ამერიკის სიმსივნის კვლევის ასოციაციის (AACR) მიერ გამოქვეყნებული მასალებისა და კონფერენციის შეჯამებების მიხედვით, ახალგაზრდებში „ადრეული ასაკის“ (50 წლამდე) სიმსივნეების მატება სულ უფრო ხშირად უკავშირდება ცხოვრების წესსა და გარემოსთან დაკავშირებულ რამდენიმე პარალელურ ფაქტორს, მათ შორის კვების მოდელს, ჭარბ წონას/სიმსუქნეს, ქიმიურ ზემოქმედებებს, ანტიბიოტიკების არასათანადო გამოყენებას, ალკოჰოლს და უმოძრაო ცხოვრებას [1]. AACR-ის შეფასებით, შეერთებულ შტატებში სიმსივნეების დაახლოებით 40% მოდიფიცირებად (ცხოვრების წესითა და გარემოს მართვადი) რისკფაქტორებთან არის ასოცირებული, რაც პრევენციასა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს [2].
მოვლენების აღწერა
AACR-ის ოფიციალურ ბლოგში 2026 წლის 14 იანვარს გამოქვეყნებულ ანალიტიკურ მიმოხილვაში ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, რომ 50 წლამდე ასაკში სიმსივნეების გავრცელების ზრდა მხოლოდ დიაგნოსტიკის გაუმჯობესებით ან სკრინინგის გაფართოებით ვერ აიხსნება და, სავარაუდოდ, რამდენიმე „თანამოქმედი“ გარემო და ქცევითი ფაქტორი მონაწილეობს [1]. ამავე მასალაში აღწერილია, რომ ორგანიზაციამ 2025 წელს სპეციალური კონფერენცია მიუძღვნა ადრეულ ასაკში სიმსივნეების ზრდას, სადაც მკვლევრებმა განიხილეს შესაძლო მიზეზები და კვლევითი ხარვეზები [1].
AACR-ის კონტექსტში, ახალგაზრდებისთვის განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ექვსი მიმართულება: არაჯანსაღი კვება (განსაკუთრებით ულტრადამუშავებული პროდუქტებით), ჭარბი წონა/სიმსუქნე, გარემოში არსებული ქიმიური ზემოქმედებები, ანტიბიოტიკების ხშირი და არასწორი გამოყენება (მიკრობიომის ცვლილებების გზით), ალკოჰოლი და ფიზიკური უმოქმედობა [1].
კონტექსტი და ფონი
ბოლო წლებში საერთაშორისო ლიტერატურაში აქტიურად განიხილება „ადრეული ასაკის სიმსივნეების“ მატება, მათ შორის მსხვილი ნაწლავის კიბოს შემთხვევების ზრდა ახალგაზრდებში [1]. AACR-ის განმარტებით, ადრეული ასაკის სიმსივნეების ტენდენცია იზრდება და ეს უკვე ქმნის ახალ გამოწვევებს როგორც კვლევისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემებისთვის [1].
ფონი უფრო ფართოა, ვიდრე ერთი კონკრეტული ჩვევა: მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მრავალი ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურმა გარდაქმნებმა შეცვალა კვება, ქალაქური გარემო, სამუშაო და გადაადგილება, რის შედეგადაც ერთდროულად გაიზარდა უმოძრაო ცხოვრების წესი და მაღალკალორიული/დაბალბოჭკოვანი რაციონი, ხოლო გარემოში გაჩნდა ახალი ტიპის ქიმიური ზემოქმედებები [1]. სწორედ ასეთი კომპლექსური ცვლილებები განიხილება, როგორც შესაძლო „დროითი გარდატეხა“ რისკის დინამიკაში [1].
დეტალები და ფაქტები
AACR-ის 2026 წლის 14 იანვრის მიმოხილვაში ხაზგასმულია რამდენიმე ფაქტობრივი ხაზიც:
- ადრეული ასაკის სიმსივნეების მატებაზე საუბრისას AACR მიუთითებს, რომ 2000 წლიდან 50 წლამდე ასაკში სიმსივნეების ინციდენტობა მნიშვნელოვნად არის გაზრდილი [1].
- მსხვილი ნაწლავის კიბოს მაგალითზე აღნიშნულია, რომ სკრინინგის ასაკის შემცირებამ ნაწილობრივ შეიძლება გაზარდოს გამოვლენილი შემთხვევების რაოდენობა, თუმცა ტენდენცია ამით სრულად არ აიხსნება [1].
- შესაძლო მექანიზმებს შორის განიხილება მიკრობიომისა და ადრეული ასაკის ზემოქმედებების როლი: მაგალითად, აღწერილია ჰიპოთეზები/წინასწარი მონაცემები, სადაც ადრეულ ასაკში პენიცილინის ზემოქმედება შეიძლება უკავშირდებოდეს ნაწლავური ბაქტერიების ეკოლოგიის ცვლილებასა და გარკვეული ბაქტერიული ტოქსინების (მაგალითად, კოლიბაქტინის) გზით დნმ-ის დაზიანების „ხელწერას“ [1].
- გარემოს ფაქტორებზე საუბრისას ყურადღება ექცევა „ექსპოზომის“ იდეას — სიცოცხლის განმავლობაში გარემოსა და ცხოვრების წესით მიღებული ზემოქმედებების ჯამურ ტვირთს, რომელიც შეიძლება განსხვავდებოდეს თაობებს შორის [1].
ამავე დროს, AACR-ის „კიბოს პროგრესის ანგარიშის“ მასალებში ხაზგასმულია, რომ მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან — მათ შორის ჭარბ წონასთან, არაჯანსაღ კვებასთან, ალკოჰოლთან და ფიზიკურ უმოქმედობასთან — ასოცირდება სიმსივნეების დიდი ნაწილი, და ეს პრევენციულ პოლიტიკას ძლიერ სამეცნიერო საფუძველს აძლევს [2].
მნიშვნელოვანია სიზუსტე: „40%“ არ ნიშნავს, რომ თითოეული ინდივიდის რისკი ერთნაირად კონტროლდება ან რომ ყველა შემთხვევა თავიდან ასაცილებელია. ეს არის პოპულაციური შეფასება იმის შესახებ, რა წილი შემთხვევებისა უკავშირდება ისეთ ფაქტორებს, რომელთა შეცვლაც, თეორიულად, შესაძლებელია ქცევით, გარემოს გაუმჯობესებითა და პოლიტიკით [2]. მსგავსი შეფასებები გამოქვეყნებულია ამერიკის კიბოს საზოგადოების (ACS) კვლევაშიც, სადაც აღნიშნულია, რომ 2019 წლის მონაცემებით აშშ-ში დაახლოებით 4-დან 10 სიმსივნის შემთხვევა და სიკვდილიანობის მნიშვნელოვანი წილი მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული [3].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო პრაქტიკაში ადრეული ასაკის სიმსივნეების თემას ორი პარალელური ხაზით უყურებენ:
- კვლევითი ხაზი — რას ცვლის გარემო, კვება და მიკრობიომი ბავშვობიდან/მოზარდობიდან დაწყებული; როგორ მოქმედებს ულტრადამუშავებული საკვები, სიმსუქნე, ალკოჰოლი, ფიზიკური უმოქმედობა და გარემოს ქიმიური ზემოქმედებები ორგანიზმის ანთებით, მეტაბოლურ და ჰორმონულ სისტემებზე [1].
- საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ხაზი — როგორ უნდა გაძლიერდეს პრევენცია, განათლება და რეგულაცია (მაგალითად, თამბაქოს კონტროლის მსგავსად), როცა ცნობილია, რომ მოდიფიცირებად ფაქტორებს მნიშვნელოვანი წილი უკავიათ კიბოს ტვირთში [2].
AACR-ის ანგარიშებში გარემოს ქიმიური ფაქტორებიც ცალკე მიმართულებადაა გამოკვეთილი — მათ შორის ჰაერის დაბინძურება, რადონი, ენდოკრინულ სისტემაზე მოქმედი ნივთიერებები და ინდუსტრიული ქიმიკატები, რომლებიც გარკვეული ტიპის სიმსივნეების რისკს ზრდის [2]. ამ სეგმენტში სახელმწიფოს როლი ხშირად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ინდივიდუალური არჩევანი, რადგან მოსახლეობის „ექსპოზიცია“ დიდწილად ინფრასტრუქტურასა და რეგულაციებზეა დამოკიდებული [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ეს თემა რამდენიმე მიზეზით არის მნიშვნელოვანი. პირველი — ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები (კვება, ფიზიკური აქტივობა, ალკოჰოლი, სხეულის მასა) მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე სისტემურად მოქმედებს და კიბოს გარდა, ზრდის დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა და ღვიძლის რიგი დაავადებების რისკსაც. მეორე — გარემოს ხარისხი და ქიმიური ზემოქმედებები პირდაპირ უკავშირდება რეგულაციას, ზედამხედველობასა და მონიტორინგს, რაც ჯანდაცვასთან ერთად გარემოსდაცვით პოლიტიკასაც მოიცავს [2].
ამ მიმართულებაზე ინფორმირებულობის ზრდა მნიშვნელოვანია, რათა საზოგადოებაში გამყარებული დისკუსია დაეყრდნოს გადამოწმებად მონაცემებს და არა ურთიერთგამომრიცხავ „მარტივ რჩევებს“. ასეთ შემთხვევებში პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს სანდო საინფორმაციო პლატფორმების როლსაც — მაგალითად, როდესაც საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხები მკაფიო და გადამოწმებად ფორმატში იდება https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
AACR-ის ბოლო მასალები ადრეული ასაკის სიმსივნეების ზრდაზე ერთ მთავარ ხაზს აერთიანებს: პრობლემა, სავარაუდოდ, მრავალფაქტორულია და ერთ მიზეზზე დაყვანა არასწორი იქნებოდა [1]. თუმცა იმავე მასალებში ნათლად ჩანს, რომ ცხოვრების წესის ტენდენციები — განსაკუთრებით ულტრადამუშავებული საკვების გავრცელება, უმოძრაო ცხოვრება, ჭარბი წონა/სიმსუქნე და ალკოჰოლის მოხმარება — და გარემოს ცვლილებები ქმნის ისეთ ფონს, რომელსაც მეცნიერები ადრეული ასაკის კიბოების ზრდის ერთ-ერთ შესაძლო განმაპირობებლად განიხილავენ [1]. ამავე დროს, ფართო პოპულაციური შეფასებები მიუთითებს, რომ სიმსივნეების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან, რაც პრევენციის პოლიტიკის ეფექტიანობის არგუმენტად გამოიყენება [2], [3]. მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ დამატებითი კვლევა კრიტიკულად საჭიროა, რათა გაირკვეს, რომელი ზემოქმედებებია ყველაზე მნიშვნელოვანი, რომელ ასაკშია რისკის „კრიტიკული ფანჯრები“ და როგორ შეიძლება ეფექტიანი ჩარევები ინდივიდის, სისტემისა და პოლიტიკის დონეებზე [1].
წყაროები
- Schneible S. What’s Behind the Increase in Cancer Cases Among Younger Adults? AACR Cancer Research Catalyst. 2026 Jan 14. ხელმისაწვდომია: https://www.aacr.org/blog/2026/01/14/whats-behind-the-increase-in-cancer-cases-among-younger-adults/
- American Association for Cancer Research (AACR). Reducing the Risk of Cancer Development. AACR Cancer Progress Report 2025 (CPR25). ხელმისაწვდომია: https://cancerprogressreport.aacr.org/progress/cpr25-contents/cpr25-reducing-the-risk-of-cancer-development/
- American Cancer Society. New Study Finds 40-Percent of Cancer Cases and Almost Half of all Deaths in the U.S. Linked to Modifiable Risk Factors. Pressroom. 2024 Jul 11. ხელმისაწვდომია: https://pressroom.cancer.org/releases?item=1341
