ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის შორეულ სანაპიროზე, ფარეველ სპიტის ტერიტორიაზე, მასობრივი გამორიყვის შედეგად სულ მცირე ექვსი ვეშაპი დაიღუპა. BBC-ის ინფორმაციით, მოხალისეები 15 გადარჩენილი ვეშაპის ზღვაში დაბრუნებას ცდილობენ კიდევ თხუთმეტი ცოცხალი ინდივიდის გადარჩენას მოხალისეები ცდილობენ; შემთხვევა დაფიქსირდა მიმდინარე კვირაში და ფართო ყურადღება მიიპყრო, რადგან ეს რეგიონი ერთ-ერთია მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ვეშაპების გამორიყვის სიხშირით [1].
მოვლენების აღწერა
მედიისა და ოფიციალური გარემოსდაცვითი სტრუქტურების ინფორმაციით, ფარეველ სპიტის სანაპიროზე დაახლოებით ორმოცდათხუთმეტი ვეშაპი ერთდროულად გამოირიყა. მათი დიდი ნაწილი მოხალისეების და სამაშველო ჯგუფების დახმარებით ზღვაში დააბრუნეს, თუმცა დაახლოებით თხუთმეტი ვეშაპი კვლავ სანაპიროზე დარჩა, სადაც ისინი ერთკილომეტრიან მონაკვეთზე არიან მიმოფანტული [1].
მაშველები ადგილზე იმყოფებიან და ცდილობენ ცხოველების სხეულების მუდმივად დანამვას, რათა თავიდან აიცილონ გადახურება და გაუწყლოება. ვიდეომასალაში, რომელიც საერთაშორისო მედიამ გაავრცელა, ჩანს, როგორ ასხამენ მოხალისეები წყალს ვეშაპებს და ამზადებენ მათ შესაძლო დაბრუნებისთვის ზღვაში მომდევნო მოქცევის დროს.
არაკომერციული ორგანიზაცია „პროექტ ჯონა“, რომელიც სპეციალიზებულია ზღვის ძუძუმწოვრებთან მუშაობაში, კოორდინაციას უწევს ოპერაციას. ორგანიზაციის წარმომადგენლის, ლუიზ ჰოუკსის განცხადებით, გადამწყვეტი მომენტი სწორედ მოქცევის დაწყება იქნება, როდესაც შესაძლებელი გახდება ვეშაპების ერთ ჯგუფად შეკრება და უფრო ღრმა წყლებში გადაყვანა [1].
კონტექსტი და ფონი
ფარეველ სპიტი წარმოადგენს ვიწრო ქვიშნარს ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში და ცნობილია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე პრობლემური ადგილი ვეშაპების მასობრივი გამორიყვის მხრივ. მეცნიერები ამას უკავშირებენ სანაპიროს გეოგრაფიულ ფორმას, წყალქვეშა რელიეფს და მაგნიტურ ანომალიებს, რაც შესაძლოა ზღვაში ორიენტაციის დარღვევას იწვევდეს ზღვის ძუძუმწოვრებში [2].
მსგავსი ინციდენტები ახალ ზელანდიაში რეგულარულად ფიქსირდება. გარემოს დაცვის უწყებების მონაცემებით, ქვეყანაში ყოველწლიურად ასეულობით ვეშაპი და დელფინი ხვდება მასობრივი გამორიყვის მოვლენებში, რომელთა ნაწილი ლეტალურად სრულდება [2].
დეტალები და ფაქტები
BBC-ის ცნობით, მიმდინარე შემთხვევისას დაიღუპა ექვსი ვეშაპი, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ვერ გაუძლეს სანაპიროზე ხანგრძლივად დარჩენას და ფიზიოლოგიურ სტრესს [1]. გადარჩენილი თხუთმეტი ინდივიდი მუდმივი დაკვირვების ქვეშ იმყოფება.
ვეზაპების სხეულის მასა, რომელიც ზოგჯერ ათ ტონას აჭარბებს, ხმელეთზე ყოფნისას მათ შინაგან ორგანოებზე დიდ წნეხს ახდენს, რაც სუნთქვისა და სისხლის მიმოქცევის დარღვევას იწვევს [3]. სწორედ ამიტომ აუცილებელია მათი რაც შეიძლება სწრაფად დაბრუნება წყალში.
Project Jonah-ის წარმომადგენლების განცხადებით, ასეთ ოპერაციებში მოხალისეთა ჩართულობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან ერთდროულად საჭიროა ცხოველების გაგრილება, მათი დამშვიდება და გადაადგილების კოორდინაცია [1].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ვეშაპების მასობრივი გამორიყვა არ არის მხოლოდ ახალი ზელანდიის პრობლემა. მსგავსი მოვლენები რეგულარულად ფიქსირდება ავსტრალიის, ჩილესა და ჩრდილოეთ ატლანტიკის სანაპიროებზეც [3]. საერთაშორისო ბუნების დაცვის კავშირი აღნიშნავს, რომ კლიმატის ცვლილება, ხმაურით დაბინძურება და ზღვის ეკოსისტემების ცვლილება შეიძლება ზრდიდეს ასეთ შემთხვევათა სიხშირეს [4].
ბევრ ქვეყანაში მოქმედებს სპეციალიზებული სამაშველო ჯგუფები და პროტოკოლები, რომლებიც მიზნად ისახავს გადარჩენილი ცხოველების მაქსიმალურად სწრაფ დაბრუნებას ბუნებრივ გარემოში. ახალი ზელანდია ამ მხრივ ერთ-ერთ ყველაზე ორგანიზებულ სისტემად ითვლება რეგიონში [2].
საქართველოს კონტექსტი
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო არ მდებარეობს ვეშაპების მიგრაციულ მარშრუტებზე, მსგავსი გარემოსდაცვითი მოვლენები აჩვენებს ზღვის ეკოსისტემებისადმი გლობალური დამოკიდებულების მნიშვნელობას. შავი ზღვის რეგიონში ასევე ფიქსირდება დელფინების გამორიყვის შემთხვევები, რაც ეკოლოგიურ მონიტორინგსა და საზოგადოებრივი ინფორმირების აუცილებლობას უსვამს ხაზს.
საერთაშორისო გარემოსდაცვითი ამბების გაშუქება, მათ შორის ისეთი პლატფორმების მეშვეობით, როგორიცაა https://www.sheniambebi.ge, საშუალებას აძლევს საზოგადოებას უკეთ გააცნობიეროს ბიომრავალფეროვნების დაცვის გლობალური კონტექსტი.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ფარეველ სპიტზე დაფიქსირებული მასობრივი გამორიყვა წარმოადგენს მორიგ შემთხვევას, რომელიც ხაზს უსვამს ზღვის ძუძუმწოვრების მოწყვლადობასა და სანაპირო ეკოსისტემების რთულ დინამიკას. მიმდინარე ოპერაცია, რომლის მიზანია თხუთმეტი გადარჩენილი ვეშაპის ზღვაში დაბრუნება, აჩვენებს მოხალისეობრივი და პროფესიული სტრუქტურების კოორდინაციის მნიშვნელობას. მსგავსი მოვლენების სიხშირე საერთაშორისო დონეზე განიხილება როგორც ეკოლოგიური და სამეცნიერო გამოწვევა, რომელიც საჭიროებს მუდმივ მონიტორინგსა და კვლევას.
წყაროები
- BBC News. Whales die after mass stranding in New Zealand. https://www.bbc.com/news
- New Zealand Department of Conservation. Marine mammal strandings. https://www.doc.govt.nz
- NOAA Fisheries. Why do whales strand? https://www.fisheries.noaa.gov
- International Union for Conservation of Nature. Marine mammals and climate change. https://www.iucn.org
