ყველის მწარმოებელთა ასოციაციის ხელმძღვანელის, ანა მიქაძე-ჩიკვაიძის განცხადებით, საქართველოში ნედლი რძის დეფიციტმა და ბაზარზე იაფი ალტერნატიული ნედლეულის შემოდინებამ შეიძლება შექმნას ვითარება, როცა ადგილობრივი წარმოება კონკურენციას ვეღარ გაუძლებს და ბაზარზე რძის პროდუქტების მიწოდება კიდევ უფრო მეტად დაეყრდნობა იმპორტს. საკითხი აქტუალურია როგორც ეკონომიკური, ისე მომხმარებელთა დაცვისა და სურსათის უვნებლობის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როცა სახელმწიფო უწყებები 2026 წლისთვის გეგმავენ პირველადი წარმოებისა და კონტროლის მექანიზმების გამკაცრებას, მათ შორის ნედლ რძეში აფლატოქსინის ზღვრული მაჩვენებლების მართვასა და ნედლი რძის წარმოების ხელშეწყობის ინსტრუმენტებზე მუშაობას [1].
მოვლენების აღწერა
ყველის მწარმოებელთა ასოციაციის ხელმძღვანელმა საჯაროდ აღწერა დარგის მთავარი პრობლემა — ნედლი რძის შეზღუდული მოცულობა და არაორგანიზებული მცირე წარმოების დომინირება, რის ფონზეც ადგილობრივი ნედლეული ხშირად ვერ აკმაყოფილებს ბაზრის მოთხოვნას. მისი თქმით, დეფიციტისას ბაზარზე შედის უცხოური პროდუქცია და „აღდგენილი“ რძის გამოყენება, რაც ამცირებს ადგილობრივი ფერმერების კონკურენტუნარიანობას და ასუსტებს ქართული პროდუქტის პოზიციებს საცალო ქსელში.
პარალელურად, 2026 წლის 15 იანვარს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში გაიმართა შეხვედრა რძის დარგის წარმომადგენლებთან, სადაც სახელმწიფო მხარემ წარმოადგინა 2026 წლის ინიციატივები: პირველადი წარმოებისა და ცხოველთა გადაადგილების უფრო მკაცრი კონტროლი, ვეტერინარული რეცეპტის სისტემის ეტაპობრივი დანერგვა, ნედლ რძეში აფლატოქსინის დასაშვები ზღვრის საკითხი და ნედლი რძის წარმოების წახალისების მექანიზმები [1]. ეს ხაზს უსვამს, რომ დარგის პრობლემა არა მხოლოდ ბაზრის, არამედ რეგულაციისა და უვნებლობის სისტემის ნაწილიცაა.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში რძის წარმოება მნიშვნელოვანწილად ეფუძნება მცირე მეურნეობებს, სეზონურობასა და შედარებით დაბალ პროდუქტიულობას, რის გამოც ნედლი რძის სტაბილური მიწოდება რთულდება, განსაკუთრებით ზამთარში. ეროვნული სტატისტიკის სამსახურის მონაცემებით, 2024 წელს წლიურმა რძის წარმოებამ 570.7 მილიონი ლიტრი შეადგინა და 2023 წელთან შედარებით 2.3%-ით შემცირდა [2]. 2025 წლის მესამე კვარტალში კი წინასწარი შეფასებით რძის წარმოება წინა წლის იმავე პერიოდთან შედარებით 9.1%-ით შემცირდა და 156.0 მილიონ ლიტრს გაუტოლდა [3].
სექტორის ანალიტიკური მიმოხილვებიც მიუთითებს, რომ წარმოების მოცულობა ბოლო წლებში შედარებით სტაბილურია, თუმცა ზრდის პოტენციალს ზღუდავს პროდუქტიულობა, პირველადი წარმოების ფრაგმენტაცია და ხარისხის ერთგვაროვნების პრობლემა [4]. ასეთ პირობებში დეფიციტისას ბაზარი უფრო მგრძნობიარე ხდება იმპორტზე, ფასების ცვალებადობაზე და ნედლეულის ჩანაცვლების პრაქტიკებზე, რაც უკვე უკავშირდება მომხმარებელთა ინფორმირების/დაცვით პოლიტიკას.
დეტალები და ფაქტები
დარგის წარმომადგენლების მიერ აღწერილი პრობლემების ერთ-ერთი პრაქტიკული განზომილებაა პროდუქტის სახელწოდება და ეტიკეტირება, რაც პირდაპირ ეხება მომხმარებლის ინფორმირებულ არჩევანს. საქართველოში მოქმედი ტექნიკური რეგლამენტი რძისა და რძის პროდუქტების შესახებ აწესებს სახელდების მკაცრ წესებს (მაგალითად, „ყველი“, „კარაქი“, „მაწონი“) და სახელმწიფოს კონტროლის ინსტრუმენტებსაც განსაზღვრავს [5].
ევროკავშირთან ასოცირების დღის წესრიგის შესრულების 2017 წლის ანგარიშში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ მთავრობის დადგენილება №152-ის ცვლილებებით „ყველის“ დასახელება გამოიყენება მხოლოდ რძისგან დამზადებულ პროდუქტზე, ხოლო რეგულაციის მიზანია მომხმარებელთა ინტერესების დაცვა და ბაზრის წესრიგის გაუმჯობესება [6]. დარგის ბაზრის ანალიზები ასევე ხაზს უსვამენ, რომ რძის ფხვნილის/აღდგენილი რძის გამოყენება ზოგადად აკრძალული არ არის, მაგრამ პრობლემად იქცევა მაშინ, როცა ეტიკეტირება არ არის გამჭვირვალე და მომხმარებელი შეცდომაში შედის [5].
სახელმწიფო პოლიტიკის კიდევ ერთი მიმართულებაა ხარისხის ნიშნის დანერგვა: გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ცნობით, „Georgian Milk“ ნიშანი გაიცემა იმ საწარმოებზე, რომლებიც იყენებენ ადგილობრივ ნედლ რძეს და არ მიმართავენ რძის ფხვნილსა და მცენარეულ ცხიმებს; ასევე მოთხოვნილია რეგისტრაცია/აღიარება და საფრთხეების ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების სისტემის დანერგვა [7].
ამავე დროს, კონტროლის გამკაცრებაზე საუბარი არ შემოიფარგლება ეტიკეტირებით: 2026 წლის ინიციატივებში მოიაზრება პირველადი წარმოების და ცხოველთა გადაადგილების ზედამხედველობის გამკაცრება და ნედლ რძის უვნებლობის პარამეტრების, მათ შორის აფლატოქსინის ზღვრის მართვა [1]. ეს ასახავს, რომ დარგის გამოწვევები ერთდროულად ეკონომიკურიცაა და სურსათის უვნებლობის საკითხიც.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ევროკავშირის პრაქტიკაში რძის სექტორის მდგრადობა ხშირად უკავშირდება ორ ბირთვს: (1) პირველადი წარმოების პროდუქტიულობის ზრდას და (2) მკაფიო ეტიკეტირებას/დასახელების დაცვას, რათა მომხმარებელი არ შეცდეს პროდუქტის შემადგენლობაში. ევროკავშირის სტატისტიკის მიხედვით, 2024 წელს ევროკავშირში ფერმერული ნედლი რძის წარმოება დაახლოებით 161.8 მილიონ ტონას შეადგენდა და წინა წელთან შედარებით ზრდაც დაფიქსირდა [8]. ეს მასშტაბი და სტაბილურობა, ცხადია, განსხვავებულია საქართველოსგან, თუმცა პრინციპი მსგავსია: ხარისხის კონტროლი და ბაზრის წესრიგი წარმოადგენს სექტორის მდგრადობის ერთ-ერთ წინაპირობას.
საქართველოს შემთხვევაში, ევროპულ ნორმებთან დაახლოების მიმართულებით მნიშვნელოვანი იყო სწორედ რეგულაციებში ცვლილებები, რომლებიც ეხებოდა რძისა და რძის პროდუქტების სახელდებასა და ეტიკეტირებას, რაც 2017 წლის შესრულების ანგარიშშიც არის ასახული [6]. ამგვარი ნაბიჯები რეგიონულადაც აღიქმება როგორც მომხმარებელთა დაცვისა და კონკურენციის სამართლიანობის ინსტრუმენტი, თუმცა მათი შედეგიანობა დამოკიდებულია ზედამხედველობის შესაძლებლობებზე და ბაზრის მონაწილეთა შესაბამისობაზე [5].
საქართველოს კონტექსტი (თუ რელევანტურია)
საქართველოსთვის რძის სექტორის საკითხი ერთდროულად ნიშნავს: ადგილობრივი ფერმერების შემოსავალს, სოფლის ეკონომიკის მდგრადობას, მომხმარებლის მიერ მიღებული პროდუქტის ხარისხს და ფასების სტაბილურობას. ოფიციალური სტატისტიკა აჩვენებს, რომ წარმოება ბოლო წლებში მცირედით კლებულობს [2], ხოლო 2025 წლის ზოგიერთ პერიოდზე წინასწარი მონაცემებით კლება უფრო თვალსაჩინოც გახდა [3]. ასეთ ფონზე დარგის წარმომადგენლების გაფრთხილებები უფრო ფართო ეკონომიკურ კონტექსტში ჯდება.
რეგულაციის მხრივ, სახელმწიფოს როლი ორმაგია: ერთის მხრივ, დასახელებისა და ეტიკეტირების წესებით მომხმარებელი დაცული უნდა იყოს შეცდომაში შეყვანისგან [6]; მეორეს მხრივ, პირველადი წარმოების გაძლიერება (ფერმების ორგანიზება, პროდუქტიულობის გაზრდა, უვნებლობის კონტროლი) ხდება პრაქტიკული წინაპირობა, რომ ბაზარი ნაკლებად დამოკიდებული იყოს დეფიციტურ სეზონებზე და იაფ ჩანაცვლებებზე [1].
საზოგადოებრივი დისკუსიისთვის მნიშვნელოვანია, რომ თემის გაშუქება ემყარებოდეს გადამოწმებად მონაცემებსა და ოფიციალურ პოლიტიკას. ამ კუთხით, აკადემიური და პროფესიული სივრცეების გამოყენება (მაგალითად, https://www.gmj.ge) ხელს უწყობს დარგობრივი რეგულაციისა და მტკიცებულებების სწორ გააზრებას, ხოლო ხარისხისა და შესაბამისობის თემებზე საუბრისას კონტექსტურად შეიძლება იყოს რელევანტური სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის პლატფორმების მოხსენიება (მაგალითად, https://www.certificate.ge), რადგან ბაზარზე „რა ეწერება ეტიკეტზე“ და „რა კონტროლია წარმოებაზე“ პირდაპირ განსაზღვრავს მომხმარებელთა ნდობას.
დაინტერესებული მკითხველი, რომელიც მსგავს ეკონომიკურ და სურსათის პოლიტიკის თემებს ადევნებს თვალს, ხშირად ეძებს ერთიან, გადამოწმებად ინფორმაციას ქართულ მედიაში; ამ კონტექსტში თემის მონიტორინგისთვის რელევანტურია https://www.sheniambebi.ge-ის მსგავსი საინფორმაციო პლატფორმებიც, როდესაც მასალა ეფუძნება ოფიციალურ დოკუმენტებსა და სტატისტიკას.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სექტორში ნედლი რძის დეფიციტის შესახებ გაფრთხილება ასახავს სისტემურ გამოწვევას: პირველადი წარმოების ფრაგმენტაციას, სეზონურობას და იმპორტზე მგრძნობელობას. ოფიციალური სტატისტიკა მიუთითებს, რომ რძის წარმოების მაჩვენებლები ბოლო წლებში სტაბილურობის მიუხედავად კლების ნიშნებსაც აჩვენებს [2], ხოლო 2025 წლის ზოგი პერიოდის წინასწარი მონაცემები კლების ტენდენციას აძლიერებს [3].
პარალელურად, რეგულაციური ჩარჩო — განსაკუთრებით პროდუქტის დასახელებისა და ეტიკეტირების წესები — შექმნილია მომხმარებელთა ინტერესების დასაცავად და ბაზარზე გაუმჭვირვალე პრაქტიკების შესამცირებლად [6]. 2026 წლისთვის გამოცხადებული სახელმწიფო ინიციატივები, რომლებიც ეხება პირველადი წარმოების კონტროლს, ვეტერინარული მართვის სისტემებსა და ნედლ რძის უვნებლობის პარამეტრებს, აჩვენებს, რომ დარგის განვითარება განიხილება როგორც ხარისხის, ისე მიწოდების მდგრადობის მიმართულებით [1]. სავარაუდო განვითარება დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენად მოხერხდება ერთდროულად: (ა) ნედლი რძის წარმოების ზრდის წახალისება და (ბ) ზედამხედველობისა და ეტიკეტირების რეალური აღსრულება, რათა ბაზრის კონკურენცია იყოს სამართლიანი და მომხმარებლის არჩევანი — ინფორმირებული.
წყაროები
- Ministry of Environmental Protection and Agriculture of Georgia. Meeting with the Representatives of the Dairy Sector. 15 Jan 2026. Available from: https://mepa.gov.ge/En/News/Details/24271
- National Statistics Office of Georgia (GeoStat). Agriculture of Georgia — 2024 and IV quarter of 2024. 17 Feb 2025. Available from: https://geostat.ge/media/68410/Agriculture-of-Georgia—2024-and-IV-quarter-of-2024.pdf
- National Statistics Office of Georgia (GeoStat). Agriculture of Georgia — III Quarter, 2025. 17 Nov 2025. Available from: https://geostat.ge/media/75071/Agriculture-of-Georgia—III-Quarter%2C-2025.pdf
- TBC Capital. Milk and milk products sector overview. 23 Dec 2025. Available from: https://tbccapital.ge/en/publications/all-publications/singleview/30007269-milk-and-milk-products-sector-overview
- ISET Policy Institute. „rZisa da rZis nawarmis“ Sesaxeb teqnikuri reglamentis … (analytical note). 6 Oct 2021. Available from: https://iset-pi.ge/storage/media/other/2021-10-06/596eca90-2674-11ec-84e0-170c222d75c0.pdf
- Government of Georgia. Implementation Report of the DCFTA (2017). (section referencing Decree №152 and dairy labelling changes). 2017. Available from: https://dcfta.gov.ge/assets/uploads/implimentation/EN_%20Report_2017_DCFTA.pdf
- Ministry of Environmental Protection and Agriculture of Georgia. 14 cheese producer companies own the ”Georgian Milk” mark. 19 Dec 2019. Available from: https://www.mepa.gov.ge/En/News/Details/11791
- Eurostat. Milk and milk product statistics — Statistics Explained. Accessed 27 Jan 2026. Available from: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Milk_and_milk_product_statistics
