ხერხემლიანები – Chordata (დაახლოებით 500 მლნ წლის წინ)
• ჩნდება თავის ტვინი, ხერხემალი, თვალები და კუნთები
• თევზები არიან პირველი ხერხემლიანები
• ჩნდება საყრდენი სტრუქტურები, რომლებიც მომავალში გადააქვს ხმელეთზე
5. ტეტრაპოდები – ოთხფეხა ცხოველები (დაახლოებით 375 მლნ წლის წინ)
• ორგანიზმები გადადიან ზღვისგან ხმელეთზე
• ვითარდება ფილტვები, კიდურები, სახსრები
• ჩნდება ამფიბიები, მოგვიანებით – რეპტილიები
6. ძუძუმწოვრები – Mammalia (დაახლოებით 200 მლნ წლის წინ)
• ჩნდება ბეწვი, რძის ჯირკვლები და თბილი სისხლი
• მცირემოზრავი, ღამის აქტიური არსებები თანაცხოვრებენ დინოზავრებთან
• ვითარდება სმენის, სუნთქვისა და ნერვული სისტემის გაუმჯობესებული მექანიზმები
7. პრიმატები – Primates (დაახლოებით 65 მლნ წლის წინ)
• ვითარდება თითების მოჭერის უნარი, ფერადი ხედვა და სოციალური ქცევები
• ხიდან მიწაზე გადასვლა აჩენს ახალ ადაპტაციებს – ორი ფეხით სიარული, მეტყველი კომუნიკაცია
• პრიმატებიდან ჩნდებიან გორილები, შიმპანზეები და ადამიანის წინაპრები
8. ჰომინიდები – Hominidae (დაახლოებით 7 მლნ წლის წინ)
• Australopithecus – პირველი upright-მოსიარულე არსებები
• Homo habilis – გამოიყენებს ქვის იარაღებს
• Homo erectus – იყენებს ცეცხლს, ქმნის ტანსაცმელს, ავითარებს ენობრივ უნარებს
• Homo sapiens – თანამედროვე ადამიანი, დაახლოებით 300,000 წლის წინ აფრიკაში
9. ადამიანი მომავალში – საით მივდივართ?
ადამიანი დღესაც განაგრძობს ევოლუციას — ტექნოლოგიასთან, ეკოლოგიასთან და სოციალურ ცვლილებებთან ერთად. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მომავალში შესაძლოა დავკარგოთ ზოგიერთ თვისება (მაგ. მესამე კბილი), გავხდეთ საშუალო გენეტიკური აგებულების მატარებელი („გრანდიოზული გლობალური გაერთიანება“), ან დავიხვეწოთ უფრო ტონურად და მსუბუქად — მცირე ტვინით, მაგრამ ხელოვნურ ინტელექტთან ინტეგრირებული უნარებით.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ადამიანის ევოლუცია არ გაჩერებულა. ჩვენ ვცვლით ourselves ყოველდღე — სწორი არჩევანი, ეკოლოგიური პასუხისმგებლობა და ცოდნა გვაიძულებს ვიყოთ მომავლისთვის მზად.“
წყარო:
ავტორის ბიოგრაფია:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე. პროფესორი ფხაკაძე არის WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი ჯანდაცვის საკითხებში.
⸻
