საქართველოში ხელისუფლება ერთჯერადი პლასტმასის პარკების რეგულირების გამკაცრების შემდეგ ბიოდეგრადირებადი პარკების მოხმარების შეზღუდვის შესაძლებლობასაც განიხილავს. ამის შესახებ გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილემ სოლომონ პავლიაშვილმა განაცხადა. მისი თქმით, მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერით ჩატარებული კვლევა მიუთითებს, რომ ბიოდეგრადირებადი პარკები გარემოსთვის ისეთივე ნარჩენად შეიძლება იქცეს, როგორც ჩვეულებრივი პლასტმასის პარკი, რის გამოც რეგულაციის გაფართოება განიხილება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს მთავრობა განიხილავს დამატებით ზომებს ერთჯერადი პლასტმასის შემცირების პოლიტიკის ფარგლებში, რომელიც ბოლო წლებში ეტაპობრივად ხორციელდება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილის, სოლომონ პავლიაშვილის განცხადებით, მიმდინარე ანალიზის საფუძველზე შესაძლოა მომავალში ბიოდეგრადირებადი პარკების გამოყენებაც შეიზღუდოს.
მისი თქმით, საერთაშორისო კვლევები მიუთითებს, რომ მსგავსი პარკები გარემოზე ზემოქმედების თვალსაზრისით ყოველთვის ვერ უზრუნველყოფს იმ შედეგს, რასაც მათი სახელწოდება გულისხმობს.
პავლიაშვილის განმარტებით, საკითხი განიხილება გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ფარგლებში, რომელიც მიზნად ისახავს ნარჩენების რაოდენობის შემცირებას და გარემოს დაბინძურების პრევენციას.
განცხადება გაკეთდა იმ ფონზე, როდესაც საქართველოში უკვე მოქმედებს რეგულაცია, რომელიც ზღუდავს თხელი ერთჯერადი პლასტმასის პარკების წარმოებასა და გამოყენებას.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში ერთჯერადი პლასტმასის პარკების შეზღუდვის რეგულაცია პირველად 2018 წელს ამოქმედდა. რეგულაციის მიზანი იყო გარემოში მოხვედრილი პლასტმასის ნარჩენების შემცირება და ალტერნატიული შეფუთვის გამოყენების წახალისება.
რეგულაციის მიხედვით, ეტაპობრივად აიკრძალა თხელი პლასტმასის პარკების წარმოება, იმპორტი და რეალიზაცია. აღნიშნული ნაბიჯი დაკავშირებული იყო როგორც გარემოს დაცვის პოლიტიკასთან, ასევე საერთაშორისო ვალდებულებებთან ნარჩენების მართვის სფეროში.
პლასტმასის პარკები გარემოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან დამაბინძურებლად მიიჩნევა, რადგან მათი დაშლა ბუნებაში შესაძლოა ათეულობით ან ასეულობით წელსაც კი გაგრძელდეს. ასეთი ნარჩენები განსაკუთრებით პრობლემურია წყლის ეკოსისტემებისთვის, რადგან ხშირად ხვდება მდინარეებში, ტბებსა და ზღვებში.
ბიოდეგრადირებადი პარკები ბაზარზე ალტერნატივად გამოჩნდა, თუმცა გარემოსდაცვითი კვლევების ნაწილი მიუთითებს, რომ მათი დაშლა სრულად მხოლოდ სპეციალურ პირობებში ხდება.
დეტალები და ფაქტები
მსოფლიო ბანკის ფინანსური მხარდაჭერით ჩატარებულ კვლევაში განხილულია ერთჯერადი პლასტმასის პარკების რეგულირების ეფექტიანობა და დამატებითი ზომების საჭიროება.
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პლასტმასის ბოთლები და მათი თავსახურები, ასევე პლასტმასის პარკები განისაზღვრა როგორც ორი პრიორიტეტული პროდუქტი, რომლებიც გარემოს დაბინძურების მნიშვნელოვანი წყაროა [1].
კვლევის ავტორების შეფასებით, ამ მიმართულებით რეგულაციის გაძლიერებას მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს.
ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ საქართველოში 2018 წელს მიღებულმა რეგულაციამ გარკვეული შედეგი გამოიღო, თუმცა მისი ეფექტიანობა შეზღუდული აღმოჩნდა.
მსოფლიო ბანკის რეკომენდაციით, შესაძლებელია განიხილებოდეს არსებული წესის ცვლილება ისე, რომ რეგულაცია გავრცელდეს პლასტმასის პარკების ყველა ტიპზე, მათ შორის ბიოდეგრადირებად პარკებზეც.
ანგარიშში ნათქვამია, რომ:
„მთავრობამ შეიძლება განიხილოს პლასტმასის პარკების რეგულაციის შესწორება, რათა მოიცავდეს პლასტიკის პარკების ყველა ტიპის, მათ შორის ბიოდეგრადირებადი პარკების სრულ აკრძალვას, რომლებიც ამჟამად გათავისუფლებულია ამ წესიდან“ [1].
კვლევა ასევე მიუთითებს, რომ ბიოდეგრადირებადი პარკების დიდი ნაწილი სრულად არ იშლება ბუნებრივ გარემოში და ხშირად იქცევა იგივე ტიპის ნარჩენად, როგორც ტრადიციული პლასტმასი.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ერთჯერადი პლასტმასის მოხმარების შემცირება გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებად იქცა.
ევროკავშირის ფარგლებში მოქმედებს დირექტივა ერთჯერადი პლასტმასის შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავს გარემოში მოხვედრილი პლასტმასის ნარჩენების შემცირებას [2].
ამ პოლიტიკის ფარგლებში მრავალი ქვეყანა ეტაპობრივად ზღუდავს პლასტმასის პარკებს და ხელს უწყობს მრავალჯერადი გამოყენების ალტერნატივებს.
ზოგიერთ სახელმწიფოში რეგულაციები უკვე ვრცელდება ბიოდეგრადირებად პლასტმასზეც. გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები მიუთითებენ, რომ ასეთი მასალები ყოველთვის ვერ იშლება ბუნებრივ გარემოში და ხშირად საჭიროებს სპეციალურ სამრეწველო პირობებს.
საერთაშორისო კვლევები ასევე აღნიშნავს, რომ პლასტმასის ნარჩენების შემცირების ერთ-ერთი ეფექტიანი გზა არის მათი წარმოებისა და მოხმარების საერთო შემცირება, ასევე მრავალჯერადი გამოყენების პროდუქტების წახალისება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ნარჩენების მართვის პოლიტიკა ბოლო წლებში ეტაპობრივად ვითარდება. პლასტმასის პარკების შეზღუდვის რეგულაცია ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი იყო გარემოს დაბინძურების შემცირების მიმართულებით.
ექსპერტების შეფასებით, რეგულაციის ეფექტიანობა დამოკიდებულია როგორც სამართლებრივ ჩარჩოზე, ისე მისი შესრულების კონტროლზე.
ბიოდეგრადირებადი პარკების შესაძლო შეზღუდვა შეიძლება გახდეს პოლიტიკის შემდეგი ეტაპი, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის.
საკითხი განიხილება როგორც გარემოს დაცვის პოლიტიკის, ისე ნარჩენების მართვის სისტემის განვითარების კონტექსტში.
გარემოსდაცვითი რეგულაციების შესახებ ინფორმაცია და მსგავსი თემები ხშირად განიხილება საზოგადოებრივ დისკუსიებში და საინფორმაციო სივრცეში, მათ შორის პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ბიოდეგრადირებადი პარკების შესაძლო შეზღუდვა უკავშირდება ფართო პოლიტიკას, რომელიც მიზნად ისახავს ერთჯერადი პლასტმასის გამოყენების შემცირებას და გარემოზე ზემოქმედების შემცირებას.
მსოფლიო ბანკის კვლევა მიუთითებს, რომ პლასტმასის პარკები კვლავ რჩება გარემოს მნიშვნელოვანი დამაბინძურებელი პროდუქტების კატეგორიაში, ხოლო არსებული რეგულაციები სრულ ეფექტს ყოველთვის ვერ აღწევს.
საქართველოს შემთხვევაში საკითხი ჯერ განხილვის ეტაპზეა და საბოლოო გადაწყვეტილება დამოკიდებული იქნება როგორც გარემოსდაცვით შეფასებებზე, ასევე ეკონომიკურ და სოციალურ ფაქტორებზე.
რეგულაციის შესაძლო ცვლილება შეიძლება გახდეს ქვეყნის გარემოსდაცვითი პოლიტიკის მომდევნო ნაბიჯი, რომელიც მიზნად ისახავს ნარჩენების რაოდენობის შემცირებას და გარემოს დაცვის საერთაშორისო პრაქტიკასთან დაახლოებას.
წყაროები
- World Bank. Georgia – Strengthening Regulation of Single-Use Plastics Report.
https://www.worldbank.org - European Commission. Directive on Single-Use Plastics and marine litter.
https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en
