აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპსა და ჩინეთის ლიდერ სი ძინპინს შორის პეკინში გამართული მაღალი დონის მოლაპარაკებები გლობალური ეკონომიკისა და საერთაშორისო პოლიტიკისთვის მნიშვნელოვან მოვლენად განიხილება.
ორდღიანი ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში მხარეებმა განიხილეს ვაჭრობა, ენერგეტიკა, ავიაცია, ირანი, ტაივანი და სტრატეგიული ურთიერთობების მომავალი, ხოლო შეხვედრების დასრულების შემდეგ ორივე მხარემ ურთიერთობების სტაბილიზაციის მნიშვნელობაზე ისაუბრა.
მოვლენების აღწერა
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ჩინეთში ოფიციალური ვიზიტი დაასრულა, რომლის ფარგლებშიც პეკინში ჩინეთის პრეზიდენტ სი ძინპინთან რამდენიმე შეხვედრა გაიმართა.
გავრცელებული ინფორმაციით, მოლაპარაკებების მთავარი თემები იყო:
- ორმხრივი სავაჭრო ურთიერთობები;
- ამერიკული ნავთობის ექსპორტი;
- ავიაკომპანია Boeing-ის თვითმფრინავების შესყიდვა;
- ირანის საკითხი;
- ტაივანთან დაკავშირებული რეგიონული უსაფრთხოება.
Fox News-ისთვის მიცემულ ინტერვიუში დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ჩინეთმა ამერიკული ნავთობის შესყიდვის მზაობა გამოთქვა. მისივე თქმით, პეკინი კომპანია Boeing-ისგან 200 თვითმფრინავის შეძენას გეგმავს.
ჩინეთის ლიდერმა სი ძინპინმა შეხვედრების დასრულების შემდეგ აღნიშნა, რომ მხარეებმა ე.წ. „სტრატეგიული სტაბილურობის“ ჩარჩო შეთანხმებას მიაღწიეს, რომელიც მომდევნო სამი წლის განმავლობაში ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების ძირითად მიმართულებებს განსაზღვრავს.
ვიზიტის დასრულებამდე დონალდ ტრამპმა სი ძინპინი თეთრ სახლში მიიწვია და სავარაუდო თარიღად 24 სექტემბერი დაასახელა. თუმცა ჩინეთის ხელისუფლებას მიწვევა ოფიციალურად ამ ეტაპზე არ დაუდასტურებია.
ამასთან, ცნობილია, რომ აშშ-ისა და ჩინეთის ლიდერები წლის ბოლომდე კიდევ ორჯერ შეხვდებიან ერთმანეთს — ნოემბერში APEC-ის სამიტზე შენჯენში და დეკემბერში G20-ის სამიტზე ფლორიდაში.
კონტექსტი და ფონი
აშშ-სა და ჩინეთს შორის ურთიერთობები ბოლო წლებში გლობალური პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა. ორი უმსხვილესი ეკონომიკის ურთიერთობა გავლენას ახდენს:
- საერთაშორისო ვაჭრობაზე;
- ენერგეტიკულ ბაზრებზე;
- ტექნოლოგიურ სექტორზე;
- სამხედრო და უსაფრთხოების პოლიტიკაზე;
- გლობალურ ფინანსურ სისტემაზე.
ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ორ ქვეყანას შორის პერიოდულად გამწვავდა დაპირისპირება სავაჭრო ტარიფების, ტექნოლოგიური კონკურენციისა და გეოპოლიტიკური გავლენების საკითხებზე [1].
ტაივანის საკითხი ურთიერთობებში ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე მიმართულებად რჩება. პეკინი ტაივანს საკუთარ ტერიტორიად მიიჩნევს, ხოლო ვაშინგტონი ტაივანთან თანამშრომლობას აგრძელებს, რაც ჩინეთის მხრიდან ხშირად კრიტიკის საგანი ხდება [2].
ენერგეტიკის მიმართულებით ჩინეთი მსოფლიოში ნავთობის ერთ-ერთი უმსხვილესი მომხმარებელია, ხოლო აშშ ბოლო წლებში ენერგორესურსების მსხვილ ექსპორტიორად ჩამოყალიბდა. ამ ფონზე ამერიკული ნავთობის ჩინურ ბაზარზე შესვლა ეკონომიკურადაც და პოლიტიკურადაც მნიშვნელოვანი საკითხია.
Boeing-ის საკითხიც განსაკუთრებულ ყურადღებას იწვევს, რადგან ჩინეთი სამოქალაქო ავიაციის ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად მზარდ ბაზრად მიიჩნევა. თვითმფრინავების მსხვილი შესყიდვები, როგორც წესი, არა მხოლოდ კომერციულ, არამედ დიპლომატიურ მნიშვნელობასაც ატარებს.
დეტალები და ფაქტები
დონალდ ტრამპის განცხადებით, პეკინი მზად არის ამერიკული ნავთობის შესყიდვისთვის, რაც, მისი შეფასებით, ორ ქვეყანას შორის ეკონომიკური თანამშრომლობის გაღრმავებაზე მიუთითებს.
ამასთან, ამერიკის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ჩინეთი Boeing-ისგან 200 თვითმფრინავის შეძენას გეგმავს. მსგავსი შეთანხმებები სამოქალაქო ავიაციის სექტორში მილიარდობით დოლარის ღირებულების კონტრაქტებად ითვლება.
სი ძინპინმა მოლაპარაკებების შემდეგ ყურადღება გაამახვილა „სტრატეგიული სტაბილურობის“ შეთანხმებაზე. ჩინეთის ლიდერის განცხადებით, აღნიშნული ჩარჩო მომდევნო სამი წლის განმავლობაში ორმხრივი ურთიერთობების საფუძველი იქნება.
საჯაროდ არ გავრცელებულა:
- შეთანხმების სრული ტექსტი;
- ეკონომიკური პირობების დეტალები;
- კონკრეტული ენერგეტიკული კონტრაქტები;
- უსაფრთხოების სფეროში მიღწეული შეთანხმებების სრული ჩამონათვალი.
ჩინურმა სახელმწიფო მედიამ ვაშინგტონში მოლაპარაკებების გაგრძელების შესაძლებლობაზეც ისაუბრა, თუმცა სი ძინპინის თეთრ სახლში ვიზიტი ოფიციალურად ჯერ არ დადასტურებულა.
ორივე მხარის ოფიციალური განცხადებები მიუთითებს, რომ აშშ და ჩინეთი ურთიერთობების სტაბილიზაციას ცდილობენ, მიუხედავად არსებული კონკურენციისა და უთანხმოებებისა.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
აშშ-სა და ჩინეთს შორის ურთიერთობები მსოფლიო ეკონომიკისა და საერთაშორისო უსაფრთხოების ერთ-ერთ მთავარ ფაქტორად რჩება.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის შეფასებით, ორი ქვეყნის ეკონომიკური ურთიერთობა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს:
- გლობალურ ინფლაციაზე;
- მიწოდების ჯაჭვებზე;
- ენერგეტიკულ ბაზრებზე;
- ტექნოლოგიურ სექტორზე [3].
ექსპერტების ნაწილი აღნიშნავს, რომ ბოლო წლებში ურთიერთობები ერთდროულად მოიცავს როგორც კონკურენციას, ისე თანამშრომლობას. მიუხედავად ტექნოლოგიური და გეოპოლიტიკური დაპირისპირებისა, ორივე ქვეყანა ეკონომიკურ კავშირებს ინარჩუნებს.
ტაივანის საკითხი კვლავ ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე თემად მიიჩნევა აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონში. საერთაშორისო ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ნებისმიერი დაძაბულობა ამ მიმართულებით შესაძლოა გლობალურ უსაფრთხოებასა და ეკონომიკაზეც აისახოს [2].
APEC-ისა და G20-ის სამიტები, სადაც ლიდერების მომავალი შეხვედრებია დაგეგმილი, ხშირად გამოიყენება როგორც ეკონომიკური, ისე პოლიტიკური მოლაპარაკებების პლატფორმა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის აშშ და ჩინეთი ორივე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური და პოლიტიკური პარტნიორია, თუმცა განსხვავებული მიმართულებებით.
ამერიკის შეერთებული შტატები საქართველოს ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიულ პარტნიორად მიიჩნევა უსაფრთხოების, თავდაცვისა და დემოკრატიული ინსტიტუტების განვითარების მიმართულებით.
ჩინეთი კი ბოლო წლებში საქართველოსთვის ეკონომიკური და ინფრასტრუქტურული თანამშრომლობის მნიშვნელოვანი პარტნიორი გახდა. ორ ქვეყანას შორის მოქმედებს თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებაც [4].
გლობალური ეკონომიკური პროცესები, მათ შორის აშშ-ჩინეთის ურთიერთობები, გავლენას ახდენს:
- საერთაშორისო ვაჭრობაზე;
- ლოგისტიკურ მარშრუტებზე;
- ენერგორესურსების ფასებზე;
- რეგიონულ ეკონომიკურ პროექტებზე.
საქართველოსთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო სავაჭრო და სატრანზიტო მარშრუტების სტაბილურობა, რადგან ქვეყანა ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელ დერეფანში მდებარეობს.
გლობალურ ეკონომიკასა და საერთაშორისო პოლიტიკასთან დაკავშირებული პროცესები პერიოდულად შუქდება პლატფორმაზე SheniAmbebi.ge, სადაც განიხილება როგორც რეგიონული, ისე მსოფლიო მნიშვნელობის საკითხები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
დონალდ ტრამპისა და სი ძინპინის პეკინში გამართული მოლაპარაკებები აჩვენებს, რომ მიუხედავად კონკურენციისა და სხვადასხვა საკითხზე არსებული უთანხმოებებისა, აშშ და ჩინეთი კომუნიკაციისა და თანამშრომლობის შენარჩუნებას ცდილობენ.
ენერგეტიკის, ავიაციისა და სავაჭრო მიმართულებებით გაკეთებული განცხადებები მიუთითებს, რომ ეკონომიკური ინტერესები კვლავ რჩება ორმხრივი ურთიერთობების მნიშვნელოვან საფუძვლად.
ამავე დროს, ტაივანისა და რეგიონული უსაფრთხოების საკითხები ადასტურებს, რომ ურთიერთობები კვლავ რთულ გეოპოლიტიკურ კონტექსტში ვითარდება.
მომდევნო თვეებში დაგეგმილი საერთაშორისო სამიტები, მათ შორის APEC და G20, სავარაუდოდ გახდება დამატებითი პლატფორმა, სადაც ორი ზესახელმწიფო ურთიერთობების მომავალ მიმართულებებს კიდევ ერთხელ განიხილავს.
წყაროები
- U.S. Department of State. U.S. Relations With China. Available from: U.S. Department of State – China Relations
- Council on Foreign Relations. Taiwan, China, and U.S. Relations. Available from: Council on Foreign Relations – Taiwan Issue
- International Monetary Fund. World Economic Outlook Reports. Available from: IMF World Economic Outlook
- Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia. Georgia-China Free Trade Agreement. Available from: საქართველოს ეკონომიკის სამინისტრო
