მზის სისტემაში, სატურნსა და ურანს შორის, მოძრაობს ერთი საინტერესო ობიექტი — ქარიკლო. ეს დაახლოებით 250-კილომეტრიანი ასტეროიდი კენტავრების ჯგუფს მიეკუთვნება და მზიდან დედამიწაზე 17-ჯერ მეტ მანძილზეა განლაგებული. მისი ყველაზე გამორჩეული თვისება კი ორი სქელი რგოლია, რომლებიც 2013 წელს აღმოაჩინეს.
რგოლები, ჩვეულებრივ, გაზის გიგანტებს — სატურნს, იუპიტერს, ურანსა და ნეპტუნს — უკავშირდება. ქარიკლოსა და სხვა მცირე ობიექტ ქირონის მაგალითმა კი ასტრონომებს ახალი კუთხით დაანახვა ეს ფენომენი: გამოდის, რომ შედარებით პატარა ზომის სხეულებსაც შეუძლიათ მსგავსი სტრუქტურის გარშემო ჩამოყალიბება.
ახლა, ათ წელზე მეტი ხნის შემდეგ, ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპი ამ ასტეროიდს ისევ დაუბრუნდა — და ის, რაც მეცნიერებმა იხილეს, ყველა წინა ვარაუდს ეწინააღმდეგება.
ანდალუსიის ასტროფიზიკის ინსტიტუტის მეცნიერებმა 2022 წლის ოქტომბერში ვარსკვლავის ოკულტაციის მეთოდით დააკვირდნენ ქარიკლოს. ეს ტექნიკა ეფუძნება შემდეგ პრინციპს: როდესაც ციური სხეული ვარსკვლავსა და დამკვირვებელს შორის გადაინაცვლებს, ვარსკვლავის სინათლე სუსტდება — ამ სუსტდების ხარისხისა და ხანგრძლივობის ანალიზი კი ობიექტის სტრუქტურაზე ბევრს გვეუბნება.
მიღებული შედეგები გამაოგნებელი აღმოჩნდა. წინა წლების დაკვირვებებთან შედარებამ აჩვენა, რომ ქარიკლოს ორი რგოლი ერთმანეთის საწინააღმდეგო მიმართულებით იცვლება: შიდა რგოლი სქელდება და ნაკლებ გამჭვირვალე ხდება, გარე კი — პირიქით, გამჭვირვალობა ემატება. კვლევის ხელმძღვანელის, პაბლო სანტოს-სანსის, თქმით, ეს მოულოდნელი აღმოჩენა მეცნიერებს აიძულებს ხელახლა გადახედონ რგოლების წარმოქმნის, განვითარებისა და სტაბილურობის შესახებ არსებულ თეორიებს.
რა იწვევს ამ ცვლილებას — ჯერჯერობით უცნობია. თუმცა მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ ცვალებადი სისტემის დაკვირვება სწორედ ასეთ კითხვებზე პასუხის გაცემის შანსს იძლევა.
ასეთი სიზუსტის მოთხოვნადი დაკვირვება ადვილი არ ყოფილა. გუნდს ზუსტად უნდა სცოდნოდა ქარიკლოს ორბიტა, სამიზნე ვარსკვლავის კოორდინატები და თავად ვების ტელესკოპის ზუსტი მდებარეობა. ვარსკვლავის პოზიციის დასადგენად გამოიყენეს ESA-ს Gaia მისიის კატალოგი, ხოლო ვები თავად დედამიწიდან 1.5 მილიონი კილომეტრის დაშორებით, ლაგრანჟის მეორე წერტილთან, მოძრაობს.
დაკვირვების დროს ქარიკლო ტელესკოპის მიმართ დაახლოებით 2.5 კმ/წმ სიჩქარით გადაადგილდებოდა — ეს ამ მასშტაბის ობიექტებისთვის შედარებით ნელი ტემპია, რამაც მეცნიერებს რგოლების დეტალებზე კარგი ხედვა მისცა. პირდაპირი გადაღება კი მაინც შეუძლებელია: ქარიკლო ძალიან პატარა და შორეულია, ამიტომ ოკულტაციის მეთოდი ჯერ კიდევ ერთადერთ ეფექტურ გზად რჩება.
კვლევის შედეგები გამოცემა Science Advances-ში გამოქვეყნდა.
Sheni Ambebi News
წყარო: on.ge
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი ამბები. (2026). ქარიკლოს რგოლები იცვლება — ჯეიმს ვების ტელესკოპმა მეცნიერები გააოცა. 14 სექტემბერი, 2026. https://sheniekimi.ge/ambebi/ქარიკლოს-რგოლები-იცვლება/
