პარლამენტში ინიცირებულია კანონპროექტი, რომელიც „სახელმწიფო პენსიის შესახებ“ კანონში ცვლილებებს ითვალისწინებს და მიზნად ისახავს ზედმეტად დარიცხული პენსიების საკითხის ერთჯერად სამართლებრივ მოწესრიგებას, მათ შორის იმ შემთხვევებში, როდესაც პენსიონერის გარდაცვალების შესახებ ინფორმაცია სახელმწიფო უწყებებში დაგვიანებით აისახა.
მოვლენების აღწერა
კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, საქართველოში ხშირია შემთხვევები, როდესაც პენსიის გაცემა გრძელდება პენსიონერის გარდაცვალების შემდეგაც, რადგან შესაბამისი ინფორმაცია დროულად არ რეგისტრირდება სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში. დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ თვეში დაახლოებით 30 ასეთი შემთხვევა ფიქსირდება, რაც იწვევს სახელმწიფო პენსიის ზედმეტად გაცემას.
ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, პენსიის გაცემის შეწყვეტის საფუძვლებია, მათ შორის, პენსიონერის გარდაცვალება ან საჯარო საქმიანობის განხორციელება. ამ პირობების დარღვევის შემთხვევაში ზედმეტად გაცემული თანხები უკან დასაბრუნებლად ექვემდებარება, თუმცა პრაქტიკაში ეს ხშირად იწვევს სამართლებრივ დავებსა და ადმინისტრაციულ წარმოებებს.
კონტექსტი და ფონი
სოციალური დახმარებებისა და პენსიების ადმინისტრირება დამოკიდებულია სხვადასხვა უწყებას შორის ინფორმაციის დროულ გაცვლაზე. გარდაცვალების დაგვიანებული რეგისტრაცია ავტომატურად იწვევს პენსიის გაგრძელებას, რაც შემდგომში ხდება დავის საგანი ოჯახებსა და სახელმწიფოს შორის. მსგავსი პრაქტიკა ცნობილია სხვა ქვეყნებშიც და ხშირად საჭიროებს ერთჯერად საკანონმდებლო გადაწყვეტილებებს, რათა ადმინისტრაციული ტვირთი შემცირდეს და სამართლებრივი გაურკვევლობა აღმოიფხვრას.
დეტალები და ფაქტები
კანონპროექტის მიხედვით, ის პენსიონერები ან გარდაცვლილი პირების მემკვიდრეები, ვისაც 2021 წლის 1-ლი აპრილიდან 2025 წლის 1-ელ ნოემბრამდე პერიოდში პენსია ზედმეტად დაერიცხათ, გათავისუფლდებიან სახელმწიფოს მიმართ არსებული ფინანსური ვალდებულებებისგან. ეს ნიშნავს, რომ ამ პერიოდში ზედმეტად გაცემული თანხები ლეგალიზებულად ჩაითვლება და უკან დაბრუნებას აღარ დაექვემდებარება.
სოციალური მომსახურების სააგენტოს მონაცემებით, ინიციატივა შეეხება 1 685 პენსიონერს ან გარდაცვლილის მემკვიდრეს. სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დასაბრუნებელი თანხის საერთო ოდენობა 1 213 804 ლარს შეადგენს. ამასთან, აღნიშნულია, რომ ზედმეტად გაცემულ პენსიებთან დაკავშირებით სასამართლოში 430 საქმე მიმდინარეობს, რომელთა წარმოებაც ცვლილებების მიღების შემთხვევაში შეწყდება.
კანონპროექტში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ 2021 წლის 1-ლი აპრილი განიხილება როგორც ბოლო ლეგალიზაციის თარიღი, ხოლო 2025 წლის 1-ლი ნოემბერი – პერიოდის დასასრული, რომლის ფარგლებშიც ზედმეტად გაცემული პენსიები ლეგალიზებულად ჩაითვლება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სოციალური გადახდების ზედმეტად გაცემის საკითხი ცნობილია სხვადასხვა ქვეყანაში. ევროპის ქვეყნებში მსგავსი შემთხვევები, როგორც წესი, რეგულირდება ადმინისტრაციული სამართლის მეშვეობით და ხშირად ხორციელდება ვალების ჩამოწერის ან ამნისტიის ფორმით, როდესაც პრობლემის მასშტაბი მაღალია და დავების წარმოება მნიშვნელოვან ხარჯებთან არის დაკავშირებული [1]. სოციალური დაცვის სისტემების ეფექტიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტი სწორედ მონაცემთა რეგისტრაციისა და გაცვლის სიზუსტეა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის აღნიშნული კანონპროექტი უკავშირდება სოციალური დაცვის ადმინისტრირების პრაქტიკულ პრობლემებს, რაც გავლენას ახდენს როგორც სახელმწიფო ბიუჯეტზე, ისე პენსიონერების ოჯახების სამართლებრივ მდგომარეობაზე. მსგავსი საკითხების გაშუქება და ოფიციალური ინფორმაციის გავრცელება რეგულარულად ხდება პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც სოციალური პოლიტიკის ცვლილებები მკითხველისთვის ხელმისაწვდომ ფორმატში ქვეყნდება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
კანონპროექტი მიზნად ისახავს ერთჯერადად მოაწესრიგოს წლების განმავლობაში დაგროვილი პრობლემა, რომელიც დაკავშირებულია პენსიის ზედმეტად დარიცხვასთან ინფორმაციის დაგვიანებული რეგისტრაციის გამო. დოკუმენტში განსაზღვრულია კონკრეტული პერიოდი და ბენეფიციართა წრე, რაც საშუალებას იძლევა შეწყდეს მიმდინარე ადმინისტრაციული და სასამართლო წარმოებები და დასრულდეს ფინანსური დავები ამ საკითხზე. ცვლილებების მიღების შემთხვევაში, პენსიების ზედმეტად გაცემის აღნიშნული პერიოდი სამართლებრივად ლეგალიზებული გახდება და შესაბამისი თანხები დაბრუნებას აღარ დაექვემდებარება.
წყაროები
- European Commission. Social security coordination and recovery of unduly paid benefits. https://ec.europa.eu
