კუთხოვანი ჰეილიტი — რატომ ჩნდება ტუჩის კუთხეებში ნახეთქები და რა იწვევს პრობლემის განმეორებას
ტუჩის კუთხეებში გაჩენილი მტკივნეული ნახეთქები ბევრისთვის ნაცნობი პრობლემაა, თუმცა ხშირად მას მხოლოდ კანის უბრალო გაღიზიანებად მიიჩნევენ. სინამდვილეში, ეს მდგომარეობა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კუთხოვან ჰეილიტთან, რომელსაც ჰეილოზსაც ან ანგულიტსაც უწოდებენ. მდგომარეობა იწვევს დისკომფორტს, ტკივილს, კანის გაწითლებასა და ზოგჯერ ჭამის გაძნელებასაც.
ტუჩების ჯანმრთელობაზე გავლენას არაერთი ფაქტორი ახდენს — დაწყებული კვებითი ჩვევებიდან, დასრულებული იმუნური სისტემის მდგომარეობით. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ დაზიანებული ადგილის მოვლა, არამედ მიზეზების სწორად განსაზღვრა.
რა არის კუთხოვანი ჰეილიტი
კუთხოვანი ჰეილიტი ტუჩის კუთხეებში განვითარებული ანთებითი პროცესია, რომელიც თავდაპირველად კანის გაწითლებით იწყება. მოგვიანებით ჩნდება ბზარები და ეროზიული უბნები, ზოგ შემთხვევაში კი პროცესი მიმდებარე კანზეც ვრცელდება.
დაავადების ამოცნობა, როგორც წესი, რთული არ არის, რადგან სიმპტომები თვალსაჩინოა. დაზიანებული ადგილი ხშირად მტკივნეულია, იწვევს წვასა და დისკომფორტს საუბრისა თუ საკვების მიღების დროს.
ჰეილიტის ძირითადი ფორმები
სპეციალისტები განასხვავებენ კუთხოვანი ჰეილიტის ორ ძირითად ფორმას — სტრეპტოკოკულსა და კანდიდოზურ ჰეილიტს. ორივე მათგანს განსხვავებული სიმპტომები ახასიათებს.
სტრეპტოკოკული ჰეილიტი
სტრეპტოკოკული ფორმა განსაკუთრებით ხშირად ბავშვებში გვხვდება. დაავადება იწყება პატარა ბუშტის წარმოქმნით პირის კუთხეში. მისი გახსნის შემდეგ სწრაფად ვითარდება ეროზია, რომელიც იფარება ჩირქოვან-სისხლიანი ქერქით.
თუ ქერქი მოცილდება, მის ქვეშ ჩანს ტენიანი და ოდნავ სისხლმდენი ზედაპირი. რამდენიმე საათის შემდეგ ქერქი ხელახლა წარმოიქმნება, რაც პროცესს განსაკუთრებით უსიამოვნოს ხდის.
კანდიდოზური ჰეილიტი
კანდიდოზური ფორმა განსხვავებული ნიშნებით ხასიათდება. ამ შემთხვევაში პირის კუთხეში ვითარდება წითელი ეროზია, რომელსაც ზოგჯერ მონაცრისფრო-თეთრი საფარი ფარავს. აღნიშნული საფარი ადვილად სცილდება ზედაპირს.
სტრეპტოკოკული ფორმისგან განსხვავებით, ქერქი ჩვეულებრივ არ ჩნდება. როდესაც პირი დახურულია, დაზიანებული უბანი ხშირად კანის ნაკეცში „იმალება“, რის გამოც პრობლემა ზოგჯერ შეუმჩნეველი რჩება.
კანდიდოზური ჰეილიტი ხშირ შემთხვევაში ქრონიკული მიმდინარეობით ხასიათდება და პერიოდულად ხელახლა აქტიურდება.
რა უწყობს ხელს ჰეილიტის განვითარებას
ტუჩის კუთხეებში ნახეთქების გაჩენას რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზია იმუნიტეტის დაქვეითება, რის ფონზეც კანი და ლორწოვანი გარსი უფრო მგრძნობიარე ხდება.
პრობლემის განვითარებას ხელს უწყობს:
ლორწოვანი გარსის დაზიანება
ტუჩისა და პირის კუთხეების ხშირი გაღიზიანება, სიმშრალე ან მექანიკური დაზიანება კანის ბუნებრივ დაცვას ასუსტებს. ასეთ დროს ინფექციის განვითარება უფრო მარტივდება.
ვიტამინი B2-ის დეფიციტი
ჰეილიტი ხშირად დაკავშირებულია რიბოფლავინის, ანუ ვიტამინი B2-ის ნაკლებობასთან. ამ შემთხვევაში ტუჩის კუთხეების დაზიანებას შეიძლება დაემატოს:
კანის აქერცვლა
ცხვირის ფრთებზე ქერქების წარმოქმნა
ენის სიწითლე
ენის წვის შეგრძნება
სწორად დაბალანსებული კვებისა და კანის მდგომარეობის კავშირის შესახებ მეტი ინფორმაცია მოცემულია სტატიაში „ვიტამინები, რომლებიც კანისა და თმის მდგომარეობაზე მოქმედებს“
მედიკამენტების ხანგრძლივი გამოყენება
კანდიდოზური ჰეილიტის განვითარება შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ანტიბიოტიკების, ციტოსტატიკებისა და კორტიკოსტეროიდების ხანგრძლივ გამოყენებასთან. ასეთ დროს იცვლება პირის ღრუს ბუნებრივი მიკროფლორა, რაც სოკოვანი პროცესების გააქტიურებას უწყობს ხელს.
გარეგანი ფაქტორები
პრობლემის მიზეზი ზოგჯერ გარეგან ფაქტორებსაც უკავშირდება. მაგალითად:
პროთეზის არასათანადო მოვლა
უხარისხო მასალების გამოყენება
პირის ღრუს მუდმივი გაღიზიანება
რა ხდება მკურნალობის გარეშე
თუ კუთხოვან ჰეილიტს დროულად არ მიექცევა ყურადღება, პროცესი შესაძლოა გართულდეს. დროთა განმავლობაში ჩნდება უფრო სქელი ქერქები, ტკივილი ძლიერდება და ვითარდება სისხლმდენი წყლულებიც.
ზოგიერთ შემთხვევაში პაციენტებს უჭირთ საკვების მიღება, რადგან პირის გახსნა და ღეჭვა ძლიერ დისკომფორტთან არის დაკავშირებული.
რატომ არის მნიშვნელოვანი მიზეზის დადგენა
ჰეილიტის შემთხვევაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გამომწვევი მიზეზის განსაზღვრას. მხოლოდ სიმპტომების დროებითი შემცირება ხშირად საკმარისი არ არის, რადგან პრობლემა შეიძლება კვლავ განმეორდეს.
მკურნალობის ტაქტიკა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა გახდა ანთებითი პროცესის მიზეზი. სწორედ ამიტომ მედიკამენტებსა და მალამოებს სპეციალისტი არჩევს ჰეილიტის ფორმისა და გამომწვევი ფაქტორების გათვალისწინებით.
შეჯამება
კუთხოვანი ჰეილიტი გავრცელებული, თუმცა ხშირად დაუფასებელი პრობლემაა, რომელიც ტუჩის კუთხეებში ანთებითა და მტკივნეული ნახეთქებით ვლინდება. დაავადებას შეიძლება ჰქონდეს როგორც ბაქტერიული, ისე სოკოვანი წარმოშობა და ხშირად დაკავშირებულია იმუნიტეტის მდგომარეობასთან, კანის დაზიანებასთან, ვიტამინების დეფიციტსა და გარკვეულ გარეგან ფაქტორებთან.
პრობლემის განმეორების თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ დაზიანებული უბნის მოვლა, არამედ გამომწვევი მიზეზების დროული აღმოჩენა და შესაბამისი მიდგომის შერჩევა.
წყაროები
James WD, Elston DM, Treat JR, Rosenbach MA, Neuhaus IM. Andrews’ Diseases of the Skin: Clinical Dermatology. 14th ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.
Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L. Dermatology. 4th ed. Philadelphia: Elsevier; 2018.
Habif TP. Clinical Dermatology: A Color Guide to Diagnosis and Therapy. 7th ed. Philadelphia: Elsevier; 2021.
World Health Organization. Oral health. Geneva: WHO; 2024.
National Institute of Dental and Craniofacial Research. Mouth sores and oral infections. Bethesda: NIDCR; 2023
