დღეს თითქმის ნახევარი საუკუნე გავიდა, რაც „ჩაკრულომ“ კოსმოსური მოგზაურობა დაიწყო, – ამის შესახებ საქართველოში შეერთებული შტატების საეჩო სოციალურ ქსელში წერს.
როგორც საელჩო წერს, 1977 წლის 20 აგვისტოს, ფლორიდის შტატის კეიპ კანავერალის კოსმოსური ცენტრიდან, NASA-მ გაუშვა ხომალდი Voyager 2, რომელმაც შორეულ კოსმოსში „ოქროს ფირფიტა“ წაიღო.
„ეს ფირფიტა წარმოადგენდა ერთგვარ გზავნილს დედამიწიდან, იმ შემთხვევაში, თუ როდისმე მას სხვა ცივილიზაცია აღმოაჩენდა. მასზე ჩაწერილი მუსიკით, ფოტოებითა და მისასალმებელი სიტყვებით, მპოვნელი შეძლებდა გაეგო, თუ როგორი იყო სამყარო, საიდანაც ეს ხომალდი გაუშვეს. სწორედ ამერიკელთა ჯგუფის მიერ შერჩეულ ეგზემპლარებს შორის იყო ქართული „ჩაკრულო”. ასე იქცა უნიკალური ქართული მრავალხმიანობა კაცობრიობის საერთო გზავნილის ნაწილად“, – ნათქვამია აშშ-ის საელჩოს განცხადებაში.
1977 წლის 20 აგვისტოს კოსმოსში გაშვებული ხომალდი „ვოიაჯერ-2“ დედამიწიდან ადამიანის მიერ შექმნილ განსაკუთრებულ გზავნილს წაიღებდა — ოქროს ფირფიტას, რომელზეც ჩვენი პლანეტის ხმები, მუსიკა, გამოსახულებები და სხვადასხვა ენაზე ჩაწერილი მისალმებები იყო თავმოყრილი.
ამ ჩანაწერებს შორის აღმოჩნდა ქართული ხალხური სიმღერა „ჩაკრულოც“, რომელიც კაცობრიობის კულტურული მრავალფეროვნების ამსახველი მასალის ნაწილად იქცა. 2026 წლის 20 აგვისტოს „ვოიაჯერ-2“-ის გაშვებიდან 49 წელი შესრულდა. [1][2]
მოვლენების აღწერა
დღეს თითქმის ნახევარი საუკუნე გავიდა, რაც „ჩაკრულომ“ კოსმოსური მოგზაურობა დაიწყო, – ამის შესახებ საქართველოში შეერთებული შტატების საეჩო სოციალურ ქსელში წერს.
როგორც საელჩო წერს, 1977 წლის 20 აგვისტოს, ფლორიდის შტატის კეიპ კანავერალის კოსმოსური ცენტრიდან, NASA-მ გაუშვა ხომალდი Voyager 2, რომელმაც შორეულ კოსმოსში „ოქროს ფირფიტა“ წაიღო.
„ეს ფირფიტა წარმოადგენდა ერთგვარ გზავნილს დედამიწიდან, იმ შემთხვევაში, თუ როდისმე მას სხვა ცივილიზაცია აღმოაჩენდა. მასზე ჩაწერილი მუსიკით, ფოტოებითა და მისასალმებელი სიტყვებით, მპოვნელი შეძლებდა გაეგო, თუ როგორი იყო სამყარო, საიდანაც ეს ხომალდი გაუშვეს. სწორედ ამერიკელთა ჯგუფის მიერ შერჩეულ ეგზემპლარებს შორის იყო ქართული „ჩაკრულო”. ასე იქცა უნიკალური ქართული მრავალხმიანობა კაცობრიობის საერთო გზავნილის ნაწილად“, – ნათქვამია აშშ-ის საელჩოს განცხადებაში.
„ვოიაჯერ-2“ 1977 წლის 20 აგვისტოს ფლორიდაში, კეიპ-კანავერალის კოსმოსური ცენტრიდან გაუშვეს. ხომალდის მისია თავდაპირველად მზის სისტემის გარე პლანეტების შესწავლას ითვალისწინებდა, თუმცა მოგვიანებით მისი მოგზაურობა ვარსკვლავთშორის სივრცემდე გაგრძელდა. [1]
ხომალდის ბორტზე განთავსებული იყო ე.წ. ოქროს ფირფიტა — მოოქრული სპილენძის დისკი, რომელზეც დედამიწისა და ადამიანური ცივილიზაციის შესახებ სხვადასხვა ტიპის ინფორმაცია ჩაიწერა. იგივე ფირფიტა „ვოიაჯერ-1“-ის ბორტზეც განთავსდა, რომელიც 1977 წლის 5 სექტემბერს გაუშვეს. [2][3]
ფირფიტაზე წარმოდგენილი მუსიკალური ნაწარმოებების ჩამონათვალში NASA-ს ოფიციალურ მასალებში მითითებულია „ჩაკრულო“ — ქართული სიმღერა, რომელიც ჩანაწერში წარმოდგენილია როგორც ქართული საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის გუნდის შესრულება. მისი ხანგრძლივობა 2 წუთი და 18 წამია. [4]
ამრიგად, ქართული მრავალხმიანობის ეს ნიმუში აღმოჩნდა მუსიკალურ მასალებს შორის, რომლებიც დედამიწის შესახებ ინფორმაციის შესაძლო გზავნილად იყო შერჩეული.
კონტექსტი და ფონი
„ოქროს ფირფიტის“ იდეა 1970-იანი წლების კოსმოსური კვლევების ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული კულტურული პროექტი გახდა. მისი მიზანი მხოლოდ მეცნიერული ინფორმაციის გადაცემა არ ყოფილა. ჩანაწერის შემქმნელებს სურდათ, დედამიწის შესახებ წარმოდგენა შეექმნათ არა მხოლოდ სამეცნიერო მონაცემებით, არამედ ადამიანური ცხოვრების, კულტურისა და ბუნებრივი გარემოს ხმებითაც. [3]
პროექტის შერჩევის პროცესს მეცნიერი კარლ სეიგანის ხელმძღვანელობით მომუშავე ჯგუფი კურირებდა. საბოლოოდ ფირფიტაზე განთავსდა 115 გამოსახულება, ბუნებრივი ხმები, მუსიკა სხვადასხვა კულტურიდან და 55 ენაზე ჩაწერილი მისალმებები. [3][5]
NASA-ს მიხედვით, ჩანაწერში წარმოდგენილი მუსიკა განსხვავებული ეპოქებისა და კულტურების ნიმუშებს აერთიანებს. მასში გვხვდება როგორც დასავლური კლასიკური მუსიკა, ისე სხვადასხვა ქვეყნისა და ხალხის ტრადიციული მუსიკა. „ჩაკრულო“ სწორედ ამ მრავალფეროვანი მუსიკალური კრებულის ნაწილია. [4]
ფირფიტის კონცეფცია იმდროინდელი კოსმოსური კვლევების უფრო ფართო იდეასაც ასახავდა — ადამიანის მიერ შექმნილი ხომალდების საშუალებით დედამიწის შესახებ გარკვეული ინფორმაციის მომავალში, შესაძლოა, სხვა ცივილიზაციამდე მიტანის შესაძლებლობას.
თუმცა ეს არ ყოფილა დედამიწიდან კონკრეტული უცხო ცივილიზაციისთვის გაგზავნილი პრაქტიკული შეტყობინება. NASA-ს განმარტებით, ხომალდთან შეხვედრა და ფირფიტის წაკითხვა მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა შესაძლებელი, თუ მომავალში მას კოსმოსში ტექნოლოგიურად განვითარებული ცივილიზაცია აღმოაჩენდა. [3]
დეტალები და ფაქტები
ოქროს ფირფიტა 30 სანტიმეტრის დიამეტრისაა და მოოქრული სპილენძისგან არის დამზადებული. მას თან ახლავს ალუმინის დამცავი საფარი, რომელზეც დატანილია ინსტრუქციები, რომლებიც სიმბოლური ფორმით ხსნის, როგორ უნდა იქნეს გამოყენებული ჩანაწერი. [5]
ფირფიტაზე წარმოდგენილი მასალა რამდენიმე მიმართულებას აერთიანებს. მასში თავმოყრილია დედამიწის ბუნებრივი ხმები, ადამიანის მიერ წარმოთქმული მისალმებები, მუსიკალური ნაწარმოებები და გამოსახულებები, რომლებიც ადამიანურ ცხოვრებასა და პლანეტაზე არსებულ გარემოს ასახავს. [3][5]
მუსიკალურ ნაწილში „ჩაკრულოს“ გვერდით წარმოდგენილია იოჰან სებასტიან ბახის, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენისა და ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ნაწარმოებები, ლუი არმსტრონგის შესრულება, ასევე სხვადასხვა ქვეყნის ხალხური მუსიკის ნიმუშები. [4]
NASA-ს ოფიციალურ ჩამონათვალში „ჩაკრულო“ მითითებულია როგორც ქართული საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის გუნდის შესრულება, ხოლო ჩანაწერის წყაროდ რადიო მოსკოვია დასახელებული. [4]
კონგრესის ბიბლიოთეკის მასალებშიც „ჩაკრულო“ მოხსენიებულია „ვოიაჯერის“ ოქროს ფირფიტაზე წარმოდგენილ მუსიკალურ ნიმუშებს შორის. [6]
ფირფიტაზე განთავსებული მუსიკის შერჩევა მხოლოდ ცნობილ კომპოზიტორებსა და ნაწარმოებებს არ ეფუძნებოდა. ჩანაწერის შემქმნელებმა სხვადასხვა კულტურისა და მუსიკალური ტრადიციის წარმოდგენაც სცადეს, რათა დედამიწის კულტურული მრავალფეროვნება ერთ კრებულში ყოფილიყო ასახული. [3][4]
„ჩაკრულოს“ შემთხვევაში ეს ნიშნავდა ქართული ტრადიციული მრავალხმიანობის ნიმუშის inclusion-ს იმ მასალაში, რომელიც ადამიანური ცივილიზაციის კულტურულ სურათს უნდა წარმოადგენდეს.
„ვოიაჯერ-2“-ის ისტორია მხოლოდ ოქროს ფირფიტით არ შემოიფარგლება. ხომალდი გახდა პირველი ადამიანის მიერ შექმნილი აპარატი, რომელმაც ურანი და ნეპტუნი ახლოდან შეისწავლა. NASA-ს მონაცემებით, ის ერთადერთი კოსმოსური ხომალდია, რომელმაც მზის სისტემის ოთხივე გიგანტურ პლანეტას — იუპიტერს, სატურნს, ურანსა და ნეპტუნს — ახლოდან ჩაუფრინა. [1]
2018 წლის ნოემბერში „ვოიაჯერ-2“-მა ჰელიოპაუზი გადაკვეთა და ვარსკვლავთშორის სივრცეში შევიდა. ამით ის „ვოიაჯერ-1“-ის შემდეგ მეორე ადამიანური აპარატი გახდა, რომელმაც მზის სისტემის ჰელიოსფეროს საზღვარს გასცდა. [1]
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
„ვოიაჯერის“ ოქროს ფირფიტა დღემდე განიხილება როგორც ადამიანის ცივილიზაციის შესახებ შექმნილი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი კულტურულ-სამეცნიერო გზავნილი. მისი მნიშვნელობა მხოლოდ კოსმოსურ ტექნოლოგიებში არ მდგომარეობს. ჩანაწერში მეცნიერება, ბუნება, ენა და ხელოვნება ერთ მთლიან მასალად არის გაერთიანებული. [3][5]
ფირფიტაზე წარმოდგენილი მუსიკის გეოგრაფია განსაკუთრებით ფართოა. მასში გვხვდება ევროპული კლასიკური მუსიკის ნიმუშები, აზიის, აფრიკის, ამერიკისა და ოკეანეთის ხალხთა მუსიკა. ასეთ გარემოში „ჩაკრულოს“ არსებობა ქართული მუსიკალური ტრადიციის საერთაშორისო კულტურულ კონტექსტში წარმოჩენასაც უკავშირდება. [4]
NASA-ს მიერ გამოქვეყნებული ჩამონათვალი ადასტურებს, რომ ქართული სიმღერა ფირფიტის მუსიკალურ ნაწილში ოფიციალურად არის მითითებული. შესაბამისად, „ჩაკრულოს“ კოსმოსურ მოგზაურობაზე საუბარი მხოლოდ სიმბოლური ან ლეგენდარული ისტორია არ არის — ის NASA-ს ისტორიულ დოკუმენტაციასა და მისიის მასალებშია დაფიქსირებული. [4][7]
ამავე დროს, არ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ „ვოიაჯერის“ ოქროს ფირფიტა ოდესმე სხვა ცივილიზაციამ აღმოაჩინა ან მისი შინაარსი ვინმემ კოსმოსში მოისმინა. მისი დანიშნულება იყო პოტენციური გზავნილის დატოვება შორეულ მომავალში შესაძლო აღმოჩენისთვის. [3]
საქართველოს კონტექსტი
„ჩაკრულოს“ ისტორია საქართველოსთვის დაკავშირებულია ქართული ტრადიციული მუსიკის საერთაშორისო კულტურულ მნიშვნელობასთან. ქართული მრავალხმიანობა ქვეყნის ერთ-ერთი გამორჩეული მუსიკალური ტრადიციაა, ხოლო „ჩაკრულოს“ „ვოიაჯერის“ ფირფიტაზე მოხვედრამ მისი სახელწოდება კოსმოსური კვლევების ისტორიასთან დააკავშირა.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმასაც, რომ სიმღერა შეირჩა არა მხოლოდ როგორც ცალკეული მუსიკალური ნაწარმოები, არამედ იმ ფართო კულტურული მასალის ნაწილად, რომელიც დედამიწის მრავალფეროვნების წარმოჩენას ემსახურებოდა.
დღეს, თითქმის ხუთი ათწლეულის შემდეგ, „ვოიაჯერის“ მისია კვლავ გრძელდება. NASA-ს მონაცემებით, „ვოიაჯერ-2“ ვარსკვლავთშორის სივრცეში იმყოფება და გაფართოებული მისიის ფარგლებში მუშაობს. [1]
ხომალდის ბორტზე არსებული ფირფიტა კი რჩება იმ პერიოდის უნიკალურ არქივად, როდესაც ადამიანებმა საკუთარი პლანეტის შესახებ ინფორმაციის კოსმოსში გაგზავნა ტექნოლოგიურ ექსპერიმენტთან ერთად კულტურულ პროექტადაც აქციეს.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
„ვოიაჯერ-2“-ის 1977 წლის 20 აგვისტოს გაშვებიდან 49 წლის შემდეგ ოქროს ფირფიტის ისტორია კვლავ აქტუალურია როგორც კოსმოსური კვლევების, ისე კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით. ფირფიტაზე წარმოდგენილი მასალა დედამიწის შესახებ სხვადასხვა ტიპის ინფორმაციის ერთობლიობაა და მათ შორის ქართული „ჩაკრულოც“ შედის. [1][4]
NASA-ს ოფიციალური დოკუმენტაცია ადასტურებს, რომ „ჩაკრულო“ ოქროს ფირფიტის მუსიკალურ ჩამონათვალშია შეტანილი. ჩანაწერი 2 წუთსა და 18 წამს გრძელდება და ქართული მუსიკის ნიმუშს წარმოადგენს იმ მრავალფეროვან კრებულში, რომელიც დედამიწის კულტურული და ბუნებრივი გარემოს შესახებ ინფორმაციის გადაცემას ემსახურება. [4]
„ვოიაჯერის“ ხომალდების გზა ამ ისტორიის მეორე მნიშვნელოვანი ნაწილია. ორივე აპარატი დღეს ადამიანის მიერ შექმნილ ყველაზე შორეულ ობიექტებს შორისაა, ხოლო „ვოიაჯერ-2“ 2018 წლიდან ვარსკვლავთშორის სივრცეში იმყოფება. [1]
ამგვარად, „ჩაკრულოს“ კოსმოსური ისტორია ერთ კონკრეტულ სიმღერას სცდება და უკავშირდება იმ იდეას, რომ ადამიანის მიერ შექმნილმა კულტურულმა მასალამ დედამიწის ფარგლებს გარეთაც შეიძლება შეინარჩუნოს თავისი ისტორიული მნიშვნელობა.
წყაროები
[1] NASA Science. Voyager 2 [ინტერნეტი]. NASA; 2026 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://science.nasa.gov/mission/voyager/voyager-2/
[2] NASA. Voyager, NASA’s Longest-Lived Mission, Logs 45 Years in Space [ინტერნეტი]. 2022 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://www.nasa.gov/missions/voyager-program/voyager-2/voyager-nasas-longest-lived-mission-logs-45-years-in-space/
[3] NASA Science. Golden Record Contents [ინტერნეტი]. NASA; 2025 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://science.nasa.gov/mission/voyager/golden-record-contents/
[4] NASA Science. Golden Record Sounds and Music [ინტერნეტი]. NASA; 2024 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://science.nasa.gov/mission/voyager/golden-record-contents/sounds/
[5] NASA Science. Making of the Golden Record [ინტერნეტი]. NASA; 2025 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://science.nasa.gov/mission/voyager/making-of-the-golden-record/
[6] Library of Congress. Alan Lomax and the Voyager Golden Records [ინტერნეტი]. 2014 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://blogs.loc.gov/folklife/2014/01/alan-lomax-and-the-voyager-golden-records/
[7] NASA Jet Propulsion Laboratory. Voyager Will Carry Earth Sounds Record [ინტერნეტი]. 1977 [ციტირებულია 2026 აგვისტო 20]. https://www.jpl.nasa.gov/news/voyager-will-carry-earth-sounds-record/
