სასურსათო პროდუქტებზე ფასდაკლებების სიღრმე, ინტენსივობა და იმ პროდუქციის წილი, რომელიც აქციების ფარგლებში იყიდება, კატეგორიების მიხედვით მნიშვნელოვნად განსხვავდება — ამის შესახებ საცალო სავაჭრო ქსელ „ნიკორა ტრეიდის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა თემურ ალექსანდრიამ პარლამენტში, სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი კომისიის სხდომაზე განაცხადა. მისი თქმით, გარკვეული სოციალური მნიშვნელობის პროდუქცია ხშირად მინიმალური მოგებით ან თვითღირებულებაზე დაბალ ფასადაც კი იყიდება, რათა მომხმარებლებისთვის აუცილებელი პროდუქციის ხელმისაწვდომობა გაიზარდოს.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს პარლამენტში მოქმედი დროებითი საგამოძიებო კომისია, რომელიც სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურას სწავლობს, საცალო სავაჭრო ქსელების წარმომადგენლებს უსმენს. ერთ-ერთი სხდომის ფარგლებში კომისიამ „ნიკორა ტრეიდის“ ხელმძღვანელობას ფასდაკლებების პოლიტიკასა და პროდუქტების ფასების ფორმირებაზე განმარტებები მოსთხოვა.
კომისიის წევრების შეკითხვებს პასუხობდა კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი თემურ ალექსანდრია. მისი განცხადებით, სხვადასხვა კატეგორიის პროდუქტზე ფასდაკლებების პრაქტიკა განსხვავებულია და ხშირად დამოკიდებულია კონკრეტული პროდუქტის მოთხოვნაზე, მიწოდებაზე და მომხმარებლის ქცევაზე.
ალექსანდრიას თქმით, სოციალური მნიშვნელობის პროდუქტები ხშირად მინიმალური მოგებით იყიდება. ზოგიერთ შემთხვევაში, კომპანიები მზად არიან ასეთი პროდუქცია თვითღირებულებაზე დაბალ ფასადაც შესთავაზონ მომხმარებლებს, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მოსახლეობის მაქსიმალური წვდომა აუცილებელ საკვებზე.
კომისიის განხილვის ნაწილი შეეხო ასევე საცალო სავაჭრო ქსელებში დასაქმებულთა ხელფასებს. აღნიშნულ საკითხზე დასმულ შეკითხვაზე კომპანიამ განაცხადა, რომ თბილისის მაღაზიებში სრულ განაკვეთზე მომუშავე თანამშრომლებს 1000 ლარზე ნაკლები ხელფასი არ აქვთ, თუმცა რეგიონებში შესაძლოა არსებობდეს გამონაკლისი შემთხვევები.
კონტექსტი და ფონი
სასურსათო პროდუქტების ფასები საქართველოში ბოლო წლებში ეკონომიკური და სოციალური დისკუსიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თემად იქცა. ინფლაციის ზრდამ, მიწოდების ჯაჭვების ცვლილებებმა და საერთაშორისო ბაზრებზე ფასების მერყეობამ გავლენა მოახდინა როგორც პროდუქციის საბითუმო, ისე საცალო ფასებზე.
ამ პროცესების ფონზე საქართველოს პარლამენტმა შექმნა დროებითი კომისია, რომლის მიზანია შეისწავლოს ფასწარმოქმნის მექანიზმები რამდენიმე სტრატეგიულ სექტორში — მათ შორის სასურსათო პროდუქტებში, მედიკამენტებსა და საწვავში.
კომისია ცდილობს გაარკვიოს, რა ფაქტორები განსაზღვრავს ფასების ფორმირებას საცალო ბაზარზე, რა როლი აქვს დისტრიბუციას, ლოჯისტიკას, სავაჭრო ქსელების მარჟას და როგორ მოქმედებს ფასდაკლებების სისტემა საბოლოო ფასზე.
სასურსათო საცალო ბაზარზე ფასდაკლებების სისტემა მრავალი ქვეყნისთვის დამახასიათებელი პრაქტიკაა. ხშირად ასეთი აქციები გამოიყენება მომხმარებლის მოზიდვისთვის, გაყიდვების ზრდისა და კონკურენციის გასაძლიერებლად.
საქართველოში საცალო ქსელები ასევე აქტიურად იყენებენ ფასდაკლებებს, განსაკუთრებით სოციალური მნიშვნელობის პროდუქტებზე, რომლებიც მოსახლეობის ყოველდღიურ მოხმარებაში შედის.
დეტალები და ფაქტები
თემურ ალექსანდრიას განმარტებით, ფასდაკლებების პოლიტიკა პროდუქციის კატეგორიის მიხედვით განსხვავდება. მისი თქმით, არსებობს კატეგორიები, სადაც აქციების წილი ძალიან მაღალია და პროდუქციის დიდი ნაწილი სწორედ ფასდაკლებით იყიდება.
ასევე არსებობს კატეგორიები, სადაც მომხმარებლის მოთხოვნა ნაკლებად დამოკიდებულია ფასდაკლებაზე. ასეთ შემთხვევებში აქციები ნაკლებად ეფექტიანია და გაყიდვების სტრუქტურაში მცირე წილს იკავებს.
ალექსანდრიას თქმით, საცალო ქსელები აქციებს ისე გეგმავენ, რომ მომხმარებლებს თვის განმავლობაში აუცილებელი პროდუქტების შეძენა შედარებით ხელმისაწვდომ ფასად შეეძლოთ.
მისი განცხადებით, აქციების დაგეგმვისას ხშირად ხდება პროდუქტების კატეგორიზაცია კვებითი ღირებულების მიხედვით. მაგალითად, აქციები შეიძლება მონაცვლეობით შეეხოს ცილების, ცხიმების ან სხვა საკვები ნივთიერებების შემცველ პროდუქტებს, რათა მომხმარებელს ჰქონდეს ხელმისაწვდომი ძირითადი სასურსათო კალათა.
კომისიის სხდომაზე ასევე განიხილეს დასაქმებულთა ხელფასების საკითხი. კომპანიის წარმომადგენლის თქმით, „ნიკორა ტრეიდის“ ქსელში საშუალო ხელფასი დაახლოებით 1400 ლარს შეადგენს.
მისივე ინფორმაციით, თბილისში სრულ განაკვეთზე დასაქმებულ თანამშრომლებს 1000 ლარზე ნაკლები ხელფასი არ აქვთ. თუმცა რეგიონებში შესაძლოა არსებობდეს შემთხვევები, როდესაც ანაზღაურება ამ ნიშნულზე დაბალია.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სასურსათო საცალო ბაზარზე ფასდაკლებების პრაქტიკა საერთაშორისო დონეზე ფართოდ არის გავრცელებული. სხვადასხვა ქვეყანაში საცალო სავაჭრო ქსელები იყენებენ ე.წ. აქციებსა და დროებით ფასდაკლებებს, რათა გაზარდონ მომხმარებლის ლოიალობა და კონკურენტულ გარემოში შეინარჩუნონ ბაზრის წილი.
ევროპის ბევრ ქვეყანაში სოციალური მნიშვნელობის პროდუქტებზე ფასდაკლებები ხშირად გამოიყენება მომხმარებლის ხარჯების შესამცირებლად. საცალო ქსელები გარკვეულ კატეგორიებზე დაბალ მარჟას ან მინიმალურ მოგებას იყენებენ, ხოლო სხვა კატეგორიებში შედარებით მაღალ მარჟას ინარჩუნებენ.
ეკონომიკური კვლევები მიუთითებს, რომ ასეთი სტრატეგია საცალო ვაჭრობის სფეროში ფართოდ გავრცელებული ბიზნესმოდელია და მიზნად ისახავს მომხმარებლისთვის სასურსათო კალათის საერთო ფასის შემცირებას [1].
ამავე დროს, ბევრ ქვეყანაში საცალო ბაზრის კონკურენციის დონე გავლენას ახდენს ფასდაკლებების სიხშირესა და მასშტაბზე. მაღალ კონკურენტულ ბაზრებზე საცალო ქსელები უფრო ხშირად იყენებენ აქციებს მომხმარებლის მოსაზიდად.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სასურსათო საცალო ბაზარი რამდენიმე მსხვილი სავაჭრო ქსელისა და მცირე მაღაზიების ერთობლიობას წარმოადგენს. კონკურენციის ზრდასთან ერთად, ფასდაკლებები მომხმარებლებისათვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა.
ბოლო წლებში საცალო ქსელებმა აქტიურად დაიწყეს აქციების გამოყენება, განსაკუთრებით ძირითადი მოხმარების პროდუქტებზე — როგორიცაა პური, რძის პროდუქტები, ზეთი, შაქარი და სხვა აუცილებელი საკვები.
ამავე დროს, ბაზრის მონიტორინგი და ფასების ფორმირების საკითხი პერიოდულად ხდება საჯარო დისკუსიის საგანი. სწორედ ამ პროცესის ნაწილია პარლამენტის დროებითი კომისიის საქმიანობა, რომელიც ცდილობს დაადგინოს, რამდენად გამჭვირვალეა ფასების ფორმირების მექანიზმი.
საქართველოს ეკონომიკაში სასურსათო ბაზარი მნიშვნელოვანი სექტორია, რადგან მოსახლეობის ყოველდღიური ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ საკვებზე მოდის. ამიტომ ფასების ცვლილებები პირდაპირ აისახება მოსახლეობის ცხოვრების დონეზე.
სასურსათო ბაზართან დაკავშირებული ეკონომიკური პროცესები და ფასების დინამიკა პერიოდულად განიხილება საინფორმაციო პლატფორმაზეც — https://www.sheniambebi.ge, სადაც ქვეყნდება ეკონომიკურ და სოციალურ თემებზე ანალიტიკური მასალები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
პარლამენტის დროებითი კომისიის განხილვა აჩვენებს, რომ სასურსათო ბაზარზე ფასების ფორმირება მრავალფაქტორიანი პროცესია, სადაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს როგორც მიწოდების ჯაჭვი, ისე საცალო სავაჭრო ქსელების კომერციული სტრატეგია.
ფასდაკლებების გამოყენება საცალო ვაჭრობაში ერთ-ერთი გავრცელებული პრაქტიკაა, რომელიც მომხმარებლისთვის პროდუქციის ხელმისაწვდომობის გაზრდას და გაყიდვების სტიმულირებას ემსახურება. ამავე დროს, კომისიის საქმიანობა მიუთითებს სახელმწიფოს ინტერესზე, უფრო დეტალურად შეისწავლოს ფასების ფორმირების მექანიზმი და კონკურენციის პირობები ბაზარზე.
კომისიის განხილვები, სავარაუდოდ, გაგრძელდება სხვა კომპანიებისა და სექტორის წარმომადგენლების მონაწილეობითაც. შედეგად შეიძლება ჩამოყალიბდეს უფრო ფართო სურათი იმ ეკონომიკური და სავაჭრო პროცესების შესახებ, რომლებიც საქართველოში სასურსათო პროდუქტების საბოლოო ფასს განსაზღვრავს.
წყაროები
- Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Retail pricing strategies and food market competition. ხელმისაწვდომია: https://www.oecd.org
- National Statistics Office of Georgia. Consumer price statistics and food inflation data. ხელმისაწვდომია: https://www.geostat.ge
- Parliament of Georgia. Temporary Commission on price formation in food, medicine and fuel markets. ხელმისაწვდომია: https://parliament.ge
