საქართველოს პარლამენტში მოქმედი „ფასების საპარლამენტო კომისიის“ სხდომაზე საცალო ვაჭრობის სექტორის წარმომადგენლებმა ფასების ფორმირების მექანიზმები და ბაზრის ფუნქციონირების თავისებურებები განიხილეს. სხდომაზე „კარფურის“ გენერალურმა დირექტორმა დავით ქარქაშაძემ განაცხადა, რომ კომპანიის მიერ მიღებული რიბეითის, ანუ ე.წ. ქეშბექის დაახლოებით 80 პროცენტი პროდუქციის თაროს ფასის შემცირებას ხმარდება. მისი თქმით, აღნიშნული პრაქტიკა მიზნად ისახავს პირველადი მოხმარების პროდუქტების ხელმისაწვდომობის შენარჩუნებას, განსაკუთრებით იმ კატეგორიაში, რომელიც მოსახლეობის ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტებს მოიცავს.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს პარლამენტში მიმდინარე „ფასების საპარლამენტო კომისიის“ სხდომაზე საცალო ვაჭრობის სექტორის მსხვილი კომპანიების წარმომადგენლებმა ფასწარმოქმნის მექანიზმები და ბაზრის ოპერაციული პროცესები წარმოადგინეს. სხდომაში მონაწილეობდნენ სწრაფი მოხმარების პროდუქტების სექტორში მოქმედი მსხვილი კომპანიები, მათ შორის „კარფური“, „ორი ნაბიჯი“, „ნიკორა“ და „დეილი ჯგუფი“.
სხდომის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი იყო საცალო ბაზარზე ფასების ფორმირების ჯაჭვი და ის ფაქტორები, რომლებიც საბოლოო საცალო ფასზე გავლენას ახდენს. განხილვისას ყურადღება გამახვილდა საცალო ქსელების კომერციულ პირობებზე, მომწოდებლებთან თანამშრომლობის მოდელებზე და მომხმარებლისთვის პროდუქციის ფასის ფორმირების პროცესზე.
„კარფურის“ გენერალურმა დირექტორმა დავით ქარქაშაძემ კომისიის წევრებს დეტალურად განუმარტა კომპანიის კომერციული მოდელი. მისი თქმით, კომპანიის კომერციული პირობების ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი არის რიბეითი, რომელიც ქართულ ბაზარზე ხშირად ე.წ. ქეშბექის სახელით არის ცნობილი.
ქარქაშაძის განცხადებით, ამ ფინანსური მექანიზმის მნიშვნელოვანი ნაწილი გამოიყენება პროდუქციის თაროს ფასის შემცირების მიზნით, რაც კომპანიას საშუალებას აძლევს შეინარჩუნოს კონკურენტული ფასები და მომხმარებლისთვის ძირითადი პროდუქტები ხელმისაწვდომი იყოს.
კონტექსტი და ფონი
საცალო ვაჭრობის სექტორი საქართველოს ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი სფეროა, განსაკუთრებით სწრაფი მოხმარების პროდუქტების ბაზარი, რომელიც ყოველდღიური მოხმარების საკვებსა და პირველადი საჭიროების პროდუქტებს მოიცავს. ამ სექტორში ფასების ცვლილებები პირდაპირ აისახება მოსახლეობის ცხოვრების ხარჯებზე.
ბოლო წლებში საქართველოში საკვების ფასების დინამიკა ერთ-ერთი აქტუალური ეკონომიკური საკითხი გახდა. სწორედ ამ ფონზე შეიქმნა საპარლამენტო კომისია, რომლის მიზანია ფასების ფორმირების პროცესის ანალიზი, ბაზრის სტრუქტურის შესწავლა და იმ ფაქტორების გამოვლენა, რომლებიც საბოლოო საცალო ფასზე გავლენას ახდენს.
საცალო ვაჭრობის ქსელები ხშირად იყენებენ სხვადასხვა კომერციულ მექანიზმს მომწოდებლებთან თანამშრომლობისას. ერთ-ერთი ასეთი მექანიზმია რიბეითი, რომელიც წარმოადგენს ფინანსურ შეთანხმებას საცალო ქსელსა და პროდუქციის მომწოდებელს შორის.
საერთაშორისო პრაქტიკაში რიბეითი გამოიყენება როგორც სავაჭრო თანამშრომლობის ინსტრუმენტი, რომელიც შეიძლება დაკავშირებული იყოს პროდუქციის მოცულობასთან, მარკეტინგულ აქტივობებთან ან ქსელის მიერ გაწეულ მომსახურებასთან. აღნიშნული თანხები ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება მომხმარებლისთვის საბოლოო ფასის შემცირების მიზნით.
დეტალები და ფაქტები
დავით ქარქაშაძის განცხადებით, „კარფური“ ქართულ ბაზარზე 2012 წელს შევიდა და საქმიანობის დაწყებისას შემოიტანა საერთაშორისო საცალო ვაჭრობის სტანდარტები, რომლებიც ორგანიზებულ ბაზარზე ოპერირებას განსაზღვრავს.
მისი თქმით, აღნიშნული სტანდარტები გულისხმობს მომხმარებლის ინტერესების დაცვას, ბაზრის დისციპლინის უზრუნველყოფას და ადგილობრივი მწარმოებლების მხარდაჭერას.
ქარქაშაძემ აღნიშნა:
„ჩვენი კომპანია „კარფური“ ბაზარზე შემოვიდა 2012 წელს. ბაზარზე შემოსვლისას შემოვიტანეთ ის საერთაშორისო სტანდარტები, რომლითაც ოპერირებს საცალო ვაჭრობის ორგანიზებული ბაზარი. ეს გულისხმობს დისციპლინას, მომხმარებლების ინტერესების მაქსიმალურ დაცვას და ადგილობრივი მეწარმეების ინტერესების გაძლიერებას.“
მისივე განმარტებით, კომპანიის კომერციული პირობების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ რიბეითის სისტემაზეა დაფუძნებული.
„კარფურის“ კომერციული პირობები ძირითადად შედგება რიბეითისგან, რომელიც აქ ცნობილია როგორც ე.წ. ქეშბექი. ეს რიბეითი ერთი მხრივ წარმოადგენს ჩვენს სერვისს, რომელსაც ვუწევთ მომწოდებლებსა და მწარმოებლებს. ამავე დროს, ამ რიბეითებს ვიყენებთ იმისათვის, რომ შევამციროთ პროდუქციის ფასი. შესაბამისად, ამ თანხის დაახლოებით 80 პროცენტი უშუალოდ მიდის თაროს ფასის შემცირებაზე“, — განაცხადა მან.
კომპანიის ხელმძღვანელის თქმით, ფასების მართვის ერთ-ერთი მთავარი ინსტრუმენტია ე.წ. სენსიტიური კალათის კონტროლი. აღნიშნული კატეგორია მოიცავს იმ პროდუქტებს, რომლებიც მოსახლეობის ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტებად ითვლება.
ქარქაშაძის განმარტებით, „კარფურის“ ასორტიმენტი დაახლოებით 40 ათასამდე პროდუქტს მოიცავს, თუმცა განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა პირველადი მოხმარების პროდუქტებს.
მისი თქმით:
„ჩვენი სრული ასორტიმენტიდან, რომელიც დაახლოებით 40 ათას ერთეულამდეა, გამოყოფილი გვაქვს ულტრასენსიტიური და სენსიტიური კალათა. ეს არის ყველაზე სწრაფად მოხმარებადი და მოთხოვნადი პროდუქცია, რომლებზეც მუდმივად გვაქვს კონტროლი ფასებთან მიმართებით.“
ამ კატეგორიაში შედის ისეთი პროდუქტები, როგორიცაა:
- შაქარი
- მცენარეული ზეთი
- წიწიბურა
- პური
- ბრინჯი
- მაკარონი და მსგავსი ტიპის პროდუქცია
კომპანიის განმარტებით, აღნიშნული პროდუქტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მომხმარებლის ყოველდღიური ხარჯებისთვის, ამიტომ მათ ფასებზე მუდმივი მონიტორინგი ხორციელდება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო საცალო ვაჭრობის პრაქტიკაში მომწოდებლებთან კომერციული შეთანხმებების სხვადასხვა ფორმა ფართოდ გამოიყენება. მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია რიბეითის სისტემა, რომელიც საცალო ქსელებს საშუალებას აძლევს მართონ ფასები და მარკეტინგული აქტივობები.
ევროპის და სხვა რეგიონების ორგანიზებულ საცალო ბაზრებზე ასეთი მექანიზმები ხშირად გამოიყენება პროდუქციის ფასის ოპტიმიზაციისთვის და კონკურენციის გასაძლიერებლად. თუმცა, სხვადასხვა ქვეყანაში ეს პრაქტიკა შეიძლება რეგულირდებოდეს კონკურენციისა და სავაჭრო ურთიერთობების შესახებ კანონმდებლობით.
ევროკავშირის ფარგლებში, საცალო ვაჭრობის სექტორში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სავაჭრო ქსელებსა და მომწოდებლებს შორის ურთიერთობის გამჭვირვალობას. ამ მიმართულებით მოქმედებს სპეციალური წესები, რომლებიც მიზნად ისახავს ბაზარზე სამართლიანი კონკურენციის უზრუნველყოფას და მცირე მწარმოებლების ინტერესების დაცვას [1].
მსგავსი რეგულაციები სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული ფორმით მოქმედებს, თუმცა საერთო მიზანი არის სავაჭრო ურთიერთობების ბალანსი და ბაზრის სტაბილური ფუნქციონირება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სწრაფი მოხმარების პროდუქტების ბაზარი ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა და საცალო ქსელების რაოდენობაც გაიზარდა. ბაზარზე მოქმედი მსხვილი კომპანიები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ როგორც პროდუქციის დისტრიბუციაში, ისე ფასების ფორმირების პროცესში.
ამ კონტექსტში საპარლამენტო კომისიის მუშაობა მიზნად ისახავს ბაზრის სტრუქტურის უკეთ გააზრებას. კომისია განიხილავს:
- ფასების ფორმირების ეტაპებს
- საცალო ქსელებსა და მომწოდებლებს შორის ურთიერთობებს
- ბაზარზე კონკურენციის დონეს
- მომხმარებლისთვის ფასების ხელმისაწვდომობის საკითხს
ამ პროცესის შესახებ ინფორმაცია და ეკონომიკურ საკითხებთან დაკავშირებული სხვა სიახლეები რეგულარულად ქვეყნდება საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ექსპერტების შეფასებით, ბაზრის სტრუქტურისა და ფასწარმოქმნის მექანიზმების განხილვა მნიშვნელოვანია იმისათვის, რომ უკეთ გაირკვეს საცალო ფასებზე მოქმედი ძირითადი ფაქტორები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
„ფასების საპარლამენტო კომისიის“ სხდომაზე საცალო ვაჭრობის სექტორის წარმომადგენლების მონაწილეობამ ყურადღება გაამახვილა იმ ეკონომიკურ მექანიზმებზე, რომლებიც პროდუქციის საბოლოო ფასზე გავლენას ახდენს. კომერციული პირობების ერთ-ერთი კომპონენტი, რიბეითი, კომპანიების განმარტებით გამოიყენება როგორც მომსახურების ანაზღაურების, ისე ფასების ოპტიმიზაციის მიზნით.
კომპანიების განცხადებით, ამ მექანიზმის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიმართულია პროდუქციის თაროს ფასის შემცირებისკენ, განსაკუთრებით პირველადი მოხმარების პროდუქტების შემთხვევაში. ამასთან, ყურადღება გამახვილდა იმ კატეგორიებზე, რომლებიც მოსახლეობის ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტებს წარმოადგენს.
საპარლამენტო კომისიის მუშაობა მიზნად ისახავს ბაზრის სტრუქტურისა და ფასწარმოქმნის პროცესის უფრო დეტალურად შესწავლას. განხილვები შეიძლება გაგრძელდეს სექტორის სხვა მონაწილეებთანაც, რაც საშუალებას მისცემს კანონმდებლებს მიიღონ უფრო სრულყოფილი სურათი საცალო ბაზრის ფუნქციონირების შესახებ.
წყაროები
- European Commission. Directive on unfair trading practices in business-to-business relationships in the agricultural and food supply chain.
https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/633/oj - საქართველოს პარლამენტი — ფასების საკითხზე შექმნილი საპარლამენტო კომისიის სამუშაო მასალები.
https://parliament.ge - საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. საცალო ვაჭრობის სექტორის სტატისტიკა.
https://www.geostat.ge
