ბოლო Mpox-ის აფეთქება შეკითხვებს ბადებს — როგორ შევაჩეროთ დაავადების გავრცელება საერთაშორისო საზღვრებს შორის? არის თუ არა შექმნილი ვაქცინები Mpox-ისთვის? მოკლე პასუხია დიახ, ისინი არსებობს.
2022 წელს ევროპულმა კავშირმა, შეერთებულმა შტატებმა, კანადამ და სხვებმა დაამტკიცეს MVA-BN ვაქცინის გამოყენება Mpox-ის პირველი გლობალური ჯანდაცვის საგანგებო სიტუაციის დროს. რა არის Mpox-ის ვაქცინები?
Mpox-ისგან დაცვის ვაქცინები არსებობს, მაგრამ ამჟამად არცერთი ხელმისაწვდომი ვაქცინა სპეციალურად არ არის მიმართული მაიმუნის ყვავილის ვირუსზე. როგორ არის ეს შესაძლებელი?
მაიმუნის ყვავილის ვირუსი მიეკუთვნება ვირუსების გვარს, რომელსაც ორთოპოქსვირუსები ეწოდება, რომლებიც ყველა რთული დნმ-ის ვირუსებია. ამ გვარში შედის, სხვათა შორის, ვარიოლის ვირუსი, რომელიც იწვევს ყვავილს, ქაუპოქსის ვირუსი და ვაქცინიის ვირუსი. ამ გვარის ვირუსებს აქვთ გენეტიკური მსგავსების დიდი წილი, რაც შესაძლებელს ხდის სხვა ვირუსების საწინააღმდეგოდ შექმნილი ვაქცინების გამოყენებას Mpox-ის ინფექციისგან დაცვისთვის. როგორ მუშაობს Mpox-ის ვაქცინები? ვაქცინები, რომლებიც იცავენ Mpox-ისგან, ეყრდნობიან ფენომენს, რომელსაც ეწოდება ჯვარედინი რეაქტიულობა. ჯვარედინი რეაქტიულობა ხდება მაშინ, როდესაც სხვადასხვა ანტიგენები — მაგალითად, სხვადასხვა სახეობის ვირუსები — ჩვენს იმუნურ სისტემას მსგავსი ჩანს.
წარმოიდგინეთ ეს: ორთოპოქსვირუსების ვირუსები სტრუქტურულად მსგავსია, მაგალითად, თუ ადამიანი დაინფიცირდება ვარიოლის ვირუსით, ანტისხეულები, რომლებიც მათ უჯრედებში გამომუშავდება ამ ვირუსის წინააღმდეგ, ასევე შეძლებენ მაიმუნის ყვავილის ვირუსით ინფექციისგან დაცვას.
ანტისხეულების ჯვარედინი რეაქტიულობა ორთოპოქსვირუსების მიმართ შესაძლებელს ხდის, რომ ვაქცინა, რომელიც შემუშავებულია ყვავილის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის, ასევე მუშაობდეს Mpox-ის ინფექციების დროს. მაშინ არ შემიძლია Mpox-ით დაინფიცირება, თუ უკვე ვაქცინირებული ვარ ყვავილის წინააღმდეგ?
ამჟამინდელი პასუხი არის: არ არის გარანტია. ყვავილი გამოცხადდა აღმოფხვრილად 1980 წელს, მასშტაბური გლობალური ვაქცინაციის კამპანიის შემდეგ. 1980-იანი წლების შემდეგ, მასობრივი იმუნიზაცია ამ დაავადების წინააღმდეგ შეწყდა, რაც ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, შეიძლება გაზრდილიყო ადამიანების მგრძნობელობა ორთოპოქსვირუსების სხვა ფორმების, მათ შორის მაიმუნის ყვავილის ვირუსის მიმართ. სინამდვილეში, ადამიანებს, რომლებიც დაიბადნენ ყვავილის უნივერსალური ვაქცინაციის პროგრამის დასრულების შემდეგ, აქვთ მაიმუნის ყვავილის ვირუსის წინააღმდეგ ანტისხეულების დაბალი დონე. ეს შეიძლება ახსნას, თუ რატომ იყო 2022-2023 წლების Mpox-ის გლობალური აფეთქების უმრავლესობის შემთხვევები მამაკაცებში, რომლებიც 18-44 წლის ასაკში იყვნენ. მაგრამ წინა ვაქცინაცია ყვავილის წინააღმდეგ არ ნიშნავს, რომ ადამიანი სრულად დაცულია Mpox-ის მიღებისგან.
წინა კვლევებმა აჩვენა, რომ ყვავილის ვაქცინა დაახლოებით 85%-ით ეფექტურია მაიმუნის ყვავილის ვირუსის ინფექციის თავიდან ასაცილებლად, მაგრამ ადამიანები, რომლებმაც მიიღეს ყვავილის ვაქცინა, აქვთ Mpox-ის მსუბუქი შემთხვევები. რომელი ვაქცინები გვაქვს ამჟამად? 2024 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, არის მხოლოდ ერთი ვაქცინა, რომელიც დამტკიცებულია Mpox-ის წინააღმდეგ გამოყენებისთვის მთელი EU/EEA-ს, გაერთიანებული სამეფოს, შეერთებული შტატების, შვეიცარიისა და კანადის მასშტაბით.
ეს არის MVA-BN ვაქცინა, ასევე ცნობილი როგორც Modified Vaccinia Ankara-Bavarian Nordic. ვაქცინა შედგება ვაქცინიის ვირუსის დასუსტებული შტამისგან — ერთ-ერთი ვირუსი ორთოპოქსვირუსების გვარიდან, რომელსაც მაიმუნის ყვავილის ვირუსიც ეკუთვნის. Modified Vaccinia Ankara ვაქცინა შემუშავდა 1950-60-იან წლებში გერმანიაში და თავდაპირველად გამოიყენებოდა ყვავილის ინფექციისგან დაცვისთვის.
მისი ამჟამინდელი ფორმა, MVA-BN, შემუშავებულია დანიელი ბიოტექნოლოგიური კომპანია Bavarian Nordic-ის მიერ და ის წარმოებაშია 2010 წლიდან. ის მიიღება ორი დოზით, როგორც წესი, 28 დღის ინტერვალით. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია ჩამოთვლის კიდევ ორ ვაქცინას, რომლებიც სხვადასხვა მარეგულირებელმა სააგენტოებმა დაამტკიცეს Mpox-ის პრევენციისთვის. 2022 წლის Mpox-ის აფეთქების დროს, იაპონიამ დაამტკიცა ყვავილის ვაქცინა LC16, ხოლო რუსეთმა დაარეგისტრირა OrthopoxVac ყვავილის, Mpox-ისა და სხვა ორთოპოქსვირუსების წინააღმდეგ იმუნიზაციისთვის.
შეერთებულ შტატებსა და ავსტრალიაში, ACAM2000, ვაქცინა, რომელიც შეიცავს ცოცხალ ვაქცინიის ვირუსს, რეკომენდირებულია ადამიანებისთვის, რომლებიც რისკის ქვეშ არიან ორთოპოქსვირუსული ინფექციების მიმართ. ხომ არ არის ვაქცინები შემუშავებაში? დიახ.
ერთ-ერთი მაგალითია ახალი mRNA ვაქცინა — BNT166 — რომელიც სპეციალურად მიზნად ისახავს მაიმუნის ყვავილის ვირუსის ანტიგენებს, რომელიც ამჟამად კლინიკური შეფასების ეტაპზეა. შეიძლება იცნობდეთ mRNA ვაქცინებს COVID-19 პანდემიისა და გლობალური ვაქცინაციის შემდეგ. ამჟამად, WHO არ ურჩევს მასობრივ ვაქცინაციას. ის რეკომენდაციას უწევს, რომ მხოლოდ ის ადამიანები, რომლებიც რისკის ქვეშ არიან ან იყვნენ კონტაქტში ვირუსთან, განიხილონ ვაქცინაცია.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის გაფრთხილება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე დაახლოებით ზაფხულის შუა პერიოდში აფრთხილებდა საქართველოს მოსახლეობას მაიმუნის ყვავილის გავრცელების რისკების შესახებ.
აგვისტოს დასაწყისში მან ასევე გამოაქვეყნა რამდენიმე სტატია, სადაც ახსნა არსებული გლობალური სიტუაცია, გამოწვევები, რომელთა წინაშეც მსოფლიო დგას, და საქართველოს მდგომარეობა ამ კონტექსტში.
მისი თქმით, ჯანდაცვის სისტემა მზად უნდა იყოს ამ ახალი გავრცელებისთვის, რადგან მომზადება დროს მოითხოვს.
„პანიკის დრო არ არის, არც რეალობის თავიდან აცილების დროა. ახლა დროა მოვემზადოთ და გამოვიყენოთ ყველა ხელმისაწვდომი რესურსი, რათა საქართველო მზად იყოს ამ ახალ ეპიდემიისთვის,“ – განაცხადა მან.
ჯანმომ აფრიკაში მაიმუნის ყვავილის ეპიდემია საგანგებო სიტუაციად გამოაცხადა მაიმუნის ყვავილის გავრცელებასთან დაკავშირებით ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) აფრიკაში სიტუაცია საერთაშორისო საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.
