მოვლენების აღწერა
საქართველოში შობადობის შემცირების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან განმაპირობებელ ფაქტორად რეპროდუქციული ასაკის ქალების რაოდენობის კლება სახელდება. დემოგრაფის მიერ მოწოდებული მონაცემებით, 1994 წელს ქვეყანაში 15–49 წლის ასაკის დაახლოებით 1 234 000 ქალი ცხოვრობდა, ხოლო ამჟამად მათი რაოდენობა 889 000-ს შეადგენს. სხვაობა დაახლოებით 345 000 ადამიანია.
რეპროდუქციული ასაკის მოსახლეობის რაოდენობა შობადობის საერთო მაჩვენებელზე გავლენას ახდენს: როდესაც პოტენციური მშობლების რაოდენობა მცირდება, ქვეყანაში დაბადებულ ბავშვთა საერთო რაოდენობაც შეიძლება შემცირდეს, მაშინაც კი, თუ თითოეულ ქალზე საშუალოდ დაბადებული ბავშვების მაჩვენებელი უცვლელი რჩება.
დემოგრაფის შეფასებით, აღნიშნულ პროცესს ემიგრაციაც აძლიერებს. საზღვარგარეთ საცხოვრებლად წასული ახალგაზრდების ნაწილი საქართველოში აღარ ცხოვრობს და ოჯახს სხვა ქვეყანაში ქმნის. შედეგად, ქვეყნის შიგნით მცირდება იმ ადამიანების რაოდენობა, რომლებსაც საქართველოში შვილის გაჩენა და აღზრდა შეუძლიათ.
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2026 წლის იანვრიდან ივნისის ჩათვლით საქართველოში ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობამ 17 509 შეადგინა. 2025 წლის იმავე პერიოდში ეს მაჩვენებელი 17 719 იყო. შესაბამისად, მიმდინარე წლის პირველ ნახევარში ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობა 210-ით, დაახლოებით 1.2 პროცენტით შემცირდა.
ამავე პერიოდში გარდაცვლილთა რაოდენობამ 22 224 შეადგინა, მაშინ როდესაც 2025 წლის პირველ ექვს თვეში 22 718 ადამიანი გარდაიცვალა. შესაბამისად, გარდაცვლილთა რაოდენობაც შემცირდა, თუმცა დაბადებულთა რაოდენობა კვლავ ნაკლები იყო.
მოცემული მონაცემები აჩვენებს, რომ საქართველოს მოსახლეობის ბუნებრივი ცვლილება კვლავ უარყოფითია: გარდაცვლილთა რაოდენობა ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობას აღემატება.
კონტექსტი და ფონი
შობადობის შემცირება მხოლოდ ერთ წელიწადში დაბადებული ბავშვების რაოდენობის ცვლილებით არ ფასდება. დემოგრაფიული პროცესების გასაანალიზებლად მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა, რეპროდუქციული ასაკის ქალებისა და კაცების რაოდენობა, ოჯახის შექმნის ასაკი, მიგრაცია და ერთ ქალზე საშუალოდ დაბადებული ბავშვების მაჩვენებელი.
ეს ფაქტორები ერთმანეთთან არის დაკავშირებული, თუმცა მათი გავლენა განსხვავებულია. მაგალითად, რეპროდუქციული ასაკის ქალების რაოდენობის შემცირება დაბადებულთა საერთო რაოდენობაზე პირდაპირ აისახება, ხოლო შობადობის კოეფიციენტი აჩვენებს, რამდენად ხშირად ხდება ცოცხლად დაბადება მოსახლეობის შესაბამის ჯგუფში.
საქართველოს დემოგრაფიული სურათის ცვლილება წლების განმავლობაში დაგროვილი პროცესების შედეგია. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, ქვეყანაში ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობა 2017 წლის 53 293-დან 2025 წელს 37 867-მდე შემცირდა. ამ პერიოდში წლიური მაჩვენებელი 15 ათასზე მეტით, დაახლოებით 28.9 პროცენტით დაეცა [1, 2].
ეს მონაცემები მიუთითებს, რომ შობადობის შემცირება მხოლოდ 2026 წლის პირველი ნახევრისთვის დამახასიათებელი მოვლენა არ არის. მიმდინარე წლის მაჩვენებელი უფრო ხანგრძლივი დემოგრაფიული ტენდენციის ნაწილია.
ამასთან, აუცილებელია ერთმანეთისგან განვასხვაოთ შობადობის შემცირება და უშვილობის გავრცელება. ქვეყანაში დაბადებული ბავშვების რაოდენობა შეიძლება შემცირდეს მაშინაც, როდესაც უნაყოფობის სიხშირე არ იცვლება. ამის მიზეზი შესაძლოა იყოს რეპროდუქციული ასაკის მოსახლეობის შემცირება, შვილის გაჩენის გადავადება ან ოჯახის მიერ ნაკლები შვილის ყოლის გადაწყვეტილება.
შესაბამისად, მხოლოდ დაბადებულთა რაოდენობის მიხედვით უშვილობის შემთხვევების ზრდის დასკვნა შეუძლებელია. ამის დასადგენად საჭიროა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის, უნაყოფობის გავრცელებისა და სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობის შესახებ ცალკე მონაცემები.
დეტალები და ფაქტები
სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მიერ გამოქვეყნებული წინასწარი მონაცემებით, 2026 წლის იანვარ-ივნისში საქართველოში 17 509 ბავშვი დაიბადა, 2025 წლის იმავე პერიოდში კი — 17 719. სხვაობა 210 ბავშვს შეადგენს [1].
ამავე პერიოდში გარდაცვლილთა რაოდენობა 22 224 იყო, წინა წლის პირველ ნახევარში კი — 22 718. შესაბამისად, გარდაცვლილთა რაოდენობა 494-ით შემცირდა.
დაბადებულთა და გარდაცვლილთა რაოდენობას შორის სხვაობა 2026 წლის პირველ ნახევარში მინუს 4 715-ს შეადგენდა. ეს ნიშნავს, რომ ამ პერიოდში ქვეყანაში გარდაცვლილთა რაოდენობა დაბადებულთა რაოდენობას 4 715-ით აღემატებოდა. დემოგრაფიაში ამ მაჩვენებელს ბუნებრივ კლებას უწოდებენ.
რეგიონული მონაცემების მიხედვით, დაბადებულთა ყველაზე დიდი რაოდენობა თბილისში დაფიქსირდა, ყველაზე მცირე კი — რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონში. თუმცა რეგიონების შედარებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ დაბადებულთა აბსოლუტური რაოდენობა, არამედ მოსახლეობის საერთო რაოდენობა, ასაკობრივი სტრუქტურა და შესაბამისი დემოგრაფიული კოეფიციენტებიც.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ დაბადებულთა საერთო რაოდენობა არ გვიჩვენებს, რამდენი შვილი იბადება საშუალოდ ერთ ქალზე. ამ უკანასკნელის შესაფასებლად გამოიყენება ჯამური შობადობის მაჩვენებელი, რომელიც ქალის რეპროდუქციული პერიოდის განმავლობაში დაბადებულ ბავშვთა მოსალოდნელ საშუალო რაოდენობას ასახავს იმ დაშვებით, რომ მოცემულ წელს არსებული ასაკობრივი შობადობის კოეფიციენტები უცვლელი დარჩება.
შესაბამისად, საქართველოში შობადობის მდგომარეობის სრულყოფილი შეფასებისთვის საჭიროა რამდენიმე მაჩვენებლის ერთობლივი ანალიზი: ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობა, ჯამური შობადობის კოეფიციენტი, დედის ასაკი ბავშვის დაბადებისას, რეპროდუქციული ასაკის მოსახლეობის რაოდენობა და მიგრაციის მონაცემები.
მიგრაცია და რეპროდუქციული ასაკის მოსახლეობა
დემოგრაფის მიერ დასახელებული ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია ემიგრაცია, მათ შორის ახალგაზრდების საზღვარგარეთ გადასვლა. მიგრაციამ შესაძლოა შობადობის მაჩვენებელზე რამდენიმე გზით იმოქმედოს.
პირველ რიგში, თუ რეპროდუქციული ასაკის ადამიანები ქვეყნიდან ხანგრძლივი პერიოდით მიდიან, საქართველოში მცხოვრები პოტენციური მშობლების რაოდენობა მცირდება. მეორე მხრივ, საზღვარგარეთ მცხოვრებმა მოქალაქეებმა შეიძლება ოჯახი იქ შექმნან და შვილებიც საცხოვრებელ ქვეყანაში გააჩინონ. ასეთ შემთხვევაში ბავშვები საქართველოს შობადობის სტატისტიკაში, როგორც წესი, არ აისახებიან, მიუხედავად იმისა, რომ მათი მშობლები საქართველოს მოქალაქეები არიან.
მიგრაციის გავლენის ზუსტად შესაფასებლად საჭიროა ინფორმაცია ემიგრანტების ასაკის, სქესის, გადაადგილების ხანგრძლივობისა და დაბრუნების მაჩვენებლების შესახებ. მხოლოდ ქალების საერთო რაოდენობის ცვლილება ვერ გვიჩვენებს, ამ კლების რა წილი უკავშირდება ემიგრაციას და რა წილი — ასაკობრივ სტრუქტურაში ცვლილებებს, გარდაცვალებას ან სხვა დემოგრაფიულ პროცესებს.
დემოგრაფის მიერ დასახელებული 1994 წლისა და მიმდინარე პერიოდის მონაცემები მიუთითებს რეპროდუქციული ასაკის ქალთა რაოდენობის მნიშვნელოვან შემცირებაზე, თუმცა ამ რიცხვების ზუსტი შედარებისთვის საჭიროა ასაკობრივი ჯგუფების ერთგვაროვანი განსაზღვრებისა და სტატისტიკური წყაროების გადამოწმება.
უშვილობა და რეპროდუქციული ჯანმრთელობა
დემოგრაფიულ ცვლილებებთან ერთად ყურადღებას იპყრობს უნაყოფობის საკითხიც. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის განმარტებით, უნაყოფობა რეპროდუქციული სისტემის დაავადებაა, რომლის დროსაც ორსულობა არ დგება 12 თვის ან მეტი ხნის განმავლობაში რეგულარული დაუცველი სქესობრივი კავშირის მიუხედავად [3].
ორგანიზაციის შეფასებით, მსოფლიოში რეპროდუქციული ასაკის დაახლოებით ყოველი მეექვსე ადამიანი ცხოვრების რომელიმე ეტაპზე უნაყოფობას განიცდის. ეს მაჩვენებელი გლობალურ მდგომარეობას აღწერს და არ ნიშნავს, რომ საქართველოში უნაყოფობის გავრცელება იმავე დონეზეა.
უნაყოფობას შეიძლება სხვადასხვა მიზეზი ჰქონდეს. ქალებში ის შეიძლება უკავშირდებოდეს საკვერცხეების ფუნქციის დარღვევას, საშვილოსნოსა და საშვილოსნოს მილების დაავადებებს ან ჰორმონულ ცვლილებებს. კაცებში მიზეზებს შორისაა სპერმის წარმოქმნისა და ხარისხის დარღვევები, ჰორმონული პრობლემები და რეპროდუქციული გზების დაზიანება. ზოგიერთ შემთხვევაში მიზეზი ორივე პარტნიორთან დაკავშირებული ფაქტორების ერთობლიობაა, ზოგჯერ კი მისი დადგენა ვერ ხერხდება [3].
ამიტომ უშვილობის საკითხი მხოლოდ ქალის ჯანმრთელობის პრობლემად არ უნდა განიხილებოდეს. სრულფასოვანი შეფასება ორივე პარტნიორის გამოკვლევას შეიძლება მოითხოვდეს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
შობადობის შემცირება საქართველოსთვის უნიკალური მოვლენა არ არის. მრავალ ქვეყანაში დემოგრაფიული ცვლილებები დაკავშირებულია მოსახლეობის დაბერებასთან, ოჯახის შექმნის გადავადებასთან, საცხოვრებლისა და ბავშვის აღზრდის ხარჯებთან, დასაქმების არასტაბილურობასა და ცხოვრებისეული პრიორიტეტების ცვლილებასთან.
თუმცა ქვეყნების მდგომარეობა ერთმანეთისგან განსხვავდება. ზოგან შობადობის შემცირებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ახალგაზრდების ქვეყნიდან გადინება, სხვაგან კი — მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა და დაბალი შობადობა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში. ამიტომ საერთაშორისო გამოცდილების საქართველოსთან შედარებისას აუცილებელია მსგავსი მეთოდოლოგიით მიღებული მონაცემების გამოყენება.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია უნაყოფობას გლობალურ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემად განიხილავს და ხაზს უსვამს პრევენციის, დროული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ხელმისაწვდომობის მნიშვნელობას. 2025 წელს ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა უნაყოფობის პრევენციის, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პირველი გლობალური სახელმძღვანელო, რომელიც ქვეყნებს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომების დანერგვაში ეხმარება [4].
საერთაშორისო რეკომენდაციები ყურადღებას ამახვილებს რეპროდუქციული ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმირებულობაზე, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების დროულ გამოვლენასა და მკურნალობაზე, თამბაქოს მოხმარებასთან დაკავშირებული რისკების შემცირებასა და ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობაზე.
ასევე იკვლევენ გარემოში არსებულ ქიმიურ ნივთიერებებს, რომლებმაც შესაძლოა ენდოკრინულ სისტემაზე იმოქმედონ. ზოგიერთი ნივთიერება ჰორმონების მოქმედებასა და რეპროდუქციულ ფუნქციასთან არის დაკავშირებული, თუმცა ცალკეული ნივთიერების ზემოქმედების ხარისხი, დოზა და ადამიანებში კონკრეტული დაავადების გამოწვევის ალბათობა ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ [5, 6].
გარემო ფაქტორები და პლასტმასის ჭურჭლის საკითხი
დემოგრაფის განცხადებაში უნაყოფობის შესაძლო გამომწვევ ფაქტორებად დასახელებულია პესტიციდები, ჰერბიციდები, მძიმე ლითონები, ჰაერის დამაბინძურებლები და ზოგიერთი სინთეზური ნივთიერება. ამ საკითხზე სამეცნიერო კვლევები მართლაც მიმდინარეობს, თუმცა მათი შედეგების ინტერპრეტაცია სიფრთხილეს მოითხოვს.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციისა და კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს მასალების მიხედვით, გარკვეულ გარემო დამაბინძურებლებსა და ენდოკრინული სისტემის დამრღვევ ქიმიურ ნივთიერებებს შესაძლოა რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე უარყოფითი გავლენა ჰქონდეს. კვლევები შეისწავლის მათ კავშირს სპერმის ხარისხთან, ჰორმონულ ცვლილებებსა და რეპროდუქციულ შედეგებთან [5, 6].
ამასთან, გარემოში კონკრეტული ქიმიური ნივთიერების არსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ის უშვილობის მიზეზია. რისკის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია ნივთიერების სახეობა, ზემოქმედების დოზა და ხანგრძლივობა, ადამიანის ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა და სხვა თანმხლები ფაქტორები.
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა პლასტმასის წარმოებაში გამოყენებულ ზოგიერთ ნივთიერებას, მათ შორის ფტალატებსა და ბისფენოლებს, რომელთა გარკვეულ წარმომადგენლებს ჰორმონული სისტემის ფუნქციონირებაზე ზემოქმედება შეუძლია. თუმცა ყველა პლასტმასის პროდუქტი ერთნაირ ნივთიერებებს არ შეიცავს და მათთან დაკავშირებული რისკებიც იდენტური არ არის.
პლასტმასის ბოთლების გამოყენებასა და მამაკაცის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობას შორის შესაძლო კავშირი სამეცნიერო კვლევების საგანია. მიუხედავად ამისა, მტკიცება, რომ პლასტმასის ბოთლის გამოყენება თავისთავად იწვევს ტესტოსტერონის შემცირებას ან უნაყოფობას, არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე ზედმეტად კატეგორიული იქნებოდა.
მინის ჭურჭლის გამოყენება გარკვეულ გარემოებებში შესაძლოა პლასტმასის კონტეინერებთან კონტაქტის შემცირების ერთ-ერთი გზა იყოს, მაგრამ მხოლოდ ჭურჭლის ტიპის შეცვლა უნაყოფობის პრევენციის გარანტიას ვერ იძლევა. რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე გავლენას მრავალი ფაქტორი ახდენს და მათი შეფასება კომპლექსურ მიდგომას საჭიროებს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის შობადობის შემცირება რამდენიმე მიმართულებით არის მნიშვნელოვანი. პირველია მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურის ცვლილება. როდესაც მცირდება დაბადებულთა რაოდენობა და იზრდება ხანდაზმული მოსახლეობის წილი, გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება შეიცვალოს სამუშაო ძალის მოცულობა, დასაქმებულთა და პენსიონერთა თანაფარდობა და სოციალური დაცვის სისტემაზე მოთხოვნა.
მეორე მიმართულებაა მიგრაცია. თუ ქვეყანა კარგავს ახალგაზრდა და შრომისუნარიან მოსახლეობას, გავლენა მხოლოდ შობადობაზე არ აისახება. შესაძლოა შემცირდეს კვალიფიციური კადრების რაოდენობაც და შეიცვალოს რეგიონების ეკონომიკური განვითარების შესაძლებლობები. ამ პროცესების მასშტაბი დამოკიდებულია მიგრაციის ხანგრძლივობასა და დაბრუნების მაჩვენებლებზე.
მესამე საკითხია ოჯახების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა. საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობა, შემოსავლების სტაბილურობა, დასაქმების პერსპექტივა, ბავშვის მოვლის მომსახურება და განათლების ხარჯები შეიძლება გავლენას ახდენდეს იმაზე, თუ როდის და რამდენი შვილის ყოლას გადაწყვეტს ოჯახი. თუმცა ამ ფაქტორების ზუსტი გავლენა საქართველოს პირობებში ცალკე კვლევებით უნდა შეფასდეს.
რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მიმართულებით მნიშვნელოვანია უნაყოფობის გავრცელების შესახებ სანდო მონაცემების არსებობაც. ასეთი ინფორმაციის გარეშე რთულია განისაზღვროს, რამდენად უკავშირდება ქვეყანაში დაბადებულთა რაოდენობის შემცირება სამედიცინო მიზეზებს და რამდენად — დემოგრაფიულ და სოციალურ ცვლილებებს.
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, 2026 წლის პირველ ნახევარში დადებითი ბუნებრივი მატება დაფიქსირდა თბილისში — 424 ადამიანის, ხოლო აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში — 330 ადამიანის ოდენობით. ქვეყნის სხვა რეგიონებში მდგომარეობა განსხვავდებოდა [1].
ეს განსხვავება აჩვენებს, რომ საქართველოს დემოგრაფიული მდგომარეობა ერთგვაროვანი არ არის. რეგიონული სურათის შესაფასებლად საჭიროა მოსახლეობის ასაკის, მიგრაციის, დაბადებისა და გარდაცვალების მაჩვენებლების ერთობლივი ანალიზი.
დემოგრაფიული ტენდენციების შესახებ დამატებითი საინფორმაციო მასალები ხელმისაწვდომია SheniAmbebi.ge-ზე.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოში შობადობის შემცირება ხანგრძლივი დემოგრაფიული პროცესია, რომელსაც რამდენიმე ფაქტორი განსაზღვრავს. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2017–2025 წლებში ცოცხლად დაბადებულთა წლიური რაოდენობა 53 293-დან 37 867-მდე შემცირდა, ხოლო 2026 წლის პირველ ექვს თვეში დაბადებულთა რაოდენობა წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 210-ით ნაკლები იყო [1, 2].
რეპროდუქციული ასაკის ქალების რაოდენობის შემცირება და ემიგრაცია ამ პროცესის შესაძლო მნიშვნელოვანი განმაპირობებელი ფაქტორებია. ამავე დროს, შობადობის დინამიკის სრულად ასახსნელად საჭიროა ასაკობრივი სტრუქტურის, ოჯახის შექმნისა და შვილის გაჩენის გადაწყვეტილებების, ეკონომიკური გარემოსა და რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მონაცემების ერთობლივი შესწავლა.
გარემო ქიმიური ნივთიერებებისა და უნაყოფობის შესაძლო კავშირზე არსებული სამეცნიერო მტკიცებულებები ყურადღებას იმსახურებს, თუმცა ისინი არ იძლევა საფუძველს, საქართველოში შობადობის შემცირება მხოლოდ პლასტმასის ბოთლებს ან სხვა ცალკეულ გარემო ფაქტორს მიეწეროს.
დემოგრაფიული ვითარების შემდგომი შეფასებისთვის მნიშვნელოვანი იქნება წლიური და რეგიონული სტატისტიკის განახლება, მიგრაციის მონაცემების დეტალური შესწავლა და უნაყოფობის გავრცელების შესახებ სანდო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა. ამ მონაცემების ერთობლიობა შესაძლებელს გახდის, ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს შობადობის შემცირების დემოგრაფიული, სოციალურ-ეკონომიკური და სამედიცინო მიზეზები.
წყაროები
1. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. ძირითადი დემოგრაფიული მაჩვენებლები, 2026 წლის იანვარ-ივნისი — წინასწარი მონაცემები. ხელმისაწვდომია: https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/925/dziritadi-demografiuli-machveneblebi-2026-tslis-ianvar-ivnisi-tsinastsari-monatsemebi
2. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. ძირითადი დემოგრაფიული მაჩვენებლები, 2025 წელი. ხელმისაწვდომია: https://www.geostat.ge/media/77835/ძირითადი-დემოგრაფიული-მაჩვენებლები—2025.pdf
3. World Health Organization. Infertility. 28 November 2025. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility
4. World Health Organization. Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility. 28 November 2025. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240115774
5. World Health Organization Regional Office for Europe. Identification of risks from exposure to endocrine-disrupting chemicals at the country level. 2021. Available from: https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289050142
6. International Agency for Research on Cancer. Environmental factors in declining human fertility. 15 December 2021. Available from: https://www.iarc.who.int/news-events/environmental-factors-in-declining-human-fertility/
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი ამბები. (2026). საქართველოში ფერტილური ასაკის ქალების რაოდენობა 345 ათასით შემცირდა – ახალგაზრდა გოგონები ემიგრაციაში მიდიან, იმატა უშვილო ოჯახების რიცხვმაც. 14 ოქტომბერი, 2026. https://sheniekimi.ge/ambebi/საქართველოში-ფერტილური-ა/
