ქართული სატესტო ლაბორატორიების აუდიტი ჩაატარეს – „როსსელხოზნადზორის“ დელეგაცია საქართველოში იმყოფებოდა

საქართველოს სურსათის ეროვნული სააგენტოს მოწვევით, რუსეთის ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული ზედამხედველობის ფედერალური სამსახურის დელეგაცია საქართველოში იმყოფებოდა. 2026 წლის 2–6 ნოემბრის ვიზიტის ფარგლებში რუსმა სპეციალისტებმა სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორიის მუშაობა შეაფასეს, შეისწავლეს რუსეთში ექსპორტისთვის განკუთვნილი ხილის ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირების სისტემა და გორის მუნიციპალიტეტში ხილის მოყვანისა და შენახვის ხუთი ობიექტი მოინახულეს. ვიზიტის შედეგების შესახებ ინფორმაცია 9 ნოემბერს რუსულმა უწყებამ გაავრცელა. აუდიტის საბოლოო შეფასება და მისი შესაძლო გავლენა ქართული პროდუქციის რუსეთში ექსპორტზე ჯერ დაზუსტებული არ არის [1, 2].

მოვლენების აღწერა

რუსეთის ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული ზედამხედველობის ფედერალური სამსახურის, ცნობილი როგორც „როსსელხოზნადზორი“, წარმომადგენლები საქართველოში სურსათის ეროვნული სააგენტოს მოწვევით იმყოფებოდნენ.

რუსული უწყების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, დელეგაციის ვიზიტის მთავარი მიმართულება იყო იმ ლაბორატორიული და ფიტოსანიტარიული კონტროლის სისტემის შესწავლა, რომელიც რუსეთში გასატანი მცენარეული პროდუქციის უსაფრთხოებისა და შესაბამისობის შემოწმებას ემსახურება.

ვიზიტის ფარგლებში სპეციალისტებმა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორია შეაფასეს. მათი ყურადღების ცენტრში იყო ლაბორატორიის ორგანიზაციული სტრუქტურა, ტექნიკური აღჭურვილობა, თანამშრომელთა კვალიფიკაცია, კვლევის მეთოდები და სამუშაო გარემოს შესაბამისობა დადგენილ მოთხოვნებთან.

გარდა ლაბორატორიული საქმიანობისა, რუსულმა დელეგაციამ შეისწავლა თესლოვანი და კურკოვანი კულტურების ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირების პროცედურები. ქართველმა სპეციალისტებმა სტუმრებს გააცნეს ნიმუშების საკარანტინო ფიტოსანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისა და შესაბამისი სერტიფიკატების გაცემის წესი.

დელეგაცია გორის მუნიციპალიტეტშიც იმყოფებოდა, სადაც თესლოვანი და კურკოვანი კულტურების მოყვანის, შენახვისა და საექსპორტო პარტიების ფორმირების ხუთი ობიექტი დაათვალიერა [1, 2].

კონტექსტი და ფონი

ფიტოსანიტარიული კონტროლი მცენარეებისა და მცენარეული პროდუქციის საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტია. მისი მიზანია საკარანტინო მავნე ორგანიზმების გავრცელების პრევენცია, მცენარეული პროდუქციის შესაბამისობის შემოწმება და იმპორტიორი ქვეყნის მოთხოვნების შესრულება.

სხვადასხვა ქვეყანაში მცენარეული პროდუქციის იმპორტისთვის განსხვავებული მოთხოვნები მოქმედებს. ექსპორტიორი ქვეყნის შესაბამისმა უწყებებმა უნდა უზრუნველყონ, რომ პროდუქცია აკმაყოფილებდეს დანიშნულების ქვეყნის ფიტოსანიტარიულ პირობებს და თან ახლდეს სათანადო დოკუმენტაცია.

საქართველოს შემთხვევაში ამ პროცესში მნიშვნელოვანი ფუნქცია აკისრია სურსათის ეროვნულ სააგენტოსა და სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორიას.

სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორია მცენარეთა მავნე ორგანიზმების დიაგნოსტიკას, მცენარეული პროდუქციის კვლევასა და სხვა ლაბორატორიულ მომსახურებას ახორციელებს. მისი საქმიანობა მნიშვნელოვანია როგორც ქვეყნის შიდა კონტროლისთვის, ისე საექსპორტო პროდუქციის შესაბამისობის დასადგენად [3].

რუსეთის ბაზრისთვის განკუთვნილი პროდუქციის შემთხვევაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების ნარჩენი რაოდენობების შემოწმებას. ეს კვლევები საშუალებას იძლევა დადგინდეს, შეესაბამება თუ არა პროდუქციაში აღმოჩენილი ნივთიერებების რაოდენობა შესაბამის ნორმებს.

ლაბორატორიული კვლევის შედეგები საექსპორტო პროცესში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა, თუმცა პროდუქციის ექსპორტის შესაძლებლობა მხოლოდ ლაბორატორიულ დასკვნაზე არ არის დამოკიდებული. ასევე გასათვალისწინებელია ფიტოსანიტარიული მდგომარეობა, წარმოშობის დოკუმენტაცია, საკარანტინო მოთხოვნები და იმპორტიორი ქვეყნის მოქმედი წესები.

დეტალები და ფაქტები

რუსული დელეგაციის ვიზიტი რამდენიმე ძირითად მიმართულებას მოიცავდა.

ლაბორატორიული შესაძლებლობების შეფასება

რუსი სპეციალისტები გაეცნენ სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორიის საქმიანობას, რომელიც რუსეთის ბაზრისთვის განკუთვნილ მცენარეულ პროდუქციაში პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების მოქმედი ნივთიერებების ნარჩენ რაოდენობებს იკვლევს.

აუდიტის დროს შეფასდა:

• ლაბორატორიის ორგანიზაციული სტრუქტურა;

• კვლევებისთვის გამოყენებული ტექნიკური აღჭურვილობა;

• თანამშრომელთა პროფესიული კვალიფიკაცია;

• ლაბორატორიული კვლევის მეთოდები;

• შენობა-ნაგებობებისა და სამუშაო პირობების შესაბამისობა დადგენილ მოთხოვნებთან.

ამგვარი შეფასების მიზანია იმის დადგენა, რამდენად შეუძლია ლაბორატორიას სანდო და განმეორებადი შედეგების მიღება. საერთაშორისო ვაჭრობაში ლაბორატორიული მონაცემების სანდოობას მნიშვნელოვანი როლი აქვს, რადგან იმპორტიორი ქვეყნის გადაწყვეტილებები ხშირად სწორედ ამ მონაცემებსა და თანმხლებ დოკუმენტებს ეფუძნება.

ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირების პროცედურები

ვიზიტის მეორე მიმართულება მცენარეული პროდუქციის საკარანტინო მდგომარეობის შეფასებასა და ფიტოსანიტარიული სერტიფიკატების გაცემას შეეხებოდა.

ფიტოსანიტარიული სერტიფიკატი ოფიციალური დოკუმენტია, რომელიც ადასტურებს, რომ შესაბამისი პროდუქცია შემოწმებულია და აკმაყოფილებს დადგენილ ფიტოსანიტარიულ მოთხოვნებს.

საქართველოს კანონმდებლობით, მცენარეთა კარანტინის ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია ქვეყნის ტერიტორიის დაცვა სხვა ქვეყნებიდან საკარანტინო მავნე ორგანიზმების შემოტანისა და გავრცელებისგან. ამავე სისტემის ნაწილია მცენარეებისა და მცენარეული პროდუქციის ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირება [4].

ქართველმა სპეციალისტებმა რუსულ დელეგაციას გააცნეს, როგორ ხდება ნიმუშების საკარანტინო მდგომარეობის განსაზღვრა და რა პროცედურებია საჭირო საექსპორტო პროდუქციაზე შესაბამისი დოკუმენტის გასაცემად.

გორის მუნიციპალიტეტში ხუთი ობიექტის მონახულება

დელეგაციის ვიზიტი მხოლოდ ლაბორატორიული შემოწმებით არ შემოფარგლულა. რუსმა სპეციალისტებმა გორის მუნიციპალიტეტში თესლოვანი და კურკოვანი კულტურების მოყვანის, შენახვისა და საექსპორტო პარტიების ფორმირების ხუთი ობიექტი მოინახულეს.

ეს ეტაპი მნიშვნელოვანია, რადგან მცენარეული პროდუქციის ხარისხსა და ფიტოსანიტარიულ მდგომარეობაზე გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ლაბორატორიული კვლევა, არამედ პროდუქციის წარმოების, მოსავლის აღების, შენახვისა და ექსპორტისთვის მომზადების პროცესებიც.

თესლოვან კულტურებს მიეკუთვნება, მაგალითად, ვაშლი და მსხალი, ხოლო კურკოვან კულტურებს — ატამი, ქლიავი, გარგარი და ალუბალი. ამ პროდუქტების ექსპორტისას მნიშვნელოვანია როგორც საკარანტინო მოთხოვნების, ისე შენახვისა და ტრანსპორტირების შესაბამისი პირობების დაცვა.

რა შედეგს ელოდებიან აუდიტის შემდეგ

„როსსელხოზნადზორის“ ინფორმაციით, აუდიტის დასრულების შემდეგ რუსული მხარე ქართულ ლაბორატორიას შესაბამის აქტს გაუგზავნის. დოკუმენტში უნდა აისახოს ლაბორატორიის კომპეტენციის, გამოყენებული კვლევის მეთოდებისა და მიღებული შედეგების სანდოობის შეფასება [1].

ეს ნიშნავს, რომ ვიზიტის დასრულება ავტომატურად არ ადასტურებს ლაბორატორიის საბოლოო აღიარებას ან რუსეთში ქართული პროდუქციის ექსპორტის პირობების ცვლილებას. ამის დასადგენად საჭიროა აუდიტის აქტის შინაარსისა და შემდგომი ოფიციალური გადაწყვეტილებების გაცნობა.

რუსული უწყების განცხადებაში ასევე საუბარია საქართველოს მხრიდან მცენარეთა კარანტინის სფეროში ეროვნული სისტემის განვითარებაზე.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

მცენარეული პროდუქციის საერთაშორისო ვაჭრობა ფიტოსანიტარიული კონტროლის საერთო პრინციპებს ეფუძნება. ამ მიმართულებით ერთ-ერთი მთავარი საერთაშორისო დოკუმენტია მცენარეთა დაცვის საერთაშორისო კონვენცია, რომლის მიზანია მცენარეთა მავნე ორგანიზმების გავრცელების პრევენცია და მცენარეული პროდუქციის უსაფრთხო გადაადგილების ხელშეწყობა.

კონვენციის ფარგლებში შემუშავებულია ფიტოსანიტარიული ზომების საერთაშორისო სტანდარტები, რომლებიც ქვეყნებს ეხმარება საკარანტინო კონტროლის, ლაბორატორიული კვლევებისა და სერტიფიცირების პროცედურების მოწესრიგებაში [5].

საერთაშორისო ვაჭრობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ლაბორატორიების კომპეტენციას. კვლევის შედეგები უნდა იყოს სანდო, მეთოდოლოგიურად დასაბუთებული და საჭიროების შემთხვევაში განმეორებით გადამოწმებადი.

იმპორტიორ ქვეყნებს უფლება აქვთ, საკუთარი კანონმდებლობის შესაბამისად შეამოწმონ ექსპორტიორი ქვეყნის მიერ გაცემული დოკუმენტაცია და მოითხოვონ დამატებითი ინფორმაცია პროდუქციის ფიტოსანიტარიული მდგომარეობის შესახებ.

საქართველოსა და რუსეთის შემთხვევაში ლაბორატორიული აუდიტი სწორედ ამ ურთიერთობის ნაწილია. მისი შედეგები შესაძლოა მნიშვნელოვანი გახდეს საექსპორტო პროდუქციის შემოწმების პროცესის შემდგომი ორგანიზებისთვის, თუმცა კონკრეტული ცვლილებები მხოლოდ ოფიციალური გადაწყვეტილებების შემდეგ გახდება ცნობილი.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის რუსეთის ბაზარი ხილისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საექსპორტო მიმართულებაა. შესაბამისად, ფიტოსანიტარიული კონტროლის ეფექტიანობა და ლაბორატორიული კვლევების სანდოობა პირდაპირ უკავშირდება საექსპორტო საქმიანობის შეუფერხებლად განხორციელებას.

გორის მუნიციპალიტეტში ხილის წარმოებისა და შენახვის ობიექტების მონახულება განსაკუთრებით საყურადღებოა ადგილობრივი მწარმოებლებისთვის. რეგიონში მოყვანილი თესლოვანი და კურკოვანი კულტურების ექსპორტის შესაძლებლობა დამოკიდებულია პროდუქციის ხარისხზე, შესაბამის დოკუმენტაციასა და დანიშნულების ქვეყნის მოთხოვნების შესრულებაზე.

რუსული უწყების განცხადებაში კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი გამოიკვეთა: ორი ქვეყნის ციფრული პლატფორმების შესაძლო ინტეგრაცია.

„როსსელხოზნადზორის“ განმარტებით, სისტემების დაკავშირებამ შესაძლოა გააუმჯობესოს ფიტოსანიტარიული ინფორმაციის გაცვლა, გაამარტივოს საკარანტინო კონტროლს დაქვემდებარებული პროდუქციის გადაადგილებასთან დაკავშირებული პროცედურები და გააძლიეროს უსაფრთხოების კონტროლი [1].

ციფრული სისტემების ინტეგრაცია, შესაბამისი სამართლებრივი და ტექნიკური პირობების არსებობის შემთხვევაში, რამდენიმე მიმართულებით შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი:

• საექსპორტო პროდუქციის შესახებ ინფორმაციის უფრო სწრაფი გაცვლა;

• ფიტოსანიტარიული სერტიფიკატების მონაცემების გადამოწმების გამარტივება;

• საექსპორტო პარტიების შესახებ ინფორმაციის აღრიცხვის გაუმჯობესება;

• კონტროლის პროცესში დოკუმენტური შეუსაბამობების გამოვლენის ხელშეწყობა.

თუმცა რუსული უწყების მიერ გამოთქმული ეს ხედვა ჯერ არ ნიშნავს, რომ ციფრული პლატფორმების ინტეგრაცია უკვე განხორციელებულია ან მისი ამოქმედების კონკრეტული ვადები განსაზღვრულია.

ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ აუდიტის შესახებ გავრცელებული ინფორმაცია ძირითადად რუსული მხარის განცხადებას ეფუძნება. საქართველოს სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ აუდიტის შედეგების, ლაბორატორიის შეფასებისა და ციფრული სისტემების ინტეგრაციის კონკრეტული პირობების შესახებ დამოუკიდებელი დეტალური განმარტება დამატებით დაზუსტებას საჭიროებს.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

რუსეთის ფიტოსანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დელეგაციის ვიზიტი საქართველოს ლაბორატორიული კონტროლისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის საექსპორტო სერტიფიცირების სისტემის შესწავლას უკავშირდებოდა.

ვიზიტის ფარგლებში შეფასდა სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორიის ტექნიკური და პროფესიული შესაძლებლობები, განხილული იყო ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირების პროცედურები და გორის მუნიციპალიტეტში ხილის წარმოებისა და შენახვის ხუთი ობიექტი მოინახულეს.

შემდგომი პროცესისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ექნება აუდიტის აქტს, რომელშიც ლაბორატორიის მუშაობის შეფასება უნდა აისახოს. ასევე გასარკვევია, გამოიწვევს თუ არა შეფასების შედეგები რუსეთის ბაზარზე ქართული პროდუქციის ექსპორტის პროცედურებში რაიმე ცვლილებას.

ამ ეტაპზე დადასტურებულია დელეგაციის ვიზიტი და აუდიტის ჩატარება, თუმცა საბოლოო შეფასება, ახალი საექსპორტო პირობები და ციფრული სისტემების ინტეგრაციის ვადები გამოქვეყნებული ინფორმაციის საფუძველზე ჯერ განსაზღვრული არ არის.

წყაროები

1. Federal Service for Veterinary and Phytosanitary Surveillance (Rosselkhoznadzor). საქართველოს ლაბორატორიებისა და ფიტოსანიტარიული სერტიფიცირების სისტემის აუდიტის შესახებ ინფორმაცია. 2026 წლის ნოემბერი. როსსელხოზნადზორი.

2. ON.ge. როსსელხოზნადზორის წარმომადგენლებმა ქართული ლაბორატორიების აუდიტი ჩაატარეს და გორში ხუთი ობიექტი მოინახულეს. 9 ნოემბერი, 2026. მასალის ნახვა.

3. საქართველოს სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო ლაბორატორია. ლაბორატორიის საქმიანობა და კვლევითი მიმართულებები. ოფიციალური ვებგვერდი.

4. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. საქართველოს კანონი „სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი“. კანონის ტექსტი.

5. Food and Agriculture Organization of the United Nations. International Plant Protection Convention. IPPC.