სემეკის მოკვლევის ჯგუფის წინასწარი შეფასებით, 2026 წლის 25 ივლისს საქართველოს ენერგოსისტემაში მომხდარი სასისტემო ავარიის ერთ-ერთ სავარაუდო მიზეზად ენგურჰესის ჰიდროაგრეგატების მიერ ძაბვისა და სიხშირის არასწორი რეგულირება განიხილება.
ამის შესახებ მარეგულირებელი კომისიის სხდომაზე მოკვლევის ჯგუფის ხელმძღვანელმა თორნიკე აფრიაშვილმა განაცხადა. კომისიის განმარტებით, გამოძიება კვლავ გრძელდება და საბოლოო დასკვნა მოკვლევის დასრულების შემდეგ გამოქვეყნდება. [1]
მოვლენების აღწერა
საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) სამუშაო ჯგუფმა 25 ივლისს მომხდარი სასისტემო ავარიის ფარგლებში ენგურჰესის ჰიდროაგრეგატების მუშაობის მონაცემები შეისწავლა.
თორნიკე აფრიაშვილის განცხადებით, ოსცილოგრამების ანალიზის შედეგად გამოვლინდა ძაბვის ავტომატური რეგულირების სისტემასთან დაკავშირებული ხარვეზები. მისი თქმით, 24 და 25 ივლისს ენგურჰესის ქვესადგურის მაღალი ძაბვის სალტეზე დაფიქსირდა ძაბვის გადახრები, რაც ენერგოსისტემის სტაბილურობაზე გავლენის ერთ-ერთ შესაძლო ფაქტორად განიხილება. [1]
სემეკში აღნიშნავენ, რომ ენგურჰესი საქართველოს ენერგოსისტემის ერთ-ერთი მთავარი ობიექტია და მისი აგრეგატების მუშაობა სიხშირისა და ძაბვის რეგულირების პროცესში განსაკუთრებულ როლს ასრულებს.
კონტექსტი და ფონი
ენგურჰესი საქართველოს უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია და ქვეყნის ელექტროენერგიის წარმოებაში მნიშვნელოვანი წილი უკავია. მისი ტექნიკური მდგომარეობა და მართვის სისტემების გამართული ფუნქციონირება უშუალოდ უკავშირდება ეროვნული ენერგოსისტემის საიმედოობას.
ენერგოსისტემაში ძაბვისა და სიხშირის სტაბილურობის შენარჩუნება აუცილებელია, რათა თავიდან იქნას აცილებული ქსელის რყევები, ავარიული გათიშვები და სხვა ტექნიკური შეფერხებები. სწორედ ამიტომ, ენერგეტიკული ობიექტების ავტომატური რეგულირების სისტემები რეგულარულ მონიტორინგსა და ტესტირებას საჭიროებს. [2]
25 ივლისს მომხდარი ავარიის შემდეგ სემეკმა მოკვლევა დაიწყო, რომლის მიზანია დადგინდეს, რა ფაქტორებმა გამოიწვია სისტემური დარღვევა და რამდენად სრულად იყო დაცული მოქმედი ტექნიკური მოთხოვნები.
დეტალები და ფაქტები
სემეკის ინფორმაციით, „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის“ (სსე) მიერ კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციის მიხედვით, ჯერ კიდევ 2026 წლის 4 ივლისს, როდესაც ენერგოსისტემა იზოლირებულ რეჟიმში მუშაობდა, ენგურჰესის რამდენიმე ჰიდროაგრეგატის მუშაობაში განსხვავებული რეჟიმი დაფიქსირდა.
როგორც თორნიკე აფრიაშვილმა განმარტა:
- №2 და №5 აგრეგატები ძაბვას არეგულირებდნენ;
- №1, №3 და №4 აგრეგატები მათ საპირისპირო რეჟიმში მოქმედებდნენ.
მისი განცხადებით, ამ ეტაპზე უცნობია, რა ღონისძიებები გაატარა სახელმწიფო ელექტროსისტემამ და ენგურჰესმა აღნიშნული ხარვეზის გამოვლენის შემდეგ. [1]
სემეკის წარმომადგენელმა ასევე აღნიშნა, რომ კომისიას დღემდე არ მიუღია ძაბვის ავტომატური რეგულირების სისტემის შემოწმების სტანდარტული მეთოდოლოგია, მიუხედავად იმისა, რომ სსე ენგურჰესის აგრეგატების გამართულ მუშაობაზე მიუთითებდა.
აფრიაშვილის განცხადებით:
„სტანდარტული მეთოდოლოგიის არარსებობა ეჭვქვეშ აყენებს საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის მიერ ენგურჰესის აგრეგატებთან დაკავშირებით გაკეთებულ დასკვნებს. უცნობია, რამდენად გამართულად მუშაობს აგრეგატები ქსელის გარდამავალ რეჟიმებში.“ [1]
მისივე თქმით, მოქმედი ქსელის წესების შესაბამისად, სსე-ს, როგორც დისპეჩერიზაციის ლიცენზიატს, ჰქონდა უფლება და საფუძველი, მოეთხოვა ენგურჰესის აგრეგატების დაუყოვნებლივი ტესტირება.
სემეკის ინფორმაციით, უახლოეს დღეებში სსე და ენგურჰესი ერთობლივად გეგმავენ:
- ძაბვის ავტომატური რეგულირების სისტემის ადგილზე შემოწმებას;
- შესაბამისი ტექნიკური ტესტების ჩატარებას;
- საჭირო სამუშაო რეჟიმების შეფასებას.
პარალელურად, კომისიის სამუშაო ჯგუფი აგრძელებს ენგურჰესიდან და სხვა ელექტროსადგურებიდან მიღებული მონაცემების — ძაბვის, სიხშირის, აქტიური და რეაქტიული სიმძლავრის მრუდების — დეტალურ ანალიზს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ელექტროენერგეტიკული სისტემების მართვის საერთაშორისო პრაქტიკაში გენერაციის ობიექტების ავტომატური რეგულირების სისტემების გამართული მუშაობა ქსელის საიმედოობის ერთ-ერთ ძირითად პირობად მიიჩნევა.
ევროპული გადამცემი სისტემების ოპერატორთა ქსელი (ENTSO-E) ხაზს უსვამს, რომ ძაბვისა და სიხშირის მართვის სისტემების რეგულარული ტესტირება და ტექნიკური მონიტორინგი აუცილებელია ენერგოსისტემის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. [2]
მსგავს შემთხვევებში ენერგოსისტემის ოპერატორები, როგორც წესი, ატარებენ ტექნიკურ მოკვლევას, რომლის ფარგლებში ფასდება როგორც გენერაციის ობიექტების, ისე დისპეჩერიზაციის პროცესების მუშაობა.
საქართველოს კონტექსტი
ენგურჰესი საქართველოს ენერგოსისტემის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინფრასტრუქტურული ობიექტია, რის გამოც მისი ტექნიკური გამართულობა ქვეყნის ენერგომომარაგების საიმედოობასთან პირდაპირ არის დაკავშირებული.
სემეკი აღნიშნავს, რომ მიმდინარე მოკვლევა მხოლოდ პირველადი შეფასების ეტაპზეა და საბოლოო შედეგები დამატებითი ტექნიკური მონაცემების შესწავლის შემდეგ გახდება ცნობილი.
ენერგეტიკის, ინფრასტრუქტურისა და ეკონომიკის თემებზე დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება **https://www.sheniambebi.ge**-ზეც.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სემეკის სამუშაო ჯგუფის წინასწარი შეფასებით, 25 ივლისის სასისტემო ავარიის ერთ-ერთ შესაძლო მიზეზად ენგურჰესის აგრეგატების ძაბვის ავტომატური რეგულირების სისტემაში გამოვლენილი ხარვეზები განიხილება. ამასთან, კომისია ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მოკვლევა ჯერ არ დასრულებულა და საბოლოო დასკვნა მხოლოდ ყველა ტექნიკური მონაცემის სრულყოფილი ანალიზის შემდეგ გამოქვეყნდება. უახლოეს პერიოდში დაგეგმილი ტესტირებისა და დამატებითი კვლევის შედეგებმა შესაძლოა უფრო ზუსტად განსაზღვროს ავარიის გამომწვევი ფაქტორები.
წყაროები
- საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია (სემეკი). 25 ივლისის სასისტემო ავარიასთან დაკავშირებით კომისიის სხდომაზე წარმოდგენილი ინფორმაცია. ხელმისაწვდომია: https://gnerc.org
- European Network of Transmission System Operators for Electricity (ENTSO-E). Network Codes and System Operations. ხელმისაწვდომია: https://www.entsoe.eu
