შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ბავშვებთან ურთიერთობა მხოლოდ ყოველდღიური ზრუნვისა და ფიზიკური თანდასწრების საკითხი არ არის. თანამედროვე ფსიქოლოგიური და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კვლევები აჩვენებს, რომ ბავშვის ემოციური განვითარება დიდწილად დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად გრძნობს ის მშობლების ინტერესს, მხარდაჭერასა და გულწრფელ ჩართულობას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება ადრეული ასაკი და გარდატეხის პერიოდის წინარე ეტაპი, როდესაც ყალიბდება ბავშვის თვითშეფასება, ემოციური უსაფრთხოება და სოციალური უნარები [1], [2].
ფსიქოლოგი თამარ გაგოშიძე აღნიშნავს, რომ მშობლებისთვის გადამწყვეტია, შვილებთან ახლოს იყვნენ სწორედ გარდატეხის ასაკამდე, რადგან ამ ეტაპზე ჩადებული ემოციური რესურსი მომავალში ურთიერთობის საფუძველს ქმნის. საკითხი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვისაც აქტუალურია, რადგან მშობელ-შვილის ურთიერთობის ხარისხი უკავშირდება მოზარდთა ფსიქიკურ კეთილდღეობას, დეპრესიისა და შფოთვის რისკებს და ზოგადად ცხოვრების ხარისხს [3]. მსგავსი თემების გაშუქება და განხილვა მნიშვნელოვანია სანდო პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
ფსიქოლოგი თამარ გაგოშიძე პოდკასტში „მამების დრო“ საუბრობს იმის შესახებ, რომ ბევრი მშობელი ვერ აცნობიერებს, რამდენად მნიშვნელოვანია შვილთან ემოციური კონტაქტი ბავშვობის ადრეულ წლებში. მისი თქმით, გარდატეხის ასაკამდე მშობლის ჩართულობა განსაკუთრებით აუცილებელია, რადგან ამ ეტაპის შემდეგ ურთიერთობა ხშირად რთულდება.
ფსიქოლოგის შეფასებით, მშობლები ხშირად ფიზიკურად არიან ბავშვთან ახლოს, თუმცა ემოციურად ნაკლებად ხელმისაწვდომები რჩებიან, განსაკუთრებით ტექნოლოგიებზე, მობილურ მოწყობილობებზე გადართული ყოველდღიურობის პირობებში. ბავშვი კი ამ დროს ცდილობს, რომ მშობელმა გაიზიაროს მისი ემოცია, ინტერესები და შინაგანი სამყარო.
სოციალური თვალსაზრისით ეს პრობლემა ფართოდ გავრცელებულია, რადგან თანამედროვე ცხოვრების ტემპი და ციფრული გარემო ხშირად ამცირებს მშობლების ყურადღებასა და კომუნიკაციის ხარისხს ოჯახში.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ბავშვის ფსიქოლოგიური განვითარება დიდწილად ეფუძნება ე.წ. უსაფრთხო მიჯაჭვულობის (secure attachment) ჩამოყალიბებას, რაც ნიშნავს, რომ ბავშვი გრძნობს მშობლის მხარდაჭერასა და ემოციურ ხელმისაწვდომობას [1]. როდესაც მშობელი რეგულარულად ინტერესდება ბავშვის განცდებით და რეაგირებს მის ემოციებზე, ბავშვი უკეთ სწავლობს საკუთარი გრძნობების რეგულაციას და სოციალური ურთიერთობების მართვას.
გარდატეხის ასაკში, როდესაც მოზარდი დამოუკიდებლობისკენ მიისწრაფვის, მშობელთან ურთიერთობა ხშირად დაპირისპირების ფორმას იღებს. თუ ბავშვმა მანამდე ვერ მიიღო ემოციური მხარდაჭერის გამოცდილება, მას შეიძლება გაუჩნდეს განცდა, რომ მშობელი მხოლოდ მოთხოვნის რეჟიმშია და არ აინტერესებს მისი შინაგანი მდგომარეობა [2].
ფსიქოლოგი თამარ გაგოშიძე სწორედ ამ პროცესს აღწერს და აღნიშნავს, რომ ბავშვი ხშირად იმახსოვრებს მშობლის ემოციურ დისტანციას, რაც მომავალში სერიოზულ ურთიერთობის პრობლემებად შეიძლება გადაიქცეს.
კლინიკური თვალსაზრისით, მშობელთან სუსტი ემოციური კავშირი დაკავშირებულია მოზარდებში შფოთვითი აშლილობების, დეპრესიისა და ქცევითი პრობლემების მომატებულ რისკთან [3].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
WHO და UNICEF ხაზს უსვამენ, რომ ბავშვთა ფსიქიკური ჯანმრთელობის ერთ-ერთი მთავარი დამცავი ფაქტორი არის ოჯახის მხარდაჭერა და მშობლის ჩართულობა [3], [4].
კვლევების მიხედვით:
- ბავშვები, რომლებიც გრძნობენ მშობლების ემოციურ მხარდაჭერას, უკეთ უმკლავდებიან სტრესს და აქვთ მაღალი აკადემიური და სოციალური შედეგები [2]
- მოზარდებში დეპრესიისა და შფოთვის გავრცელება უფრო მაღალია იმ შემთხვევაში, თუ ოჯახში კომუნიკაცია სუსტია [3]
- მშობლის ყოველდღიური მცირე ჩართულობა, თუნდაც 10–15 წუთი ხარისხიანი საუბრის ფორმით, მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ბავშვის ემოციურ კეთილდღეობას [5]
თამარ გაგოშიძე სწორედ ამ პრაქტიკულ ასპექტზე ამახვილებს ყურადღებას, როდესაც ამბობს, რომ „სულ 10 წუთი, როცა გულწრფელად ხარ შენ შვილთან“, შეიძლება გადამწყვეტი იყოს ურთიერთობისთვის.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო პრაქტიკაში მშობლების განათლება და მხარდაჭერა ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად ითვლება ბავშვთა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრევენციაში. CDC და NIH აღნიშნავენ, რომ ძლიერი ოჯახური კავშირები ამცირებს რისკებს მოზარდებში, მათ შორის დამოკიდებულებების, აგრესიისა და ფსიქიკური პრობლემების განვითარების მხრივ [6].
The Lancet Psychiatry ხშირად აქვეყნებს კვლევებს, რომლებიც აჩვენებს, რომ ადრეული ემოციური მხარდაჭერა ბავშვის ცხოვრებაში გრძელვადიან დადებით შედეგებს ქმნის [5].
ევროპულ ქვეყნებში ფართოდ არის გავრცელებული მშობელთა მხარდამჭერი პროგრამები, რომლებიც მიზნად ისახავს მშობლების ინფორმირებას, როგორ დაამყარონ ემოციური კომუნიკაცია შვილებთან.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მოზარდთა ფსიქიკური ჯანმრთელობის საკითხები უფრო აქტუალური ხდება, განსაკუთრებით სოციალური ცვლილებებისა და ტექნოლოგიური გარემოს ფონზე. მშობლების ემოციური ჩართულობის მნიშვნელობა ჯერ კიდევ ხშირად დაუფასებელია ყოველდღიურ პრაქტიკაში.
