ნათია თურნავა: „ეროვნული ბანკი არ გეგმავს ციფრული ლარის საყოველთაო გამოშვებას და შემოღებას – ციფრული ლარი ნაღდ ფულს არ ჩაანაცვლებს“

საქართველოს ეროვნული ბანკი ამ ეტაპზე და მომდევნო წლებში ციფრული ლარის საყოველთაო გამოშვებასა და მოსახლეობისთვის ფართოდ ხელმისაწვდომი ფორმით შემოღებას არ გეგმავს.

ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის, ნათია თურნავას განცხადებით, ციფრული ლარის ტექნოლოგიის შესწავლა მხოლოდ შეზღუდული მასშტაბის საპილოტე პროექტებით გაგრძელდება. ამასთან, მისი თქმით, ციფრული ლარი ნაღდ ფულს არ ჩაანაცვლებს, ხოლო ბანკნოტების მიმოქცევაში არსებობა კანონმდებლობით არის უზრუნველყოფილი.

მოვლენების აღწერა

საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტმა ნათია თურნავამ ციფრული ლარის საკითხზე განცხადება საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის სხდომაზე გააკეთა, სადაც 2027–2029 წლების ფულად-საკრედიტო და სავალუტო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების პროექტი წარადგინა.

სხდომაზე ერთ-ერთი კითხვა შეეხებოდა იმას, გეგმავს თუ არა ეროვნული ბანკი ციფრული ლარის შემოღებას და შეიძლება თუ არა მომავალში მან ნაღდი ფული ჩაანაცვლოს.

თურნავას განმარტებით, ამ ეტაპზე ეროვნული ბანკის გეგმებში არ შედის ციფრული ლარის საყოველთაო გამოშვება. განსაკუთრებით არ განიხილება საცალო ციფრული ლარის ფართომასშტაბიანი დანერგვა, რაც გულისხმობს მოსახლეობისთვის ცენტრალური ბანკის ციფრული ფულის პირდაპირ ხელმისაწვდომობას.

ეროვნული ბანკის ამჟამინდელი მიდგომა ტექნოლოგიის შეზღუდული მასშტაბით შესწავლასა და გამოცდას ითვალისწინებს. საპილოტე პროექტების მიზანია ციფრული ლარის შესაძლო სარგებლის, ტექნიკური შესაძლებლობებისა და მასთან დაკავშირებული რისკების შეფასება.

ეროვნული ბანკის პრეზიდენტმა ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ციფრული ლარი ნაღდ ლარს არ ჩაანაცვლებს. მისი განცხადებით, ბანკნოტების, როგორც ფულის მატერიალური ფორმის, არსებობა კანონმდებლობით არის გარანტირებული.

კონტექსტი და ფონი

ციფრული ლარის საკითხი საქართველოში ფინანსური სისტემის ტექნოლოგიური განვითარების პროცესს უკავშირდება. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ცენტრალური ბანკები სწავლობენ საკუთარი ეროვნული ვალუტის ციფრული ფორმით გამოშვების შესაძლებლობას. ამ მიმართულებას ცენტრალური ბანკის ციფრულ ვალუტას უწოდებენ.

ციფრული ლარი თავისი არსით განსხვავდება როგორც საბანკო ანგარიშზე არსებული ელექტრონული ფულისგან, ისე კერძო კომპანიების მიერ გამოშვებული კრიპტოაქტივებისგან. მისი გამოშვების შემთხვევაში ფული უშუალოდ ცენტრალური ბანკის ვალდებულება იქნება და არა კომერციული ბანკის ან კერძო კომპანიის.

დღეს მოსახლეობა უკვე იყენებს უნაღდო ანგარიშსწორების სხვადასხვა საშუალებას: საბანკო ბარათებს, მობილურ აპლიკაციებს, ელექტრონულ გადარიცხვებსა და სხვა ციფრულ მომსახურებებს. თუმცა ეს საშუალებები თავისთავად ცენტრალური ბანკის ციფრულ ვალუტას არ წარმოადგენს. მაგალითად, საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხა კომერციული ბანკის მიმართ მომხმარებლის მოთხოვნაა, ხოლო ცენტრალური ბანკის ციფრული ვალუტა უშუალოდ ცენტრალური ბანკის მიერ გამოშვებული ფულის ფორმა იქნებოდა.

ამ განსხვავების გათვალისწინება მნიშვნელოვანია, რადგან ციფრული ლარის შესაძლო შემოღება მხოლოდ გადახდის ახალი ტექნოლოგიის დანერგვას არ გულისხმობს. იგი უკავშირდება ფულის გამოშვების, მიმოქცევის, ანგარიშსწორებისა და ფინანსური სისტემის მუშაობის საკითხებს.

საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ საპილოტე პროექტების განხორციელების შესაძლებლობის მიღება სწორედ ამ მიმართულებების წინასწარ შესწავლას ემსახურება. საკანონმდებლო ცვლილებების მიზანი ტექნოლოგიის გამოცდის სამართლებრივი საფუძვლის შექმნაა და არა მოსახლეობისთვის ციფრული ფულის დაუყოვნებლივ შეთავაზება [1].

დეტალები და ფაქტები

ნათია თურნავას განმარტებით, ეროვნული ბანკის მთავარი ამოცანაა, ფინანსური ტექნოლოგიების განვითარების მიმართულებით წამყვან ქვეყნებს არ ჩამორჩეს. მისი თქმით, ციფრული ლარის საპილოტე პროექტები საშუალებას იძლევა, შეფასდეს როგორც ახალი ტექნოლოგიის უპირატესობები, ისე მისი შესაძლო პრობლემები.

პილოტირების ფარგლებში რამდენიმე მნიშვნელოვანი საკითხის შესწავლა შეიძლება:

• ტექნოლოგიური შესაძლებლობები — რამდენად სწრაფად და საიმედოდ შეძლებს სისტემა გადახდების დამუშავებას;

• უსაფრთხოება — როგორ უნდა იყოს დაცული ფინანსური ოპერაციები კიბერშეტევებისგან, თაღლითობისა და მონაცემების არასანქცირებული გამოყენებისგან;

• მომხმარებელთა ინტერესები — რა პირობებში შეძლებენ მოქალაქეები ციფრული ლარის გამოყენებას და როგორ იქნება დაცული მათი უფლებები;

• ბიზნესისთვის ხელმისაწვდომობა — რამდენად გაამარტივებს ახალი სისტემა ანგარიშსწორებას და რა ხარჯებთან იქნება დაკავშირებული მისი გამოყენება;

• სამართლებრივი გარემო — რა წესები უნდა მოქმედებდეს ციფრული ფულის გამოშვების, შენახვის, გადარიცხვისა და მიმოქცევის დროს.

ეროვნული ბანკის პოზიციით, ტექნოლოგიის გამოცდა არ ნიშნავს, რომ მისი ფართო გამოყენების გადაწყვეტილება უკვე მიღებულია. საპილოტე პროექტების შედეგებმა უნდა აჩვენოს, აქვს თუ არა ციფრულ ლარს პრაქტიკული სარგებელი და რამდენად შესაძლებელია მასთან დაკავშირებული რისკების მართვა.

2026 წლის 21 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ოფიციალურ განმარტებაში ეროვნულმა ბანკმა ასევე აღნიშნა, რომ ახალი საკანონმდებლო ცვლილებები ციფრული ლარის საპილოტე პროექტების განხორციელების შესაძლებლობას ქმნის, თუმცა უახლოეს წლებში მისი სრულმასშტაბიანი გამოშვება დაგეგმილი არ არის [1].

რა შეიცვალა კანონმდებლობაში

2026 წლის 15 ოქტომბერს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანულ კანონში ცვლილებები, რომლებმაც ციფრული ფორმით ლარის გამოშვებისთვის სამართლებრივი საფუძველი შექმნა.

ცვლილებების მიხედვით, ლარის ციფრული ვერსიის დამზადებისა და მიმოქცევაში გაშვების უფლებამოსილება ეროვნულ ბანკს ენიჭება. კანონმდებლობა ასევე განსაზღვრავს ციფრული ფორმით გამოშვებული ლარის სამართლებრივ სტატუსს და ეროვნული ბანკის შესაბამის უფლებამოსილებებს [2].

კანონის ცვლილებებით გათვალისწინებულია, რომ მიმოქცევაში გაშვებული ან რეალიზებული ლარის ციფრული ფორმაც ეროვნული ბანკის უპირობო ვალდებულებაა ნომინალური ღირებულებით. ამასთან, ციფრული ლარის გამოშვება უშუალოდ სახელმწიფო ბიუჯეტის დეფიციტის დასაფინანსებლად აკრძალულია [2].

ეს ცვლილებები მნიშვნელოვანია, რადგან ციფრული ლარის შესაძლო გამოყენებას სამართლებრივ ჩარჩოში აქცევს. თუმცა სამართლებრივი შესაძლებლობის არსებობა არ ნიშნავს, რომ მისი საყოველთაო გამოყენება უკვე გადაწყვეტილია.

ჩაანაცვლებს თუ არა ციფრული ლარი ნაღდ ფულს

საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის სხდომაზე ერთ-ერთი მთავარი საკითხი სწორედ ნაღდი ფულის მომავალს შეეხებოდა.

ნათია თურნავას განცხადებით, ციფრული ლარი ნაღდ ფულს არ ჩაანაცვლებს და ბანკნოტებისა და მონეტების მიმოქცევაში არსებობა შენარჩუნდება. მისი განმარტებით, ნაღდი ფულის გამოშვება კანონმდებლობით კვლავ უზრუნველყოფილია.

აქ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვაოთ ორი საკითხი: ციფრული ლარის სამართლებრივი და ტექნოლოგიური შესაძლებლობა და ნაღდი ფულის მიმოქცევის გაგრძელება. ახალი ფორმის ფულის შექმნა ავტომატურად არ ნიშნავს არსებული ფორმის გაუქმებას.

ამჟამად ეროვნული ბანკის ოფიციალური პოზიციაა, რომ ციფრული ლარის პროექტი შეზღუდული საპილოტე საქმიანობის ფარგლებში რჩება, ხოლო ნაღდი ლარის გამოყენების შეწყვეტის გადაწყვეტილება მიღებული არ არის [1].

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

ცენტრალური ბანკების ციფრული ვალუტის შესწავლა საერთაშორისო ფინანსური სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური მიმართულებაა. სხვადასხვა ქვეყანა განსხვავებულ მოდელს ირჩევს, რაც დამოკიდებულია მათ ფინანსურ ინფრასტრუქტურაზე, კანონმდებლობაზე, ეკონომიკურ გარემოსა და მომხმარებელთა საჭიროებებზე.

ზოგიერთ ქვეყანაში კვლევები და საპილოტე პროექტები უკვე რამდენიმე წელია მიმდინარეობს. სხვაგან კი ცენტრალური ბანკები ჯერ კიდევ აფასებენ, რამდენად საჭიროა მსგავსი ვალუტის გამოშვება და რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს მას კომერციულ ბანკებზე, გადახდის სისტემებსა და ფინანსურ სტაბილურობაზე.

ევროკავშირში ციფრული ევროს პროექტის ფარგლებში განიხილება ცენტრალური ბანკის ფულის ციფრული ფორმის შექმნა, რომელიც არსებულ ნაღდ და უნაღდო ანგარიშსწორების საშუალებებს შეავსებდა. პროექტის ერთ-ერთი ძირითადი საკითხია, როგორ უნდა შენარჩუნდეს მომხმარებელთა არჩევანის შესაძლებლობა და როგორ უნდა იყოს დაცული გადახდების უსაფრთხოება.

საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ცენტრალური ბანკების ციფრული ვალუტის დანერგვა მხოლოდ ტექნოლოგიური გადაწყვეტილება არ არის. საჭიროა სამართლებრივი, ეკონომიკური და სოციალური შედეგების შეფასებაც.

საქართველოს ეროვნული ბანკიც მსგავს მიდგომას ასახელებს: ჯერ ტექნოლოგიისა და შესაძლო შედეგების შესწავლა, შემდეგ კი მიღებული მონაცემების საფუძველზე შესაბამისი გადაწყვეტილებების განხილვა [1].

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის ციფრული ლარის საკითხი მნიშვნელოვანია როგორც ფინანსური ინფრასტრუქტურის განვითარების, ისე მოსახლეობისა და ბიზნესის მიერ ახალი ტექნოლოგიების გამოყენების თვალსაზრისით.

საპილოტე პროექტების განხორციელებამ შესაძლოა ეროვნულ ბანკს მისცეს შესაძლებლობა, შეაფასოს, რამდენად ეფექტიანი იქნება ციფრული ფული სხვადასხვა ტიპის ფინანსური ოპერაციისთვის. განსაკუთრებული ყურადღება შეიძლება დაეთმოს გადახდების სისწრაფეს, მომსახურების ღირებულებას, ტექნოლოგიურ მდგრადობასა და ფინანსურ უსაფრთხოებას.

მნიშვნელოვანია რამდენიმე საკითხის გამიჯვნა:

• ციფრული ლარის გამოშვების სამართლებრივი საფუძველი უკვე შექმნილია;

• ეროვნულ ბანკს აქვს საპილოტე პროექტების განხორციელების უფლებამოსილება;

• ციფრული ლარის საყოველთაო გამოშვება და მოსახლეობისთვის ფართო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა ამ ეტაპზე დაგეგმილი არ არის;

• ნაღდი ლარის მიმოქცევის შეწყვეტის გადაწყვეტილება მიღებული არ არის.

მომხმარებლებისთვის ეს ნიშნავს, რომ ამჟამინდელი განცხადების საფუძველზე არ არსებობს საფუძველი იმის მოლოდინისთვის, რომ ნაღდი ფულის გამოყენება უახლოეს წლებში ციფრული ლარით ჩანაცვლდება.

ამასთან, ციფრული ლარის შესაძლო განვითარება მომავალში დამოკიდებული იქნება საპილოტე პროექტების შედეგებზე, ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებზე, სამართლებრივ რეგულაციებსა და ეროვნული ბანკის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.

საქართველოს ფინანსური სისტემის განვითარების შესახებ დამატებითი საინფორმაციო მასალები ხელმისაწვდომია SheniAmbebi.ge-ზე.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

საქართველოს ეროვნული ბანკის განცხადება ციფრული ლარის საკითხზე ორ მნიშვნელოვან გარემოებას უსვამს ხაზს: ერთი მხრივ, ქვეყანა ქმნის სამართლებრივ და ტექნოლოგიურ შესაძლებლობას ცენტრალური ბანკის ციფრული ვალუტის შესასწავლად, ხოლო მეორე მხრივ, უახლოეს წლებში მისი საყოველთაო დანერგვა დაგეგმილი არ არის.

ამჟამად პროექტის ძირითადი დანიშნულება ახალი ტექნოლოგიის გამოცდა, შესაძლო სარგებლის შეფასება და რისკების შესწავლაა. შესაბამისად, საპილოტე საქმიანობა არ უნდა განიმარტოს როგორც ციფრული ლარის მოსახლეობისთვის დაუყოვნებლივ შეთავაზების გადაწყვეტილება.

ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ციფრული ლარის შემოღების სამართლებრივი შესაძლებლობა და ნაღდი ფულის მიმოქცევის გაგრძელება ურთიერთგამომრიცხავი საკითხები არ არის. საერთაშორისო გამოცდილებაც აჩვენებს, რომ ცენტრალური ბანკების ციფრული ვალუტის პროექტები ხშირად განიხილება ნაღდი ფულის დამატებით ფორმად და არა მისი ავტომატური შემცვლელის სახით.

საქართველოს შემთხვევაში შემდგომი განვითარების მიმართულებას განსაზღვრავს საპილოტე პროექტების შედეგები და ეროვნული ბანკის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები. ამ ეტაპზე კი ოფიციალური პოზიცია უცვლელია: ციფრული ლარის საყოველთაო გამოშვება უახლოეს წლებში არ იგეგმება, ხოლო ნაღდი ლარი მიმოქცევაში დარჩება.

წყაროები

1. საქართველოს ეროვნული ბანკი. ციფრული ლარი საპილოტე პროექტია და ამ ეტაპზე მისი საყოველთაო შემოღება არ იგეგმება. 2026 წლის 21 ოქტომბერი. ხელმისაწვდომია: ეროვნული ბანკის ოფიციალური ვებგვერდი.

2. საქართველოს პარლამენტი. „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. 2026 წლის 15 ოქტომბერი. საკანონმდებლო ინფორმაცია.

3. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“. კანონის მოქმედი რედაქცია.

4. Bank for International Settlements. Advancing in tandem – results of the 2024 BIS survey on central bank digital currencies and crypto. 2025. BIS Papers No. 159.

5. European Central Bank. FAQs on the digital euro. Updated 17 August 2026. ევროპის ცენტრალური ბანკი.