დიდი ლურჯი ხვრელი კარიბის ზღვაში, ბელიზის სანაპიროზე, მდებარეობს. ის დაახლოებით 124 მეტრი სიღრმისაა და ფსკერამდე ჩადის, ხოლო მასში მოხვედრილი ნებისმიერი დანალექი ათასობით წლის განმავლობაში მეტწილად იქვე რჩება. შესაბამისად, ეს ადგილი დროის კაფსულის ფუნქციასაც ასრულებს და ინფორმაციას ინახავს ისეთი მოვლენების შესახებ, როგორიც ციკლონებია.
საქმე ისაა, რომ ციკლონების მძვინვარების შედეგად ამ ხვრელში ყოველ ჯერზე ახალი მატერია ხვდება. ფსკერის გაბურღვისას ამოღებულ ნიმუშებში თითოეული ასეთი ფენა ხის რგოლებივით ჩანს და სხვადასხვა ფერისაა — მონაცრისფრო-მწვანიდან ღია მწვანემდე, რაც ორგანულ შედგენილობაზეა დამოკიდებული.
ახალი კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა სწორედ ასეთი ნიმუში მოიპოვეს და გააანალიზეს. მათ დაადგინეს, რომ ბოლო 5 700 წლის განმავლობაში ტროპიკული ციკლონები გახშირდა. პროგნოზების თანახმად, ეს ტენდენცია არათუ გაგრძელდება, არამედ კლიმატიც ცვლილების გამო გამძაფრდება კიდეც.
ნიმუშის ფრაგმენტი.
ფოტო: Supplementary Materials
“საერთო ჯამში 694 შრის იდენტიფიცირება მოხერხდა. მათში შეინიშნება გახშირებული შტორმებისკენ სამხრეთ-დასავლეთ კარიბის ზღვის გამორჩეული რეგიონული მიდრეკილება, რომელიც შიდატროპიკული კონვერგენტული ზონის ორბიტალურად განპირობებულ ცვლილებას უკავშირდება. 21-ე საუკუნის მონაცემები ტროპიკული ციკლონების უპრეცედენტო გახშირებაზე მიუთითებს, რაც ინდუსტრიული ეპოქის თანმდევ დათბობასთან ასოცირდება”, — აცხადებს გერმანელი მეცნიერი, დომინიკ შმიტი.
ფსკერიდან ამოღებული ვერტიკალური სანიმუშე ბირთვის ანალიზი იმის გარკვევას მოიაზრებს, თუ რამ წარმოქმნა სხვადასხვა შრე. ციკლონის მსგავს მოვლენებს უფრო დიდი ზომის ფრაგმენტების დალექვა შეუძლია, ვიდრე არაშტორმულ ოკეანურ პროცესებს. შესაბამისად, ყურადღება სწორედ პირველ ტიპის მატერიაზე უნდა გამახვილდეს. მსგავს დანალექს ტემპესტიტი ეწოდება და ის არა მხოლოდ ზომით, არამედ შედგენილობითა და ფერითაც განსხვავებულია — ღია ყავისფერი ან მოთეთროა.
თავად დიდი ლურჯი ხვრელი მიწისქვეშა კირქვის ქვაბულის სახით წარმოიქმნა, ამიტომ იქ მოზრდილი სტალაქტიტები დღემდეა შემორჩენილი. ხვრელად ის ბოლო გამყინვარებისას გარდაიქმნა, როცა მისი ზედა ნაწილი ჩამოიშალა და ღრუ ადგილის დატბორვას შეუძლო ხელი. დანალექი იქ ათასობით წლის განმავლობაში გროვდებოდა და ბოლო 5 700 წელში უფრო და უფრო გახშირებული ციკლონების კვალს ინახავდა.
ამ მზარდი ტენდენციის მიზეზი შიდატროპიკული კონვერგენტული ზონის სამხრეთით გადანაცვლებაა. ის დიდი შტორმების ფორმირების ადგილმდებარეობას განსაზღვრავს, ასევე ტროპიკული ქარიშხლების მიმართულებასა და კონკრეტულ სახმელეთო არეალებში გადასვლას. ამის მიუხედავად, დადგინდა, რომ ციკლონების სიხშირეზე თბილი და ცივი პერიოდებიც ზემოქმედებს, განსაკუთრებით კი პირველი მათგანი.
აქედან ვარაუდობენ, რომ მომდევნო წლებში უფრო მეტ ციკლონს ვიხილავთ, კერძოდ — მხოლოდ ამ საუკუნეში რეგიონში 45-მდე შტორმია მოსალოდნელი. ამის შესახებ ავტორები გამოცემაში Science Advances გამოქვეყნებულ ნაშრომში წერენ.
საინტერესო ბმულები:
- 95 დღე საკვებისა და წყლის გარეშე – ბრძოლა ოკეანეში გადარჩენისთვის
- კლიმატის ცვლილება: ოკეანეებში ჟანგბადის დონე იკლებს
