წყლის მიწოდების წესები იცვლება – საირიგაციო და სხვა დანიშნულებით მომხმარებლებს განსხვავებული რეგულაციები დაუწესდებათ

საქართველოს მელიორაციის მიერ წყლის მიწოდების მომსახურების რეგულირების წესი შესაძლოა შეიცვალოს: პროფილური, ანუ საირიგაციო დანიშნულებით წყლის მომხმარებლები კვლავ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკის) რეგულირების სფეროში დარჩებიან, ხოლო არაპროფილური მომხმარებლებისთვის, მათ შორის აკვაკულტურის, ჰიდროენერგეტიკისა და ტექნიკური მიზნებისთვის წყლის მიმღებთათვის, მომსახურების პირობებსა და საფასურს მთავრობა განსაზღვრავს. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ მომზადებული საკანონმდებლო ცვლილებები წყლის მომხმარებელთა განსხვავებული საქმიანობის მიხედვით სამართლებრივი რეჟიმების გამიჯვნას ითვალისწინებს.

მოვლენების აღწერა

საქართველოს პარლამენტში წარდგენილია საკანონმდებლო პაკეტი, რომლის მიზანია საირიგაციო და არასაირიგაციო დანიშნულებით წყლის მომხმარებლებისთვის განსხვავებული სამართლებრივი და მარეგულირებელი წესების ჩამოყალიბება.

ინიციატივა გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ მოამზადა და სამი კანონის ცვლილებას ითვალისწინებს. ძირითადი ცვლილებები შეეხება „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“, „ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლების შესახებ“ და „აკვაკულტურის შესახებ“ კანონებს [1, 2].

დღეს მოქმედი მოდელით, საქართველოს მელიორაციის მიერ წყლის მიწოდების მომსახურება სემეკის რეგულირების ფარგლებშია მოქცეული. ეს სისტემა მოიცავს როგორც სასოფლო-სამეურნეო მიწების მოსარწყავად წყლის მიწოდებას, ისე სხვა მიზნებისთვის წყლის გამოყენებას.

ახალი ინიციატივის მიხედვით, რეგულირების სფეროები ერთმანეთისგან გაიმიჯნება. სემეკის უფლებამოსილებაში დარჩება პროფილური წყალმომხმარებლებისთვის, ანუ საირიგაციო მიზნებით წყლის მომხმარებლებისთვის მომსახურების რეგულირება. არაპროფილური მომხმარებლებისთვის კი წყლის მიწოდების პირობების, მომსახურების საფასურისა და დარიცხვის წესების განსაზღვრა მთავრობის კომპეტენცია გახდება.

ცვლილებების საჭიროებაზე საკანონმდებლო ინიციატივის წარდგენისას გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილემ, ზურაბ ეზუგბაიამ ისაუბრა. მისი განმარტებით, განსხვავებული დანიშნულების მქონე მომხმარებლებისთვის ერთიანი მარეგულირებელი რეჟიმი ყველა სფეროს სპეციფიკას სათანადოდ ვერ ითვალისწინებს.

საკანონმდებლო ინიციატივის განხილვისას განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა აკვაკულტურის მიმართულებაზე, სადაც წყლის მიწოდების პირობების მოწესრიგების საჭიროება განსაკუთრებით გამოიკვეთა.

კონტექსტი და ფონი

საქართველოს მელიორაციის საქმიანობა ქვეყნის სასოფლო-სამეურნეო ინფრასტრუქტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია. სამელიორაციო სისტემები უზრუნველყოფს წყლის აღებას, ტრანსპორტირებასა და მომხმარებლებისთვის მიწოდებას. ამ ინფრასტრუქტურის საშუალებით წყალი გამოიყენება როგორც სასოფლო-სამეურნეო მიწების მოსარწყავად, ისე სხვა ეკონომიკური საქმიანობისთვის.

2023 წლიდან საქართველოს მელიორაცია სემეკის რეგულირების ფარგლებში მოექცა. მოქმედი მოდელი სხვადასხვა დანიშნულებით წყლის მიწოდების მომსახურებას ერთიან მარეგულირებელ სისტემაში აერთიანებს.

თუმცა საირიგაციო და არასაირიგაციო მომხმარებლების საჭიროებები ერთმანეთისგან განსხვავდება.

პროფილური მომხმარებლები წყალს სასოფლო-სამეურნეო მიწების მოსარწყავად იყენებენ. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია წყლის მიწოდების სეზონურობა, სარწყავი ფართობი, წყლის საჭირო მოცულობა და სამელიორაციო ინფრასტრუქტურის გამართული მუშაობა.

არაპროფილური მომხმარებლების საქმიანობა კი გაცილებით მრავალფეროვანია. ამ კატეგორიაში შედიან პირები და საწარმოები, რომლებიც წყალს აკვაკულტურის, ჰიდროენერგეტიკული ან ტექნიკური დანიშნულებით იყენებენ.

მაგალითად, აკვაკულტურის ობიექტებს წყალი თევზისა და სხვა წყლის ორგანიზმების მოშენებისთვის სჭირდებათ. ჰიდროენერგეტიკულ ობიექტებში წყალი ენერგიის წარმოების პროცესში გამოიყენება, ხოლო საწარმოო საქმიანობაში მას შესაძლოა ტექნიკური დანიშნულება ჰქონდეს.

ამ სფეროებში წყლის საჭიროება, გამოყენების ხანგრძლივობა, მიწოდების ტექნიკური პირობები და მომსახურების საფასურის გაანგარიშების პრინციპები განსხვავებულია. შესაბამისად, კანონმდებლობის ინიციატორების შეფასებით, მათი რეგულირება ცალკეული მიმართულებების თავისებურებების გათვალისწინებით უნდა განხორციელდეს [2].

დეტალები და ფაქტები

საკანონმდებლო ცვლილებები რამდენიმე ძირითად საკითხს მოიცავს.

1. სემეკის რეგულირების სფეროს განსაზღვრა

ცვლილებების მიხედვით, სემეკი გააგრძელებს პროფილური წყალმომხმარებლებისთვის მომსახურების პირობებისა და შესაბამისი ტარიფების რეგულირებას.

პროფილურ მომხმარებლად განიხილება წყალმომხმარებელი, რომელიც წყალს საირიგაციო დანიშნულებით იყენებს. ამ კატეგორიაში შედიან წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციები და სხვა შესაბამისი მომხმარებლები.

2. არაპროფილური მომხმარებლებისთვის ცალკე წესების შემოღება

არაპროფილური მომხმარებლებისთვის წყლის მიწოდების პირობები, მომსახურების საფასური და მისი დარიცხვის წესი მთავრობის მიერ განისაზღვრება.

ეს კატეგორია მოიცავს:

• აკვაკულტურის საქმიანობის განმახორციელებელ პირებს;

• ჰიდროენერგეტიკული ობიექტების ოპერატორებს;

• საწარმოებსა და სხვა მომხმარებლებს, რომლებიც წყალს ტექნიკური დანიშნულებით იღებენ.

ამრიგად, არასაირიგაციო წყლის მიწოდებასთან დაკავშირებული საკითხები სემეკის არსებული სატარიფო რეგულირების რეჟიმიდან გამოიყოფა.

3. აკვაკულტურის სფეროში ურთიერთობების მოწესრიგება

კანონპროექტის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება აკვაკულტურის საქმიანობისთვის წყლის მიწოდების პირობების განსაზღვრაა.

ინიციატივის მიხედვით, დარეგულირდება პირველადი წყალმოსარგებლისგან წყლის მიღებისა და გამოყენების პირობები. ასევე განისაზღვრება პირველადი წყალმოსარგებლისა და აკვაკულტურის საქმიანობის განმახორციელებელი პირის ურთიერთობის სამართლებრივი საფუძვლები.

გათვალისწინებულია წყლის მომხმარებლების აღრიცხვის შესაბამისი მექანიზმების ჩამოყალიბებაც.

ეს საკითხი მნიშვნელოვანია აკვაკულტურის საწარმოებისთვის, რადგან წყლის ხელმისაწვდომობა და მიწოდების პირობები მათი საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია.

4. წყლის რესურსებით სარგებლობის მოსაკრებელი

საკანონმდებლო პაკეტი ეხება ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისთვის მოსაკრებლის გადახდის წესსაც.

შესაბამისი ცვლილების პროექტით, სამელიორაციო სისტემის მეშვეობით წყლის მიწოდების შემთხვევაში მოსაკრებლის გადამხდელად პირველადი წყალმოსარგებლე განისაზღვრება. ამასთან, ზუსტდება სოფლის მეურნეობაში გამოყენებული წყლის მოსაკრებლის მარეგულირებელი ნორმები და აკვაკულტურაში გამოყენებულ წყალზეც ვრცელდება შესაბამისი მოწესრიგება [2].

რა არის ამ ეტაპზე გადაწყვეტილი და რა რჩება გასარკვევი

მნიშვნელოვანია, რომ კანონპროექტის განხილვა არ ნიშნავს, თითქოს ახალი ტარიფები უკვე დამტკიცებულია.

ამ ეტაპზე საკანონმდებლო ინიციატივით განსაზღვრულია რეგულირების სფეროების გამიჯვნის მიმართულება და შესაბამისი უფლებამოსილებების განაწილების პრინციპი.

თუმცა კონკრეტული მომსახურების საფასური, დარიცხვის დეტალური მექანიზმები და წყლის მიწოდების პრაქტიკული პირობები მთავრობის მიერ შემდგომი მოწესრიგების საგანია.

შესაბამისად, ჯერ არ არსებობს საფუძველი იმის სათქმელად, რომ ყველა არაპროფილური მომხმარებლისთვის წყლის მომსახურების საფასური აუცილებლად გაიზრდება ან შემცირდება. საბოლოო გავლენა დამოკიდებული იქნება იმ წესებსა და პირობებზე, რომლებიც კანონპროექტის მიღების შემთხვევაში შემდგომ განისაზღვრება.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

წყლის რესურსების მართვა სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული სამართლებრივი და ადმინისტრაციული მოდელებით ხორციელდება. ზოგიერთ სახელმწიფოში წყლის მიწოდების რეგულირება ცენტრალიზებულია, ზოგან კი ცალკეული დანიშნულების მიხედვით სხვადასხვა უწყება ან მარეგულირებელი ორგანო მოქმედებს.

საერთაშორისო პრაქტიკაში წყლის მართვისას განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა რამდენიმე საკითხს: სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით წყლის ხელმისაწვდომობას, სამრეწველო მომხმარებლების საჭიროებებს, წყლის რესურსების ეფექტიან გამოყენებასა და გარემოსდაცვით მოთხოვნებს.

გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მიდგომით, წყლის რესურსების მართვისას აუცილებელია სხვადასხვა მომხმარებლის ინტერესების დაბალანსება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ერთი და იმავე წყლის რესურსით რამდენიმე სექტორი სარგებლობს [3].

საქართველოს საკანონმდებლო ინიციატივაც ამ საკითხს უკავშირდება: საირიგაციო მომხმარებლების საჭიროებების გათვალისწინება და სხვა ეკონომიკური საქმიანობისთვის წყლის მიწოდების განსხვავებული პირობებით მოწესრიგება.

საქართველოს კონტექსტი

ცვლილებების პრაქტიკული გავლენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება სოფლის მეურნეობის, აკვაკულტურისა და ენერგეტიკის სფეროებისთვის.

სასოფლო-სამეურნეო სექტორისთვის არსებითი საკითხია, რომ საირიგაციო წყლის მიწოდება კვლავ სემეკის რეგულირების ფარგლებში დარჩება. ეს ნიშნავს, რომ პროფილური მომხმარებლების მომსახურების ტარიფებისა და პირობების განსაზღვრაში მარეგულირებელი კომისიის უფლებამოსილება შენარჩუნდება.

არაპროფილური მომხმარებლებისთვის კი ახალი მოდელი განსხვავებულ ადმინისტრაციულ და სატარიფო წესებს შექმნის.

აკვაკულტურის საწარმოებისთვის მნიშვნელოვანია წყლის მიღების სამართლებრივი პირობების დაზუსტება, რადგან საქმიანობის დაგეგმვა დამოკიდებულია წყლის მიწოდების სტაბილურობასა და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის გამოყენების შესაძლებლობაზე.

ჰიდროენერგეტიკული ობიექტებისთვის წყლის გამოყენება უშუალოდ ენერგიის წარმოების პროცესთან არის დაკავშირებული. შესაბამისად, მომსახურების საფასურისა და მიწოდების პირობების განსაზღვრისას მნიშვნელობა ექნება კონკრეტული ობიექტების ტექნიკურ მახასიათებლებსა და წყლის გამოყენების სპეციფიკას.

საწარმოო სექტორში წყალი შეიძლება გამოიყენებოდეს გაგრილების, ტექნოლოგიური პროცესებისა და სხვა ტექნიკური საჭიროებებისთვის. ამ მიმართულებითაც მომსახურების განსხვავებული პირობების დაწესება შესაძლოა მნიშვნელოვანი იყოს საწარმოების საოპერაციო ხარჯების განსაზღვრისთვის.

ამასთან, კანონპროექტის საბოლოო ეკონომიკური შედეგების შეფასება ჯერ ნაადრევია. ამისთვის აუცილებელია მთავრობის მიერ დასადგენი კონკრეტული წესებისა და მომსახურების საფასურის გაცნობა.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

საქართველოს მელიორაციის მიერ წყლის მიწოდების რეგულირების მოდელის ცვლილება მიზნად ისახავს საირიგაციო და არასაირიგაციო მომხმარებლების სამართლებრივი რეჟიმების გამიჯვნას.

ინიციატივის მიხედვით, სემეკი შეინარჩუნებს პროფილური წყალმომხმარებლების მომსახურების რეგულირების უფლებამოსილებას, ხოლო არაპროფილური მომხმარებლებისთვის წყლის მიწოდების პირობებსა და საფასურს მთავრობა განსაზღვრავს.

ცვლილებების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება აკვაკულტურის სფეროს სამართლებრივი მოწესრიგებაა, მათ შორის წყლის მიღების, გამოყენებისა და მომხმარებლების აღრიცხვის საკითხები.

საკანონმდებლო ინიციატივის შედეგი დამოკიდებული იქნება როგორც პარლამენტის მიერ კანონპროექტის საბოლოო რედაქციის დამტკიცებაზე, ისე მთავრობის მიერ შემდგომში განსაზღვრულ პრაქტიკულ წესებზე.

ამ ეტაპზე მთავარი სიახლე რეგულირების უფლებამოსილებების გადანაწილების შეთავაზებაა და არა წყლის მომსახურების საფასურის უკვე დადგენილი ცვლილება.

წყაროები

1. საქართველოს პარლამენტი. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. საკანონმდებლო ინიციატივა. საქართველოს პარლამენტი — კანონპროექტი.

2. საქართველოს პარლამენტი. გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების კომიტეტის მიერ საკანონმდებლო პაკეტის განხილვის ინფორმაცია. 2026. კომიტეტის განხილვის შესახებ.

3. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Water resources management. FAO — წყლის რესურსების მართვა.

4. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი. კანონის მოქმედი ტექსტი.

5. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია. ირიგაციის სფეროს რეგულირება. სემეკი — ირიგაცია.