იაპონიის იჩიკავას ზოოპარკში დაბადებული ექვსი თვის იაპონური მაკაკა, სახელად პანჩი, მას შემდეგ მოექცა საზოგადოების ყურადღების ცენტრში, რაც 5 თებერვალს ზოოპარკმა გაავრცელა ფოტო, სადაც იგი პლუშის სათამაშო ორანგუტანგს ეჭიდება. ფოტო რამდენიმე საათში ვირუსულად გავრცელდა და მილიონობით ნახვა დააგროვა, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა როგორც ზოოპარკის ვიზიტორთა რაოდენობა, ისე სათამაშოს გაყიდვები.
მოვლენების აღწერა
იჩიკავას ზოოპარკმა, რომელიც ტოკიოდან დაახლოებით 20 მილის დაშორებით მდებარეობს, 5 თებერვალს გამოაქვეყნა ფოტო, სადაც ექვსი თვის იაპონური მაკაკა პანჩი პლუშის სათამაშო ორანგუტანგს ეხუტება. ზოოპარკის ინფორმაციით, მაკაკა დაბადებისთანავე დედამ მიატოვა, ხოლო ზრდასრულმა მაკაკებმა იგი ჯგუფში არ მიიღეს, რის გამოც ცხოველი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იზოლაციაში აღმოჩნდა.
ფოტოს გამოქვეყნებიდან რამდენიმე საათში მას 5 მილიონზე მეტი ნახვა ჰქონდა. შაბათ-კვირას ზოოპარკში დაახლოებით 8000 ადამიანი მივიდა მაკაკას სანახავად, რაც წინა წლის ანალოგიური პერიოდის მაჩვენებელს დაახლოებით ორჯერ აღემატება. ადმინისტრაციის ცნობით, ვიზიტორთა ზრდა პირდაპირ უკავშირდება ფოტოს გავრცელებას.
პანჩი 26 ივლისს დაიბადა. ზოოპარკის თანამშრომლების ინფორმაციით, მშობიარობა ხანგრძლივი და რთული იყო. მომვლელებმა მალევე შეამჩნიეს, რომ დედა მაკაკა შვილს უგულებელყოფდა. მიუხედავად მცდელობებისა, დედასა და ნაშიერს შორის კავშირის აღდგენა ვერ მოხერხდა. მოგვიანებით გაირკვა, რომ სხვა მაკაკებმაც არ მიიღეს პანჩი.
კონტექსტი და ფონი
იაპონური მაკაკა, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც თოვლის მაიმუნი, სოციალური სტრუქტურით გამორჩეული პრიმატია. ისინი ცხოვრობენ ჯგუფებში, სადაც ურთიერთდახმარება და დედობრივი ზრუნვა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს [1]. ზოგიერთ შემთხვევაში, თუ დედა ვერ ახერხებს ნაშიერის მოვლას, სხვა მდედრები იღებენ ზრუნვის ფუნქციას. თუმცა ასეთი პრაქტიკა ყოველთვის არ ხორციელდება.
ცხოველთა ქცევის სპეციალისტების შეფასებით, დედის მხრიდან ნაშიერის უარყოფა შეიძლება გამოწვეული იყოს როგორც ფიზიოლოგიური, ისე გარემო ფაქტორებით. კვლევები მიუთითებს, რომ სტრესი, რთული მშობიარობა ან გარემო პირობები შესაძლოა გავლენას ახდენდეს დედობრივ ქცევაზე [2]. ზოოპარკის წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ ერთ-ერთ შესაძლო მიზეზად განიხილება წინა ზაფხულის მაღალი ტემპერატურა, თუმცა კონკრეტული მიზეზი ოფიციალურად არ დადასტურებულა.
სოციალური მედიის ეპოქაში მსგავსი შემთხვევები ხშირად ფართო საზოგადოებრივ ინტერესს იწვევს. ცხოველთა ემოციური გამოსახულებები და ისტორიები სწრაფად ვრცელდება, რაც გავლენას ახდენს როგორც საზოგადოებრივ აღქმაზე, ისე კონკრეტული ინსტიტუციების საქმიანობაზე.
დეტალები და ფაქტები
პანჩის იზოლაციის შემდეგ ზოოპარკის თანამშრომლებმა მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ იგი ხელოვნურად გაეზარდათ. ეს მოიცავდა ბოთლით კვებას, გათბობას და მუდმივ მონიტორინგს. ერთ-ერთ გამოწვევად იქცა ის ფაქტი, რომ პრიმატები ინსტინქტურად ეკვრებიან დედას, რაც მათთვის უსაფრთხოების განცდისა და კუნთოვანი სისტემის განვითარების ნაწილია.
სწორედ ამ გარემოებიდან გამომდინარე გაჩნდა პლუშის სათამაშოს გამოყენების იდეა. პანჩს რამდენიმე სხვადასხვა სათამაშო შესთავაზეს, თუმცა ის ყველაზე მეტად ნარინჯისფერ ორანგუტანგს მიეჯაჭვა. ზოოპარკის ინფორმაციით, სათამაშოსთან ფიზიკური კონტაქტი გარკვეულწილად ამცირებდა სტრესს და ქმნიდა უსაფრთხოების იმიტირებულ გარემოს.
ფოტოს გავრცელების შემდეგ მნიშვნელოვნად გაიზარდა აღნიშნული სათამაშოს გაყიდვები. მედიის ცნობით, ზოგიერთ მაღაზიაში პროდუქტი სრულად გაიყიდა და დროებით დეფიციტიც შეიქმნა. ამასთან, ზოოპარკის ადმინისტრაციამ აღნიშნა, რომ მიიღეს ფინანსური შემოწირულობების შეთავაზებებიც.
19 იანვარს პანჩი დააბრუნეს მაკაკების ვოლიერში, რათა ეტაპობრივად შეერთებოდა ჯგუფს. პირველი ორი კვირა ადაპტაციის პროცესში რთული იყო, თუმცა მოგვიანებით ერთ-ერთმა ზრდასრულმა მაკაკამ მასთან კონტაქტი დაამყარა. ბოლო პერიოდში გავრცელებულ ვიდეოებში ჩანს, რომ პანჩი ჯგუფის სხვა წევრებთან ურთიერთობს და მათგან მხარდაჭერას იღებს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსგავსი შემთხვევები სხვა ზოოპარკებშიც დაფიქსირებულა, როდესაც ნაშიერები დედის გარეშე იზრდებიან და მომვლელთა ჩარევა ხდება აუცილებელი. საერთაშორისო ზოოპარკების და აკვარიუმების ასოციაცია რეკომენდაციას იძლევა, რომ ასეთ სიტუაციებში მაქსიმალურად შენარჩუნდეს სოციალური კონტაქტი და ეტაპობრივი რეინტეგრაცია განხორციელდეს ჯგუფში [3].
ცხოველთა კეთილდღეობის საერთაშორისო სტანდარტები ხაზს უსვამს, რომ ხელოვნური გაზრდა უნდა იყოს დროებითი ღონისძიება და მიზნად უნდა ისახავდეს ცხოველის ბუნებრივ გარემოსთან მაქსიმალურ დაახლოებას [4]. იაპონიის ზოოპარკის მიერ განხორციელებული ნაბიჯები — დროებითი იზოლაცია, ხელოვნური კვება და შემდგომი რეინტეგრაცია — შეესაბამება აღნიშნულ მიდგომებს.
სოციალური მედიის გავლენა ცხოველთა თემატიკაზე არაერთ ქვეყანაში აისახება ვიზიტორთა რაოდენობაზე. მსგავსი შემთხვევები ხშირად ზრდის ინტერესს ზოოპარკებისა და ველური ბუნების დაცვის პროგრამების მიმართ, თუმცა სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ საზოგადოებრივი ინტერესი არ უნდა ჩაანაცვლოს პროფესიული სტანდარტები.
საქართველოს კონტექსტი
ცხოველთა ქცევის, კეთილდღეობისა და ზოოპარკების მართვის საკითხები აქტუალურია საქართველოშიც. მსგავსი საერთაშორისო ამბები ხშირად იწვევს საზოგადოებრივ დისკუსიას ზოოპარკების როლსა და სტანდარტებზე. თემის გაშუქება შესაძლებელია ქართულ საინფორმაციო სივრცეში, მათ შორის პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც საერთაშორისო მოვლენები განიხილება ნეიტრალურ და ფაქტებზე დაფუძნებულ ფორმატში.
საქართველოს ზოოპარკებში მოქმედებს ცხოველთა მოვლისა და ვეტერინარული კონტროლის შესაბამისი წესები, თუმცა საერთაშორისო პრაქტიკის გაცნობა დამატებით შესაძლებლობას ქმნის გამოცდილების გაზიარებისა და სტანდარტების გაუმჯობესებისთვის.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
იჩიკავას ზოოპარკში დაბადებული მაკაკას ისტორია აერთიანებს ცხოველთა ქცევის თავისებურებებსა და თანამედროვე ინფორმაციული სივრცის გავლენას. შემთხვევამ ერთდროულად წარმოაჩინა ნაშიერის გადარჩენისა და რეინტეგრაციის პროცესი, ასევე სოციალური მედიის შესაძლებლობა, სწრაფად მიიპყროს საერთაშორისო ყურადღება.
ვიზიტორთა რაოდენობის ზრდა და კომერციული ეფექტი მიუთითებს, რომ საზოგადოებრივი ინტერესი ცხოველთა ისტორიების მიმართ მაღალია. ამასთან, პროფესიული სტანდარტების დაცვა და ცხოველთა კეთილდღეობის უზრუნველყოფა რჩება პრიორიტეტად, ხოლო პანჩის ჯგუფში ეტაპობრივი დაბრუნება აჩვენებს, რომ რეინტეგრაციის პროცესი მიმდინარეობს.
წყაროები
- Fooden J. The Japanese macaque: a natural history. Chicago: University of Chicago Press; 2007. ხელმისაწვდომია: https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/J/bo3684030.html
- Maestripieri D. Maternal behavior in primates. Chicago: University of Chicago Press; 1999. ხელმისაწვდომია: https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/M/bo3617993.html
- World Association of Zoos and Aquariums. Animal Welfare Strategy 2015. Gland: WAZA; 2015. ხელმისაწვდომია: https://www.waza.org/priorities/animal-welfare/
- Association of Zoos and Aquariums. Standards for Accreditation. Silver Spring: AZA; 2023. ხელმისაწვდომია: https://www.aza.org/accreditation-standards
- წყარო
