არაწებოვანი ტაფები და მიკროპლასტმასი — რას გვაფრთხილებს ახალი კვლევა
თანამედროვე სამზარეულოში ფართოდ გავრცელებული არაწებოვანი ტაფები პრაქტიკულობითა და მოხერხებულობით გამოირჩევა, თუმცა ბოლო კვლევები აჩენს მნიშვნელოვან კითხვებს მათი უსაფრთხოების შესახებ. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ტაფის ზედაპირი დაზიანებულია, შესაძლოა საკვებში მიკროპლასტმასის ნაწილაკები მოხვდეს. მსგავსი თემები უკვე განიხილება კულინარიულ სივრცეშიც, მაგალითად, როგორ მოქმედებს სამზარეულოს ინვენტარი კერძის ხარისხზე — იხილეთ მეტი თემაზე: სამზარეულოს ჭურჭლის სწორად შერჩევა და მოვლა.
კვლევის მთავარი მიგნებები
უახლესი მონაცემების მიხედვით, არაწებოვანი (ტეფლონის) ტაფის მცირე ნაკაწრმაც კი შეიძლება გამოიწვიოს დაახლოებით 9,100 მიკროპლასტმასის ნაწილაკის გამოყოფა. უფრო სერიოზული დაზიანების შემთხვევაში კი ეს რაოდენობა 2.3 მილიონამდე იზრდება.
მეცნიერებმა დაადგინეს:
ტეფლონის საფარი დროთა განმავლობაში იშლება და მიკროპლასტმასას გამოყოფს, რომელიც საკვებთან ერთად ორგანიზმში ხვდება.
მიკროპლასტმასის ნანონაწილაკები შესაძლოა დაგროვდეს ორგანიზმში.
ტეფლონის საფარი შეიცავს PFAS ჯგუფის ნივთიერებებს, რომლებიც ცნობილია როგორც „სამუდამო ქიმიკატები“ და გარემოში პრაქტიკულად არ იშლება.
აღნიშნული ნივთიერებები დაკავშირებულია სხვადასხვა სისტემურ პრობლემებთან.
ამავე კონტექსტში მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, როგორ მოქმედებს სამზარეულოს ტექნიკა და მასალები საკვების საბოლოო ხარისხზე — დეტალურად იხილეთ: როგორ ავირჩიოთ უსაფრთხო ჭურჭელი ყოველდღიური კულინარიისთვის.
რას ნიშნავს PFAS და რატომ არის მნიშვნელოვანი
PFAS (პერფლუოროალკილური ნივთიერებები) გამოიყენება სხვადასხვა ინდუსტრიაში, მათ შორის კულინარიულ ჭურჭელში. მათი განსაკუთრებული თვისებაა გამძლეობა, თუმცა სწორედ ეს თვისება იწვევს პრობლემას — ისინი არ იშლება გარემოში და შესაძლოა დაგროვდეს როგორც ბუნებაში, ისე ადამიანის ორგანიზმში.
მსგავსი საკითხები განსაკუთრებით აქტუალურია მაშინ, როდესაც საქმე გვაქვს ყოველდღიურ კულინარიასთან — მაგალითად, სახლის პირობებში უსაფრთხო მომზადების წესები მკაფიოდ აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია სწორი მიდგომა.
როგორ შევამციროთ რისკები
მიკროპლასტმასის მიღების შემცირება შესაძლებელია რამდენიმე მარტივი წესის დაცვით:
მოერიდეთ დაზიანებული ან ნაკაწრიანი არაწებოვანი ტაფების გამოყენებას
უპირატესობა მიანიჭეთ ალტერნატიულ მასალებს — უჟანგავი ფოლადი, თუჯი ან კერამიკა
გამოიყენეთ ხის ან სილიკონის ხელსაწყოები, რათა არ დააზიანოთ ზედაპირი
ტაფები არ გარეცხოთ უხეში ღრუბლებით
მოერიდეთ ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე გახურებას
ამ რეკომენდაციებს ხშირად შეხვდებით პროფესიონალურ კულინარიულ პრაქტიკაშიც — მაგალითად, ტაფისა და ქვაბის სწორი გამოყენების წესები დეტალურად აღწერს მსგავს საკითხებს.
საქართველოს რეალობა
საქართველოში არაწებოვანი ტაფები ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სამზარეულოს ინვენტარია. მიუხედავად ამისა:
მომხმარებელთა დიდი ნაწილი არ ფლობს სრულ ინფორმაციას მათი გამოყენების წესების შესახებ
დაზიანებული ტაფების გამოყენება საკმაოდ ხშირია
რეგულაციები PFAS-ის შემცველ პროდუქტებზე პრაქტიკულად არ არსებობს
ამ ფონზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ინფორმაციის გავრცელება და ცნობიერების ამაღლება. თემასთან ახლოსაა აგრეთვე: თანამედროვე კულინარიული ტენდენციები და უსაფრთხოება.
ექსპერტის შეფასება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს, რომ საზოგადოებამ მეტი ყურადღება უნდა მიაქციოს სამზარეულოს ჭურჭლის გავლენას ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. მისი შეფასებით, მიკროპლასტმასის დაგროვება შესაძლოა სერიოზულ გამოწვევად იქცეს, რაც საჭიროებს როგორც კვლევების გაღრმავებას, ასევე მოსახლეობის ინფორმირებას.
დასკვნა
არაწებოვანი ტაფები რჩება პრაქტიკულ არჩევანად, თუმცა მათი უსაფრთხო გამოყენება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. დაზიანებული ზედაპირი პირდაპირ კავშირშია მიკროპლასტმასის გავრცელებასთან, რაც ამ საკითხს არა მხოლოდ კულინარიულ, არამედ ფართო საზოგადოებრივ თემად აქცევს. სწორედ ამიტომ, სამზარეულოს ჰიგიენისა და უსაფრთხოების წესების დაცვა აუცილებელი პირობაა ყოველდღიურ ცხოვრებაში.
წყაროები
Cousins IT, et al. PFAS: Past, present and future. Environmental Science & Technology. 2020;54(7):4080–4091.
Hale RC, et al. Microplastics in the environment: Challenges and solutions. Science of The Total Environment. 2020;709:136147.
Flinders University. Not-so-tough Teflon study. 2022.
World Health Organization. Chemical safety and health guidelines. WHO Press; 2019
